Câu chuyện gia đình ở Bảo tàng Đại tướng Nguyễn Chí Thanh

Câu chuyện gia đình ở Bảo tàng Đại tướng Nguyễn Chí Thanh

Huyền Chi (thực hiện)  -  Thứ năm, 30/01/2025 10:00 (GMT+7)

Tại Giải thưởng Sách Quốc gia lần thứ 7 năm 2024, tác phẩm "Người thầy" của Thượng tướng Nguyễn Chí Vịnh đạt giải C và giải Sách được bạn đọc yêu thích. Những ngày cuối đời, Thượng tướng hoàn thành được nhiều dự định ấp ủ, trong đó có cuốn sách "Người thầy", sách “Những câu chuyện về Đại tướng Nguyễn Chí Thanh” và Bảo tàng Đại tướng Nguyễn Chí Thanh.

Bên trong Bảo tàng Đại tướng Nguyễn Chí Thanh. Ảnh: Hải Nguyễn

Dịp kỷ niệm 1 năm Bảo tàng Đại tướng Nguyễn Chí Thanh tại Hà Nội mở cửa, phóng viên Báo Lao Động có cuộc trò chuyện với bà Đặng Thị Minh Ngọc - vợ cố Thượng tướng Nguyễn Chí Vịnh để lắng nghe những câu chuyện về bảo tàng có ý nghĩa rất quan trọng với gia đình bà.

"Người thầy" là tác phẩm Thượng tướng Nguyễn Chí Vịnh viết về người thầy tình báo của mình. Bà có thể chia sẻ, hành trình Thượng tướng viết bản thảo, hoàn thành cuốn sách đã diễn ra như thế nào?

- Anh Vịnh đã ấp ủ một cuốn sách về ông Ba Quốc từ lâu. Ông Ba Quốc là người khiêm tốn, gần như ông không đồng ý để cho ai viết về mình. Mãi sau này, nhà văn Khuất Quang Thụy mới thuyết phục được ông để viết cuốn sách “Tình báo không phải là nghề của tôi”. Anh Vịnh cũng bị cuốn hút bởi câu chuyện về cuộc đời, sự nghiệp của người thầy ấy. Anh Vịnh hiểu, với ông Ba Quốc cuộc đời và sự nghiệp như là những trang tiểu thuyết hấp dẫn, và anh ấy quyết định khi nghỉ hưu sẽ viết về người thầy của mình.

Anh Vịnh là người say mê đọc sách, do vậy việc viết lại những câu chuyện đời và nghề của ông Ba Quốc không khó với anh. Bản thảo cuốn sách đã được sửa nhiều lần vì lý do công việc đặc thù của ông Ba.

Sau khi Thượng tướng Nguyễn Chí Vịnh qua đời, bảo tàng cũng chính thức đi vào hoạt động, có nhiều hoạt động, dự án thiết thực. Gia đình cũng đã hoàn thành việc xuất bản cuốn sách về Đại tướng Nguyễn Chí Thanh. Nhìn lại khoảng thời gian đó, cảm xúc của bà có thể được diễn tả như thế nào?

- Tôi đã trải qua khoảng thời gian rất khó khăn. Anh Vịnh đã dành những ngày cuối đời để hoàn thành cuốn sách “Những câu chuyện về Đại tướng Nguyễn Chí Thanh”, sau đó gia đình đã cùng nhóm biên tập xuất bản sách để những câu chuyện ấy được lan tỏa đến bạn đọc.

Đây là ý nguyện của anh Vịnh từ lâu, anh muốn kể lại những câu chuyện về cha và các đồng chí của cha mình trong thời gian hoạt động Cách mạng. Khi viết xong bản thảo, anh biết mình không kịp xuất bản cuốn sách, nên anh đã dặn lại tôi: “Em và chị Hà hãy cố gắng làm thay anh để cuốn sách này kịp ra mắt bạn đọc nhân kỷ niệm 110 năm ngày sinh của ông...”. Nước mắt tôi cứ nhòe đi khi nghe anh ấy dặn dò như vậy! Gia đình chúng tôi đã bắt đầu quá trình xuất bản sách ngay sau khi anh ấy ra đi. Cuốn sách được xuất bản xong đúng dịp 22.12.2023, cũng là 100 ngày anh đi xa, đó là một sự trùng hợp đặc biệt.

