CÂU CHUYỆN - Bến Vàm Lũng - Biểu tượng vinh quang, tự hào của dân tộc

CÂU CHUYỆN - Bến Vàm Lũng - Biểu tượng vinh quang, tự hào của dân tộc

Bến Vàm Lũng (tỉnh Cà Mau) là 1 trong 4 bến chính tiếp nhận vũ khí từ miền Bắc vào miền Nam trong những năm kháng chiến chống Mỹ cứu nước, lập nên kì tích đường Hồ Chí Minh trên biển. Hướng đến kỷ niệm 50 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975 - 30/4/2025), tại di tích Bến Vàm Lũng (Khóm 8, thị trấn Rạch Gốc, Huyện Ngọc Hiển, tỉnh Cà Mau) sẽ diễn ra lễ đón nhận Bằng xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt đường Hồ Chí Minh trên biển, Bến Vàm Lũng - tỉnh Cà Mau. Đây là sự kiện đánh dấu mốc son chói lọi trong lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước của Đảng bộ, quân và dân tỉnh Cà Mau.

Sau đồng khởi năm 1960, phong trào cách mạng miền Nam phát triển mạnh mẽ, nhu cầu chi viện vũ khí cho chiến trường miền Nam ngày càng lớn, trong khi các tuyến vận tải trên bộ đang gặp rất nhiều khó khăn. Ngày 23/10/1961, Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh quyết định thành lập Đoàn 759 (tiền thân của Lữ đoàn 125, Vùng 2 Hải quân ngày nay) với nhiệm vụ nghiên cứu, mở tuyến vận tải quân sự chiến lược Bắc - Nam bằng đường biển, tổ chức đưa cán bộ, chiến sĩ và vũ khí chi viện cho cách mạng miền Nam.

Từ chủ trương đó, Trung ương Cục miền Nam chỉ thị các tỉnh miền Nam tổ chức thuyền vượt biển ra Bắc để báo cáo tình hình và nhận vũ khí về phục vụ kháng chiến. Đồng chí Bông Văn Dĩa nhận nhiệm vụ ra miền Bắc bằng đường biển, vừa khảo sát tuyến đường vận chuyển, vừa thăm dò và báo cáo với trung ương. Sau khi kiểm tra thăm dò địa hình đã xác định Bến Vàm Lũng là nơi tiếp nhận vũ khí thuận lợi nhất. 

Bến Vàm Lũng gắn liền với đơn vị Ðoàn 962, có nhiệm vụ bảo vệ an toàn cho các chuyến tàu vào, ra bến bãi, bí mật tiếp nhận, cất giấu vũ khí và vận chuyển vũ khí đến các đơn vị quân giải phóng phục vụ chiến đấu. Nhờ địa hình hiểm trở, cùng với mạng lưới kênh rạch chằng chịt, bên trên là những cánh rừng đước, rừng mắm che phủ tạo điều kiện lí tưởng cho các chiến sĩ cách mạng dễ dàng hoạt động, cất giấu vũ khí. Bên cạnh đó, sự đùm bọc, che chở của nhân dân Rạch Gốc như những “lũy sắt, thành đồng” để bảo vệ cách mạng. Nhờ vậy mà trong hơn 10 năm hoạt động (1962 - 1972) các cơ sở của Đoàn 962 đã được bảo vệ an toàn.

Theo số liệu thống kê, trong số 124 chuyến tàu do Đoàn 962 tiếp nhận, các bến cụm Cà Mau đã tiếp nhận 76/124 chuyến, riêng Bến Vàm Lũng tiếp nhận 68 chuyến, với hơn 4.300 tấn vũ khí, đạn dược. Vì vậy, Bến Vàm Lũng là bến đón con tàu đầu tiên của “Đường Hồ Chí Minh trên biển” và cũng là bến đón nhiều chuyến cập bến nhất của của con đường huyền thoại này.

