Câu chuyện 218

Văn Sơn Ngày Nắng Nhạt: Bản Tình Ca Từ Ký Ức Của Bác Trạch

Có những vùng đất ta đi qua chỉ để thấy cảnh, nhưng có những nơi ta đến để soi lại lòng mình. Chuyến hành trình về xã Văn Sơn, huyện Đô Lương lần này dẫn tôi tìm đến ngôi nhà của bác Nguyễn Văn Trạch. Trong cái nắng hanh hao của đất Nghệ, câu chuyện thời xưa qua lời kể của bác bỗng trở nên sống động, như thể những bóng hình cũ kỹ vừa bước ra từ lớp bụi thời gian để ngồi cùng chúng tôi bên chén trà xanh.

1. Khúc dạo đầu bên hiên nhà cũ

Cổng nhà bác Trạch phủ đầy dây leo, dẫn vào một khoảng sân gạch rêu phong nhưng sạch sẽ tinh tươm. Bác đón tôi bằng phong thái của một người đã đi qua đủ giông bão cuộc đời: điềm tĩnh, nồng hậu và có chút gì đó rất "nghệ".

Bác lôi từ trong chạn ra bộ ấm chén đất nung, cẩn thận rót thứ nước chè xanh được hái ngay vườn nhà. Khói trà bốc lên, mang theo mùi của đất, của nắng và cả mùi của những ngày cũ. Bác cười, ánh mắt nheo lại: "Cháu muốn nghe chuyện xưa à? Chuyện thời đó không có hoa hồng đâu, chỉ có mồ hôi và những đêm trắng thôi."

2. Câu chuyện "Tiếng hò bên dòng Lam và chuyến xe thồ định mệnh"

Bác Trạch tựa lưng vào chiếc ghế mây, giọng bác trầm xuống, bắt đầu dẫn dắt tôi vào một đêm mưa bão của hơn 40 năm về trước:

"Đó là mùa lụt năm 1978, nếu bác nhớ không lầm. Hồi đó Đô Lương mình cực lắm, mà Văn Sơn lại nằm ở cái thế nước đổ về. Đêm đó, trời mưa như trút nước vào một cái chum không đáy. Bác khi ấy còn là thanh niên, cùng mấy anh em trong đội sản xuất đi hộ đê ở đoạn Bara Đô Lương.

Cháu tưởng tượng xem, giữa màn đêm đen đặc như mực, chỉ có ánh đuốc bập bùng trong gió rít, tiếng người hò hét gọi nhau hòa lẫn tiếng sóng vỗ gầm gừ dưới chân đê. Lúc ấy, bác nhận nhiệm vụ dùng xe thồ chở đá hộc để dặm những đoạn đê sắp vỡ. Cái xe thồ cũ kỹ, vành bánh xe vặn vẹo vì thồ nặng, vậy mà bác cùng một ông bạn nữa vẫn cố bám trụ.

Bỗng nhiên, chiếc xe bị sụt hố, đá đổ nhào, bác ngã quỵ xuống bùn lầy, chân bị một tảng đá đè trúng. Cơn đau điếng người làm bác lịm đi. Trong cơn mê sảng vì lạnh và đau, bác nghe thấy tiếng hò của một cô gái đi tiếp tế lương thực. Tiếng hò xứ Nghệ sao mà da diết: 'Ai về Đô Lương quê em...' Nó như một sợi dây kéo bác dậy khỏi cái chết.

Cô gái ấy cùng mọi người đã khiêng bác lên cái mẹt tre lớn, vừa lội bùn vừa chạy. Cháu biết không, trong cái túi vải của cô ấy lúc đó chỉ còn một nắm cơm cháy nhỏ xíu, khô khốc vì thấm nước mưa, nhưng cô ấy cứ bẻ từng miếng, nhét vào miệng bác bảo: 'Ăn đi anh, ăn để mà sống mà giữ lấy đê'. Miếng cơm cháy ấy, sau này bác đi khắp Nam chí Bắc, ăn đủ thứ cao lương, nhưng không bao giờ tìm lại được cái vị ngọt bùi đến rơi nước mắt như đêm đó..."

Bác ngừng lời, đôi bàn tay thô ráp khẽ run lên khi chạm vào chén trà. Bác kể rằng sau đêm đó, đê được giữ vững, nhưng cô gái ấy thì bác chẳng bao giờ gặp lại được nữa. Người thời đó cứu nhau xong là lặn lội đi tiếp, chẳng ai kịp để lại cái tên.

3. Những nốt lặng của người ở lại

Câu chuyện của bác Trạch không chỉ có sự khắc nghiệt của thiên nhiên, mà còn là sự ấm áp của tình người trong thời bao cấp. Bác kể về những ngày cả làng chia nhau từng bát canh rau tập tàng, về việc bác từng đi bộ hàng chục cây số chỉ để đổi một ít muối về cho mẹ già.

Bác nhìn tôi, đôi mắt đã mờ đục theo thời gian nhưng vẫn lấp lánh sự tự hào: "Người ta bảo dân Đô Lương mình 'gàn', nhưng cái gàn đó là cái gan lì với số phận cháu ạ. Nhà bác nghèo, Văn Sơn mình nghèo, nhưng chưa bao giờ bác thấy mình nghèo về cái tâm. Cái thời đó, người ta sống với nhau bằng cái ruột gan, chứ không phải bằng cái mã bề ngoài."

4. Cảm xúc ngày trở về

Ngồi nghe bác kể, tôi như thấy trước mắt mình không phải là một ông lão ngoài 70, mà là một chàng trai trẻ đầy nhiệt huyết đang gồng mình giữa dòng nước lũ. Từng lời bác nói như những nhát khắc vào tâm trí tôi về giá trị của sự kiên cường và lòng biết ơn.

Chúng ta, những người trẻ sống trong thời đại của công nghệ và sự đủ đầy, đôi khi quá mải mê với những giá trị ảo mà quên mất những "miếng cơm cháy" của tình người đời thực. Chuyến đi đến nhà bác Trạch không chỉ là một buổi thăm hỏi, mà là một cuộc hành hương về với cội nguồn cảm xúc.

Khi tôi đứng dậy chào bác để ra về, nắng đã tắt hẳn trên những ngọn cau. Bác tiễn tôi ra tận ngõ, vẫn nụ cười hiền hậu đó, bác bảo: "Lúc nào mệt mỏi quá thì cứ về đây, uống chén trà xanh, nghe chuyện cũ để mà thấy đời vẫn còn đẹp lắm!"

Bước đi trên con đường làng Văn Sơn, lòng tôi nhẹ tênh nhưng đầy ắp những suy tư. Câu chuyện của bác Trạch sẽ còn vang vọng mãi, như tiếng hò trên dòng sông Lam, nhắc nhở tôi về một thời cha ông đã sống, đã yêu và đã hy sinh thầm lặng như thế.