Gian Khánh tiết trong Bảo tàng Đại tướng Nguyễn Chí Thanh. Ảnh: Hải Nguyễn

Thượng tướng Nguyễn Chí Vịnh là vị tướng tài ba trong lĩnh vực tình báo, đối ngoại. Sẽ có người tò mò muốn hỏi, trong mắt người vợ ở hậu phương, một vị tướng với nhiều chiến công hiển hách là người chồng như thế nào?

- Với tôi, anh Vịnh là người có hiếu với cha mẹ, có trách nhiệm với gia đình hai bên nội ngoại. Anh cũng là người rất nghiêm khắc trong mọi việc của gia đình, sống rất tình cảm, yêu chiều vợ con và các cháu. Đến bây giờ, chúng tôi vẫn luôn cảm giác như anh vẫn ở bên cạnh. Các cháu của chúng tôi vẫn hàng ngày lên thắp hương cho ông, chắp tay nói những lời yêu thương như khi ông vẫn còn. Các cháu nói: “Ông ơi, ông về đi, ông đừng bay lên trời nữa, về chơi với con...’’.

Tôi sinh ra trong gia đình quân nhân, và gia đình chồng tôi cũng vậy. Khi đến với anh Vịnh, tôi thấy gia đình mình và gia đình anh Vịnh có sự gần gũi. Khi về làm dâu, tôi càng hiểu tình cảm của ba mẹ, họ đã yêu thương và dạy dỗ các con như thế nào. Bố chồng tôi luôn mong các con phải phấn đấu, yêu thương nhau và yêu lao động.

Hình ảnh trong Bảo tàng Đại tướng Nguyễn Chí Thanh. Ảnh: Hải Nguyễn

Sinh thời, Thượng tướng Nguyễn Chí Vịnh dành nhiều tâm huyết xây dựng bảo tàng để tri ân, tưởng nhớ cha là Đại tướng Nguyễn Chí Thanh. Xin hỏi bà, đối với Thượng tướng, Đại tướng Nguyễn Chí Thanh là người cha thế nào?

- Ông là người cha luôn thương yêu, quan tâm, rèn giũa các con. Ông luôn viết thư dặn các con phải học thế nào, lao động ra sao. Ông không phải người chiều con mà ông dạy con từ ngày nhỏ, để các con yêu lao động, chăm ngoan học hành và biết phụ giúp gia đình, thương yêu mọi người...

Tôi không có may mắn được sống cùng ông, nhưng qua lời kể của gia đình, anh Vịnh đã thấm đẫm tư duy, tính cách quyết tâm của ông khi giải quyết công việc. Ngay cả ở nhà, có những việc khó, tôi luôn yên tâm vì đã có anh ấy. Anh Vịnh luôn cố gắng hoàn thành tốt những công việc được giao và để lại những dấu ấn, giống như ba Thanh.

Anh Vịnh luôn nghĩ đến cha mình, luôn đi theo tư tưởng của cha. Ngay từ khi còn trẻ anh đã hiểu, phải tự mình phấn đấu vươn lên, cố gắng rèn luyện.

Khi làm Bảo tàng Đại tướng Nguyễn Chí Thanh, anh đã từng nói: “Nhất định sẽ có lúc làm lại nơi thờ cúng cha, nhất định sẽ đặt lại tất cả mọi thứ để tưởng nhớ Đại tướng Nguyễn Chí Thanh”. Từ sớm, anh dành nhiều tâm sức để làm một khu lưu niệm cho ông bà và sau này xin phép tỉnh Thừa Thiên - Huế, thành phố Hà Nội thành lập bảo tàng tư nhân. Anh có ý tưởng làm nơi lưu giữ kỷ niệm thời kỳ hoạt động của ông và thế hệ của ông, đóng góp cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước.

