Câu chuyện của ông tôi

Tôi vẫn nhớ như in cái buổi chiều mưa lất phất hôm ấy, khi tôi còn nhỏ, ngồi nép bên hiên nhà nghe ông nội kể chuyện. Giọng ông trầm và chậm, như thể mỗi lời nói đều được kéo ra từ một miền ký ức rất xa.

Ông bảo, ngày ấy đi kháng chiến, cái thiếu không phải chỉ là cơm ăn áo mặc, mà là thiếu đủ thứ trên đời. Có những ngày cả đơn vị chỉ có một nắm gạo, phải chia nhau nấu thành nồi cháo loãng, mỗi người húp vài thìa cho đỡ đói. Có hôm không có gì ăn, chỉ hái rau rừng, đào củ dại mà sống qua ngày. “Đói đến mức thấy lá gì cũng tưởng là ăn được,” ông cười, nhưng trong mắt lại ánh lên một nỗi gì đó rất xa xăm.

Ông kể về những đêm hành quân trong rừng, trời tối như mực, chân trần giẫm lên đá sắc mà không dám kêu đau. Áo quần rách vai, vá chằng vá đụp, mưa xuống là ướt sũng, rồi lại mặc khô trên người. Có khi sốt rét rừng quật ngã, người run bần bật, môi tím tái, vậy mà vẫn phải gượng dậy đi tiếp. “Nằm xuống là có khi không đứng dậy được nữa,” ông nói, giọng nhẹ như không.

Tôi hỏi ông: “Sao lúc đó ông không sợ?”
Ông nhìn tôi, im lặng một lúc rồi mới trả lời: “Sợ chứ. Ai mà không sợ. Nhưng phía sau là quê nhà, là gia đình. Mình không đi thì ai đi?”

Rồi ông kể về đồng đội — những con người đã cùng ông đi qua những ngày tháng gian khổ nhất. Có người chia cho ông nửa miếng sắn cuối cùng, có người nhường ông chỗ khô khi trời mưa. Nhưng cũng có những người đã nằm lại đâu đó giữa rừng sâu, không một nấm mồ, không một lời từ biệt. Đến đoạn này, ông dừng lại rất lâu. Tôi thấy bàn tay ông run nhẹ, rồi ông quay đi, như không muốn để tôi nhìn thấy đôi mắt đã đỏ.

Ông bảo, điều khiến ông nhớ nhất không phải là cái đói hay cái rét, mà là tình người trong những ngày khốn khó ấy. Khi chẳng còn gì trong tay, người ta lại thương nhau nhiều hơn. Một ngụm nước, một miếng ăn, một lời động viên — nhỏ thôi, nhưng đủ để giữ nhau lại giữa ranh giới sống và chết.

Mưa vẫn rơi lộp bộp trên mái hiên. Tôi ngồi sát lại gần ông hơn, nghe từng lời kể mà trong lòng dâng lên một cảm giác vừa thương vừa biết ơn. Lúc đó tôi còn nhỏ, chưa hiểu hết những gì ông đã trải qua. Chỉ thấy ông gầy gầy, hiền lành, và những câu chuyện của ông thì buồn nhưng ấm.

Nhiều năm sau, khi đã lớn, tôi mới hiểu rằng những điều ông kể không chỉ là ký ức, mà là cả một phần đời đã đi qua giữa thiếu thốn, mất mát và kiên cường. Và mỗi lần nhớ lại buổi chiều hôm ấy, tôi lại thấy giọng ông vang lên rất khẽ:

“Khổ thật… nhưng mà đáng sống lắm.”