Câu Chuyện: “Gùi gạo qua đèo” phong trào dân công hỏa tuyến.

Những năm đầu thập niên 1950, khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bước vào giai đoạn quyết liệt, vùng Định Hóa không chỉ là nơi đặt cơ quan đầu não mà còn là hậu phương quan trọng chi viện cho tiền tuyến. Tại xã Bình Thành, phong trào dân công hỏa tuyến phát triển mạnh mẽ. Những người nông dân quanh năm quen với nương rẫy, nay trở thành lực lượng vận chuyển lương thực, vũ khí ra chiến trường. Họ không cầm súng, nhưng mỗi bước chân của họ đều góp phần làm nên chiến thắng. Trong số đó có ông Nông Văn Sáng – một người dân tộc Tày, khi ấy mới ngoài 30 tuổi. Tên tuổi ông không được ghi trong sách giáo khoa, nhưng trong ký ức của người dân Bình Thành, ông là một trong những người đi dân công nhiều nhất. Mỗi chuyến đi, ông Sáng cùng đoàn dân công gùi trên lưng từ 30 đến 40kg gạo, muối hoặc đạn dược. Con đường họ đi không phải đường bằng, mà là những lối mòn xuyên rừng, vượt suối, trèo đèo. Có những đoạn dốc dựng đứng, chỉ cần trượt chân là có thể rơi xuống vực sâu. Nhưng không ai dừng lại.

Ông Sáng thường nói:

“Gạo đến chiến trường chậm một ngày, bộ đội có thể đói một ngày.”

Câu nói ấy trở thành động lực để cả đoàn tiếp tục bước đi, dù vai đã rớm máu vì dây gùi siết chặt, dù chân đã phồng rộp vì đi rừng nhiều ngày. Một chuyến đi đáng nhớ nhất là vào cuối năm 1953, khi chiến dịch lớn đang được chuẩn bị. Đoàn dân công Bình Thành được lệnh vận chuyển gấp lương thực lên tuyến trên phục vụ cho chiến dịch mà sau này được biết đến là Chiến dịch Điện Biên Phủ. Trời rét cắt da. Sương mù dày đặc phủ kín lối đi. Những chiếc áo chàm mỏng không đủ giữ ấm, nhưng không ai kêu than.Đêm xuống, họ nghỉ tạm dưới tán rừng, ăn vội nắm cơm nắm mang theo. Có khi chỉ là củ sắn luộc, bát nước suối, nhưng ai cũng thấy ấm lòng vì biết mình đang góp sức cho tiền tuyến.

Có lần, khi đang vượt qua một con suối lớn, nước dâng cao bất ngờ do mưa rừng. Dòng nước chảy xiết cuốn theo cả gỗ mục. Một số người trong đoàn chùn bước. Ông Sáng là người bước xuống trước. Ông cắm chặt cây gậy xuống lòng suối, dò từng bước, rồi quay lại nói lớn:

“Đi theo tôi, giữ chắc gùi, đừng để mất hàng!”

Từng người một bám theo ông vượt qua dòng nước lạnh buốt. Khi sang được bờ bên kia, ai nấy đều thở dốc, nhưng những bao gạo vẫn còn nguyên vẹn.

Chính những chuyến đi như vậy đã góp phần đảm bảo hậu cần cho chiến trường – một yếu tố quyết định thắng lợi. Không chỉ đàn ông, phụ nữ Bình Thành cũng tham gia dân công. Có những người mẹ gửi con nhỏ ở nhà cho ông bà, rồi theo đoàn gùi hàng ra tuyến lửa. Họ không nghĩ mình là anh hùng. Họ chỉ nghĩ đơn giản:

“Đất nước cần thì mình đi.”

Sau chiến thắng năm 1954, nhiều người trở về với ruộng nương, tiếp tục cuộc sống bình dị. Ông Sáng cũng vậy. Ông lại cày ruộng, trồng ngô, như chưa từng trải qua những tháng ngày gian khổ. Nhưng mỗi khi kể lại, ánh mắt ông vẫn ánh lên niềm tự hào. Ngày nay, khi nhắc đến chiến thắng Chiến dịch Điện Biên Phủ, người ta thường nói đến những trận đánh lớn, những vị tướng tài ba. Nhưng phía sau chiến thắng ấy là hàng vạn bước chân thầm lặng của dân công hỏa tuyến. Ở Bình Thành, những con đường mòn năm xưa giờ đã rộng hơn, bằng phẳng hơn. Nhưng ký ức về những ngày gùi gạo, vượt suối, băng rừng vẫn còn đó – như một phần không thể quên của lịch sử.

Đối với thế hệ trẻ hôm nay, câu chuyện về ông Nông Văn Sáng và những người dân công Bình Thành là lời nhắc nhở sâu sắc: Chiến thắng không chỉ được làm nên bởi súng đạn, mà còn bởi mồ hôi, ý chí và lòng yêu nước của những con người bình dị nhất.