CÂU CHUYỆN CỦA ÔNG HÀ VĂN XÁM PHẦN VI. RỜI ĐẤT BẠN

Rồi một ngày, chiến tranh đi đến hồi kết. Cách mạng Lào giành thắng lợi, đất nước bạn bước sang một trang sử mới và những người lính tình nguyện Việt Nam nhận lệnh rút quân. Với Hà Văn Xám, đó là thời khắc đặc biệt, bởi sau những năm tháng đã sống cùng đất bạn, Lào không còn là một địa danh xa lạ trên bản đồ. Đó là nơi ông đã gửi lại một phần tuổi trẻ, nơi ông từng đi qua những cánh rừng, từng nhận những nắm gạo và củ sắn của người dân, từng chiến đấu cùng những người lính Lào và cũng là nơi ông chứng kiến những người đồng đội Việt Nam nằm xuống. Rời khỏi một chiến trường, vì thế, không bao giờ đơn giản chỉ là thu dọn hành trang và bước đi. Người lính có thể mang theo ba lô, nhưng những gì sâu nhất lại nằm trong ký ức.

Người dân Lào tiễn bộ đội Việt Nam bằng những cái ôm chặt và những giọt nước mắt không lời. Trong chiến tranh, người ta có thể gặp nhau bằng những việc rất nhỏ, nhưng đến lúc chia tay, những việc nhỏ ấy lại trở thành ký ức lớn. Những người từng chia cho bộ đội Việt Nam một phần lương thực, những người từng chứng kiến họ đi qua bản làng, những người từng cùng chiến đấu và cùng chịu đựng mất mát, giờ đây đứng lại tiễn những người lính trở về. Không cần nhiều lời, bởi những năm tháng đã sống cùng nhau đủ để hiểu rằng cuộc chia tay ấy có ý nghĩa thế nào.

Ông Xám trở về quê hương mang theo vết sẹo của chiến tranh và những ký ức không bao giờ phai. Ông trở lại làm người dân bản, làm chồng, làm cha, cần mẫn lao động và tham gia công tác địa phương. Cuộc sống trở lại với những điều tưởng như rất bình thường: gia đình, lao động, bản làng. Nhưng chính sự bình thường ấy lại là điều đáng quý nhất đối với một người từng sống giữa bom đạn. Sau những năm tháng mà mỗi ngày có thể là một thử thách sinh tử, được trở về và sống một cuộc đời bình dị đã là một điều may mắn.

Người lính trở về không mang theo chiến tranh vào từng bữa cơm gia đình. Họ trở về để xây dựng một cuộc sống mới. Nhưng quá khứ vẫn ở đó, không phải như một gánh nặng khiến họ không thể sống tiếp, mà như một phần ký ức nhắc họ phải biết quý trọng những gì đang có. Ông Xám hiểu rằng một mái nhà bình yên, một bữa cơm gia đình, tiếng nói của con trẻ và những ngày lao động không có tiếng bom đều là những điều mà chiến tranh từng đe dọa lấy đi.

Bởi vậy, sau chiến tranh, sống cũng là một cách tiếp tục trách nhiệm. Nếu thời chiến, trách nhiệm của người lính là cầm súng bảo vệ đất nước và giúp đỡ nhân dân nước bạn, thì thời bình, trách nhiệm ấy chuyển thành việc xây dựng gia đình, xây dựng quê hương và sống gương mẫu với cộng đồng. Người lính không thể mãi là người lính trên chiến trường, nhưng những phẩm chất của người lính thì có thể đi cùng họ suốt đời.

Ông Xám đã sống như thế.

Không ồn ào kể về những năm tháng mình đã trải qua, ông trở lại với đời sống của một người dân bản. Nhưng chính cách sống ấy lại khiến câu chuyện của ông có thêm một ý nghĩa khác. Chiến tranh không phải đích đến của cuộc đời ông. Đích đến là hòa bình, là gia đình, là quê hương và là những thế hệ sau được lớn lên trong một cuộc sống tốt đẹp hơn.

Có lẽ đó cũng là điều mà những người lính từng đi qua chiến tranh mong muốn nhất.

Họ không muốn thế hệ sau phải hiểu chiến tranh bằng trải nghiệm của chính mình.

Họ chỉ mong thế hệ sau hiểu chiến tranh bằng ký ức của họ.

Bởi ký ức được kể lại không phải để khơi lại đau thương, mà để nhắc người đang sống rằng hòa bình quý giá đến thế nào.