Câu chuyện: Anh hùng LLVTND Ma Văn Thắng – “Người mở đường trên đỉnh Đèo De”
Đèo De – nằm giữa vùng rừng núi Phú Lương của Thái Nguyên – từng là một trong những tuyến đường hiểm trở nhất trong kháng chiến chống Pháp. Những năm 1949–1952, nơi đây là “họng kìm” của quân thù, là vị trí mà bất cứ đoàn vận tải, quân chủ lực hay bộ đội địa phương nào đi qua đều phải mang theo ý chí sẵn sàng hy sinh. Nhưng cũng chính nơi đó, một người con dân tộc Tày của xã Yên Lạc đã trở thành huyền thoại: Ma Văn Thắng, người du kích nhỏ thấp, gầy gò nhưng chí khí rực cháy.
Tuổi trẻ trên núi rừng và lời thề đánh giặc
Ma Văn Thắng sinh ra trong một căn nhà sàn nghèo bên suối Khuổi Đin. Cha mất sớm, mẹ tần tảo nuôi ba anh em nhưng chưa bao giờ thiếu tiếng cười. Khi quân Pháp đánh lên Phủ Thông, đốt phá các bản làng, chiều hôm đó mẹ ông bị đạn lạc khi đang chạy nạn, không qua khỏi.
Đứng trong lễ mai táng, mới 17 tuổi, Thắng nắm chặt nắm đất cuối cùng thả xuống mộ và nói:
“Con thề sẽ cầm súng bảo vệ bản làng, không để ai phải chịu cảnh này nữa.”
Ít lâu sau, ông gia nhập đội du kích Yên Lạc.
Người du kích “đi như gió, bắn như chớp”
Tuy vóc dáng nhỏ bé, Thắng lại nổi tiếng nhanh nhẹn và mưu trí:
Ông thuộc từng khe núi, từng lối mòn ở Đèo De.
Tự chế bẫy đá, hầm chông, mìn tự tạo.
Bắn súng kíp cực giỏi, thường xuyên hạ mục tiêu chỉ với một phát.
Mỗi lần có tin báo quân Pháp chuẩn bị hành quân, ông là người đi trước trinh sát. Đồng đội gọi ông là “Con hổ núi Đèo De”.
Trận phục kích lịch sử ngày 17 tháng 3 năm 1951
Một buổi chiều mưa phùn, tin báo cho biết địch chuẩn bị đưa một đoàn xe 8 chiếc từ Đại Từ sang Phú Lương nhằm càn quét các làng du kích. Đây là đoàn xe có vũ khí mạnh, đặc biệt có một xe bọc thép chỉ huy. Nếu không đánh chặn kịp thời, hàng chục bản làng phía sau sẽ bị càn phá.
Thắng đề xuất tổ chức một trận phục kích tại một đoạn cua hiểm mà chỉ ông biết rõ. Trước giờ nổ súng, ông lặng lẽ nói với đồng đội:
“Hôm nay chúng ta đánh cho mẹ tôi, cho cả các bản làng dưới chân núi.”
Khi đoàn xe lọc cộc tiến tới giữa trận địa, Thắng là người điểm hỏa quả mìn đầu tiên. Vụ nổ làm chiếc xe đi đầu bật tung, chắn ngang đường khiến đoàn xe phía sau rối loạn. Du kích nhất loạt nổ súng. Nhưng chiếc xe bọc thép chỉ huy vẫn còn nguyên, đang xoay nòng đại liên cố phản kích.
Thắng lao lên dốc, ôm quả bộc phá 12kg. Bất chấp đạn cày sát bên tai, ông tiếp cận được hông xe bọc thép, giật kíp. Một tiếng nổ long trời, chiếc xe bị phá hủy hoàn toàn, tên chỉ huy Pháp bị tiêu diệt.
Nhờ cú đánh đó, trận phục kích kết thúc thắng lợi:
Tiêu diệt hơn 30 tên địch
Phá 7 xe cơ giới, thu nhiều vũ khí
Không một chiến sĩ du kích hy sinh
Từ trận đó, quân Pháp gọi Đèo De là “điểm chết của quân viễn chinh”.
“Cứ để tôi đi trước – đường nào cũng tìm được lối”
Sau trận đánh, Ma Văn Thắng tiếp tục tham gia hàng chục trận càn phá, giải thoát dân, đưa đường cho bộ đội chủ lực, cõng thương binh xuyên rừng, đảm bảo bí mật cho nhiều cơ quan đóng ở chiến khu Việt Bắc. Có thời điểm, ông được giao nhiệm vụ bám địch liên tục 11 ngày đêm, gần như không ngủ.
Nhiều đồng đội kể:
“Hễ cần trinh sát, anh Thắng luôn là người giơ tay trước.”
“Anh nói: tôi quen núi rồi, núi thương tôi.”
Ngày ông ngã xuống
Trong một trận đánh cuối năm 1952, khi đang đưa thương binh rút khỏi vòng vây, ông bị địch phục kích bất ngờ. Thắng đã ở lại chặn địch, bắn đến viên đạn cuối cùng để đồng đội chạy thoát. Khi quân ta quay lại tìm, ông đã hy sinh bên bờ suối, tay vẫn nắm chặt khẩu súng đã gãy báng.
Danh hiệu Anh hùng
Năm 1955, Nhà nước truy tặng Ma Văn Thắng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân vì những thành tích đặc biệt xuất sắc, gan dạ và mưu trí trong chiến đấu.
Người dân Phú Lương đến nay vẫn thường kể lại:
“Nếu không có anh Thắng, có lẽ Đèo De đã chìm trong lửa giặc suốt nhiều năm nữa.”
