Câu chuyện: Bác Hồ từ chối nhận quà
Bà Nguyễn Thị An, nguyên cán bộ phục vụ tại Phủ Chủ tịch trong nhiều năm, là một trong những người có dịp tiếp xúc gần gũi với Chủ tịch Hồ Chí Minh trong đời sống thường ngày. Trong ký ức của bà, Bác Hồ không chỉ giản dị trong sinh hoạt mà còn đặc biệt nghiêm khắc với việc nhận quà biếu, dù đó chỉ là những món quà rất nhỏ, xuất phát từ tình cảm chân thành của người dân.
Theo lời kể của bà Nguyễn Thị An, vào khoảng cuối những năm 1950, có một lần một đoàn cán bộ địa phương lên Hà Nội công tác, tiện dịp ghé thăm và biếu Bác Hồ một giỏ trái cây quê nhà. Giỏ quà không lớn, chỉ có vài buồng chuối chín, ít cam và mấy quả bưởi, nhưng được chọn lựa rất cẩn thận. Người mang quà nói rằng đây là “chút lòng của bà con quê gửi Bác”.
Khi bà An mang giỏ trái cây vào phòng làm việc, Bác Hồ nhìn thấy liền hỏi:
“Cái gì đây, cô?”
Bà thưa rằng đó là quà của đoàn cán bộ địa phương biếu Bác. Nghe xong, Bác trầm ngâm một lúc rồi nói rất nhẹ nhàng nhưng dứt khoát:
“Cô mang trả lại cho các chú ấy giúp Bác.”
Bà Nguyễn Thị An kể rằng lúc đó bà rất bối rối. Bà biết đoàn cán bộ kia mang quà với tấm lòng chân thành, nếu trả lại e rằng họ sẽ buồn. Bà mạnh dạn thưa với Bác rằng quà không đáng giá, chỉ là hoa quả nhà trồng, mong Bác nhận cho họ vui lòng. Nhưng Bác Hồ lắc đầu, chậm rãi nói:
“Dù ít hay nhiều, đã là quà biếu thì Bác không nhận. Nhận một lần sẽ có lần sau.”
Theo lời bà An, Bác giải thích thêm rằng cán bộ, nhất là người đứng đầu, nếu nhận quà thì rất dễ tạo thành thói quen không tốt. Hôm nay là trái cây, ngày mai có thể là thứ khác. Bác nói:
“Bác không muốn vì Bác mà các chú ấy phải nghĩ ngợi, tốn kém.”
Thấy bà An vẫn còn ngần ngại, Bác dặn thêm một điều khiến bà nhớ mãi: nếu đoàn cán bộ thật sự muốn gửi tặng, thì hãy đề nghị họ mang số hoa quả ấy biếu thương binh hoặc nhà trẻ gần đó. Như vậy, tấm lòng của họ vẫn được trân trọng, mà không trái với nguyên tắc của Bác.
Bà Nguyễn Thị An làm đúng như lời Bác dặn. Khi nghe giải thích, đoàn cán bộ ban đầu hơi ngạc nhiên, nhưng sau đó ai cũng gật đầu, bày tỏ sự kính phục. Theo lời bà An, có người còn nói rằng chính sự từ chối ấy khiến họ càng thêm tin tưởng và kính trọng Bác Hồ hơn trước.
Sau lần đó, bà An để ý rằng Bác Hồ rất nhất quán trong việc này. Không chỉ quà của cán bộ địa phương, mà ngay cả quà của người quen, của đồng chí cũ, Bác cũng đều cân nhắc rất kỹ. Nếu là đồ dùng chung thì Bác chuyển cho cơ quan; nếu là đồ ăn thì Bác yêu cầu đưa vào bếp dùng chung cho mọi người; còn quà mang tính biếu riêng thì Bác kiên quyết không nhận.
Nhiều năm sau, khi kể lại câu chuyện ấy, bà Nguyễn Thị An nói rằng điều khiến bà khâm phục nhất ở Bác không phải là sự từ chối khô khan, mà là cách từ chối rất nhân văn. Bác luôn nghĩ đến cảm xúc của người tặng, đồng thời giữ vững nguyên tắc đạo đức của người cán bộ cách mạng. Bác không làm ai tổn thương, nhưng cũng không để nguyên tắc bị xâm phạm.
Câu chuyện Bác Hồ từ chối nhận quà, qua một nhân chứng duy nhất là bà Nguyễn Thị An, cho thấy rõ phong cách sống liêm khiết, trong sạch của Người. Trong hoàn cảnh quyền lực rất lớn, Bác vẫn tự đặt ra cho mình những giới hạn nghiêm ngặt. Chính sự nghiêm khắc với bản thân ấy đã góp phần tạo nên uy tín và niềm tin sâu sắc của nhân dân đối với Bác Hồ và với chính quyền cách mạng.