Thắng lợi của tuyến đường Hồ Chí Minh trên biển đã góp phần quan trọng vào thắng lợi chung của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước của dân tộc. Đường Hồ Chí Minh trên biển là con đường của khát vọng độc lập, tự do và thống nhất Tổ quốc, là biểu tượng của sức mạnh đại đoàn kết dân tộc, của tài thao lược và nghệ thuật chỉ đạo chiến tranh của Đảng, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Quân ủy Trung ương trong chiến tranh chống Mỹ để thực hiện mục tiêu giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước.

Để ghi nhớ, vinh danh những chiến công vang dội, bất tử của “Đoàn tàu không số”, những hi sinh cao cả của các chiến sĩ anh hùng, của Nhân dân Rạch Gốc, Tân Ân, Đảng và Nhà nước đã xây dựng Khu di tích Bến Vàm Lũng (tại ấp Xẻo Mắm, xã Tân Ân, Huyện Ngọc Hiển) với các hạng mục: Tượng đường Hồ Chí Minh trên biển, nhà trưng bày tư liệu truyền thống và một số công trình có liên quan. Với giá trị lịch sử to lớn của đường Hồ Chí Minh trên biển, ngày 26/11/2024, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1473/QĐ-TTg xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt đường Hồ Chí Minh trên biển, gồm các bến chính: Bến K15 - thành phố Hải Phòng, Bến Vũng Rô - tỉnh Phú Yên, Bến Lộc An - tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu và Bến Vàm Lũng - tỉnh Cà Mau.

Để chuẩn bị sẵn sàng cho lễ đón Bằng xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt đường Hồ Chí Minh trên biển (Bến Vàm Lũng), UBND tỉnh Cà Mau đã quyết định nâng cấp các hạng mục di tích, gồm: Tượng đài, bức phù điêu, cổng rào, mô hình tiếp nhận vũ khí, sân nền, hạ tầng kỹ thuật… Giám đốc Bảo tàng tỉnh Cà Mau Lê Minh Sơn, cho biết: “Đến ngày 20/4/2025, công tác trùng tu, tôn tạo di tích đã được thực hiện hoàn thành. Bên cạnh trùng tu, tôn tạo, Bảo tàng tỉnh còn quan tâm đến các hoạt động phát huy giá trị di tích trong giáo dục truyền thống cách mạng cho các tầng lớp nhân dân, nhất là thế hệ trẻ. Tập trung chỉnh lí việc trưng bày tại di tích. Xây dựng phim thuyết minh về giá trị, ý nghĩa lịch sử của di tích. Phối hợp với Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam (VNPT) chi nhánh Cà Mau thực hiện số hóa không gian trưng bày di tích, giúp cho du khách có thể tham quan di tích dù không đi đến tận nơi. Ngoài ra, Đoàn Cải lương Hương Tràm còn xây dựng chặp cải lương sân khấu hóa để thể hiện khái quát về sự hi sinh anh dũng của cán bộ, chiến sĩ trên đoàn tàu không số”.

Bác Ngô Trường Hận, sinh năm 1956, ngụ Phường An Xuyên, thành phố Cà Mau, cho biết: “Tôi tham gia kháng chiến từ năm 1972 ở Đoàn 962, khi ấy tôi mới 16 tuổi. Thực hiện nhiệm vụ bảo vệ an toàn cho các chuyến tàu vào, ra bến bãi, tôi và các đồng đội đã trải qua những ngày thiếu ăn, thiếu mặc, thiếu thuốc khi địch vây tứ phía, phải lót dạ bằng trái mấm, trái bần để sống sót qua ngày. Nhưng nhờ sự đùm bọc, che chở của nhân dân Rạch Gốc mà tôi và các đồng đội được bảo vệ an toàn. Chính tấm lòng sắt son, thủy chung, một lòng theo Đảng, theo Bác Hồ của người dân nơi đây đã tạo nên một bến cảng vô cùng đặc biệt - bến cảng lòng dân”.

Bác Hận cho biết thêm: “Tôi nhớ mỗi lần trước khi rời bến, các chiến sĩ trên “Tàu không số” đều làm lễ truy điệu sống, vì nếu chẳng may bị địch phát hiện, các chiến