CÂU CHUYỆN ĐÈO Ô QUY HỒ
CÂU CHUYỆN ĐÈO Ô QUY HỒ
Năm 1950, tại một bản nhỏ người Dao đỏ gần đỉnh Đèo Ô Quy Hồ thuộc tỉnh Lào Cai, có chàng trai tên Bàn Văn Lý, 20 tuổi.
Gia đình Lý sống bằng nghề trồng thảo quả và làm nương. Cuộc sống bình dị trôi qua giữa những đám mây phủ kín núi rừng. Nhưng năm ấy, thực dân Pháp kéo quân lên vùng cao, chiếm giữ các con đường quan trọng nối Sa Pa với các vùng lân cận.
Đèo Ô Quy Hồ trở thành tuyến đường chiến lược. Quân địch lập chốt kiểm soát, bắt dân khuân vác, thu lương thực. Cuộc sống người dân trở nên khó khăn.
Một buổi chiều cuối năm 1950, Lý chứng kiến cảnh người chú họ bị lính thực dân bắt đi làm phu. Đêm hôm đó, anh quyết định rời bản.
Trước khi đi, cha Lý đặt tay lên vai con trai:
“Đường núi hiểm trở, nhưng con là người quen rừng. Đi giúp bộ đội, giữ lấy bản mình.”
Lý gật đầu, mang theo con dao phát rừng và túi cơm nắm, rời bản trong sương đêm.
Đầu năm 1951, Bàn Văn Lý tham gia đội du kích địa phương. Anh được giao nhiệm vụ canh gác và dẫn đường qua các lối mòn quanh đèo Ô Quy Hồ.
Một đêm mùa đông, đơn vị của Lý nhận nhiệm vụ vận chuyển thuốc men cho bộ đội đang đóng quân gần dãy Hoàng Liên Sơn. Tuyết hiếm hoi rơi xuống, gió lạnh buốt.
Đường đi nguy hiểm, chỉ cần trượt chân là rơi xuống vực sâu. Lý đi trước, dùng dao phát rừng mở lối. Cả đội nối nhau đi trong đêm.
Đột nhiên, phía trước xuất hiện ánh đèn pin của địch. Lý nhanh chóng ra hiệu cho cả đội ẩn vào vách đá. Anh vòng qua sườn núi, đánh lạc hướng địch, giúp đồng đội an toàn vượt qua.
Sau chuyến đi ấy, Lý được đồng đội gọi là "Lý Đèo Núi".
Năm 1953, chiến sự ở Tây Bắc trở nên ác liệt. Địch tăng cường kiểm soát các tuyến đường lên Tây Bắc để ngăn chặn bộ đội tiến về Điện Biên Phủ.
Tháng 12 năm 1953, đơn vị của Lý nhận nhiệm vụ phá tuyến liên lạc của địch gần đèo. Đêm ấy, trời mưa phùn, sương mù dày đặc.
Lý cùng hai đồng đội lặng lẽ tiếp cận vị trí địch. Họ cắt dây liên lạc, đặt bẫy đá trên sườn núi. Khi địch di chuyển, đá từ trên cao lăn xuống khiến chúng hoảng loạn.
Trận đánh nhỏ nhưng giúp bộ đội dễ dàng vận chuyển lương thực qua đèo.
Trong lúc rút lui, Lý bị mảnh đạn sượt qua chân. Anh được đồng đội cõng về lán rừng. Dù bị thương, anh vẫn nói:
“Chừng nào đường còn thông, bộ đội còn tiến được.”
Đầu năm 1954, Lý tiếp tục tham gia vận chuyển lương thực phục vụ Chiến dịch Điện Biên Phủ. Những đoàn dân công Tây Bắc nối dài trên đường núi.
Ngày 7 tháng 5 năm 1954, tin chiến thắng vang khắp núi rừng. Lý đang cùng đồng đội gùi gạo thì nghe tin.
Mọi người dừng lại, ôm nhau giữa sương núi.
Lý nhìn về phía xa, nơi những đỉnh núi nối nhau trùng điệp, lòng anh nhẹ nhõm.
Cuối năm 1954, Bàn Văn Lý trở về bản gần đèo Ô Quy Hồ. Bản làng vẫn còn nghèo, nhưng không còn bóng lính thực dân.
Anh dựng lại căn nhà gỗ, tiếp tục trồng thảo quả, trồng lúa nương. Vết sẹo ở chân vẫn còn, mỗi khi trời lạnh lại đau.
Nhiều năm sau, trẻ con trong bản thường tụ tập quanh ông nghe kể chuyện về những năm 1950 – 1954.
Người dân gọi ông bằng cái tên thân thuộc:
"Ông Lý Đèo Núi"
Và mỗi buổi sáng, khi mây phủ kín đỉnh đèo Ô Quy Hồ, người ta vẫn thấy ông lặng lẽ bước trên con đường cũ — người cựu chiến binh đã từng giữ bình yên cho núi rừng Lào Cai.