Thượng tướng Nguyễn Chí Vịnh và vợ Đặng Thị Minh Ngọc. Ảnh: Gia đình cung cấp

Gia đình tâm niệm điều gì trong quá trình hình thành, xây dựng bảo tàng với khối tư liệu đồ sộ về Đại tướng Nguyễn Chí Thanh?

- Anh Vịnh không phải người có chuyên môn về xây dựng bảo tàng, nên anh mời nhiều chuyên gia về lịch sử, về bảo tàng giúp đỡ để học hỏi kinh nghiệm. Anh Vịnh cũng từng có ý định thuê chuyên gia nước ngoài làm, nhưng mức giá rất cao. Vì vậy, anh quyết định học hỏi và tự làm. Và anh đã làm được. Anh Vịnh chính là kiến trúc sư cho cả 2 bảo tàng tại Hà Nội và Huế. Gia đình chúng tôi thật sự tự hào về thành quả của anh.

Có thể nói, bảo tàng này là một tác phẩm của anh Nguyễn Chí Vịnh, để tri ân người cha của mình là Đại tướng Nguyễn Chí Thanh và cả thế hệ của ông. Hiện nay, cả 2 bảo tàng đều đón nhiều đoàn khách đến tham quan, người dân tới sinh hoạt, học tập.

Với gần 700 hiện vật, Bảo tàng Đại tướng Nguyễn Chí Thanh trưng bày những tư liệu, hình ảnh quý về cuộc đời, sự nghiệp của Đại tướng Nguyễn Chí Thanh. Trong đó, có cả chiếc rương do bà giữ gìn, bảo quản suốt nhiều năm. Bà có thể chia sẻ kỷ niệm về chiếc rương đặc biệt này?

- Khi tôi về làm dâu, ông đã mất từ năm 1967, bà qua đời năm 1980. Lúc ông mất, anh Vịnh còn nhỏ, chiếc rương này gia đình để toàn bộ những cuốn album và những cuộn phim, những đồ dùng của ông như: Các tấm name card, hộp bút, những tấm huân huy chương, trang phục. Năm 1989, gia đình anh Vịnh bàn giao lại căn nhà 34 Lý Nam Đế cho Nhà nước. Gia đình chúng tôi mang theo những kỷ vật của ông bà, trong đó có cả cái rương. Đây cũng là hành trang cho gia đình chúng tôi làm tư liệu cho nhà lưu niệm trước đây và bảo tàng bây giờ. Rất nhiều người hỏi anh Vịnh, sau bao nhiêu năm, làm thế nào để giữ được nhiều tư liệu và các kỷ vật như vậy thì chúng tôi đều trả lời, tất cả hình ảnh có được, có đến 80% là những kỷ vật nằm trong chiếc rương này.

Chiến sĩ ở quần đảo Trường Sa đọc cuốn sách “Người thầy” của Thượng tướng Nguyễn Chí Vịnh. Ảnh: Gia đình cung cấp

Bảo tàng Đại tướng Nguyễn Chí Thanh được khánh thành và trở thành điểm đến của những người yêu lịch sử. Với gia đình, Đại tướng Nguyễn Chí Thanh đã để lại giá trị gì về nhân cách, lối sống cho thế hệ sống trong thời bình?

- Gia đình chúng tôi luôn mong muốn bảo tàng trở thành địa chỉ đỏ, nơi tìm hiểu về lịch sử đáng tin cậy và điểm đến để các cơ quan, đơn vị, người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ đến sinh hoạt, nghiên cứu về lịch sử của cha ông ta.

Dù mô hình bảo tàng là bảo tàng tư nhân nhưng chúng tôi vẫn hy vọng bảo tàng có thể hòa vào dòng chảy văn hóa, gắn bó với đời sống của người dân. Gia đình hy vọng có thể lan tỏa những giá trị tốt đẹp của văn hóa, lịch sử, để giúp mọi người có cái nhìn đúng về truyền thống văn hóa, lịch sử Việt Nam.

(Bài đăng trên Ấn phẩm đặc biệt Lao Động Cuối Tuần Xuân Ất Tỵ)