Câu chuyện: Bác Hồ trả tiền bữa cơm – lời kể của ông Vũ Đình Huỳnh
Câu chuyện: Bác Hồ trả tiền bữa cơm – lời kể của ông Vũ Đình Huỳnh
Trong những năm đầu sau Cách mạng Tháng Tám, khi chính quyền cách mạng còn rất non trẻ, Chủ tịch Hồ Chí Minh sống và làm việc trong điều kiện vô cùng giản dị. Một câu chuyện nhỏ nhưng để lại dấu ấn sâu sắc về nhân cách của Bác đã được ông Vũ Đình Huỳnh – thư ký riêng của Bác trong nhiều năm – kể lại với tất cả sự kính trọng và xúc động.
Theo lời ông Vũ Đình Huỳnh, vào khoảng cuối năm 1945, trong một chuyến đi công tác ngắn ngày tại ngoại thành Hà Nội, Bác Hồ cùng một số cán bộ dừng chân nghỉ trưa tại nhà một gia đình nông dân. Gia đình này biết Bác là Chủ tịch nước nên vô cùng xúc động, cố gắng chuẩn bị một bữa cơm tươm tất nhất có thể, dù điều kiện lúc đó rất thiếu thốn. Mâm cơm chỉ có vài món đơn giản như rau luộc, cà muối, bát canh loãng và ít cơm trắng, nhưng gia chủ luôn miệng xin lỗi vì “không có gì để đãi Bác”.
Theo lời kể của ông Vũ Đình Huỳnh, trong suốt bữa ăn, Bác Hồ luôn vui vẻ, trò chuyện thân tình với chủ nhà, hỏi thăm mùa màng, cuộc sống và động viên gia đình cố gắng vượt qua khó khăn sau nạn đói khủng khiếp đầu năm 1945. Bác ăn rất chậm, ăn hết phần cơm của mình, không để thừa một hạt nào. Điều đó khiến gia chủ càng thêm cảm động.
Sau bữa ăn, khi gia đình chủ nhà còn đang dọn dẹp, Bác Hồ nhẹ nhàng gọi ông Vũ Đình Huỳnh lại và bảo:
“Chú gửi lại cho gia đình ít tiền, coi như Bác trả tiền cơm.”
Nghe vậy, ông Vũ Đình Huỳnh vô cùng bất ngờ. Ông thưa rằng gia đình này rất tự nguyện, coi việc được mời Bác ăn cơm là vinh dự lớn, nếu đưa tiền có thể làm họ buồn. Nhưng theo lời kể của ông, Bác Hồ lắc đầu và nói rất rõ ràng:
“Dân mình còn nghèo. Ăn cơm của dân mà không trả thì Bác không yên lòng.”
Ông Vũ Đình Huỳnh làm theo lời Bác, nhưng cố gắng đưa tiền một cách kín đáo để không làm gia đình chủ nhà ngại ngùng. Khi biết chuyện, gia đình ấy vô cùng xúc động, vừa mừng vừa rưng rưng nước mắt. Theo lời ông Huỳnh, họ nói rằng họ không nhận tiền vì quý Bác, nhưng Bác đã dặn phải gửi lại, coi đó là tiền mua gạo, để gia đình tiếp tục sinh sống.
Điều khiến ông Vũ Đình Huỳnh nhớ mãi không phải là số tiền – vốn rất nhỏ – mà là thái độ dứt khoát của Bác Hồ. Bác không coi việc trả tiền bữa cơm là chuyện hình thức, mà là vấn đề nguyên tắc. Với Bác, người làm lãnh đạo không được phép dựa vào cương vị của mình để hưởng sự ưu ái từ nhân dân, dù chỉ là một bữa ăn đơn sơ.
Sau này, trong nhiều lần kể lại câu chuyện ấy, ông Vũ Đình Huỳnh khẳng định rằng Bác Hồ luôn nhất quán trong lối sống của mình. Không chỉ với bữa cơm của người dân, mà với bất kỳ sự giúp đỡ riêng nào, Bác đều cân nhắc rất kỹ. Bác từng nói với ông rằng:
“Dân nuôi cách mạng đã khổ lắm rồi, cán bộ không được làm dân khổ thêm.”
Theo ông Huỳnh, chính từ những việc rất nhỏ như vậy, Bác Hồ đã xây dựng niềm tin của nhân dân đối với chính quyền cách mạng. Người dân không chỉ nghe lời kêu gọi, mà còn nhìn vào cách sống, cách ứng xử của Bác để tin rằng chính quyền mới thực sự là của dân, vì dân.
Nhiều năm sau, khi đất nước đã hòa bình, ông Vũ Đình Huỳnh vẫn coi câu chuyện trả tiền bữa cơm là một bài học đạo đức sâu sắc nhất mà ông học được từ Bác Hồ. Đó là bài học về sự liêm khiết, về ranh giới rõ ràng giữa công và tư, và về trách nhiệm của người lãnh đạo đối với từng hạt gạo, từng giọt mồ hôi của nhân dân.
Câu chuyện Bác Hồ trả tiền bữa cơm, qua một nhân chứng duy nhất là ông Vũ Đình Huỳnh, không cần đến những sự kiện lớn lao hay lời lẽ hoa mỹ, nhưng đủ để khắc họa rõ nét nhân cách Hồ Chí Minh: một con người suốt đời sống vì dân, tôn trọng dân, và luôn tự đặt mình dưới nhân dân. Chính từ những điều giản dị ấy, hình ảnh Bác Hồ trở nên gần gũi và bền vững trong lòng dân tộc Việt Nam.
