--------------------------------------------------------------------------------
1. Bối cảnh Lịch sử: Ngọn lửa được nhen nhómĐầu năm 1930, phong trào cách mạng Việt Nam chứng kiến sự tồn tại của ba tổ chức cộng sản hoạt động riêng rẽ. Tình hình này tiềm ẩn nguy cơ gây chia rẽ lớn, làm suy yếu sức mạnh chung. Yêu cầu cấp bách đặt ra cho lịch sử là phải thống nhất các tổ chức này thành một chính đảng duy nhất để tập trung lãnh đạo cách mạng. Sự kiện Đảng Cộng sản Việt Nam được thành lập ngày 3/2/1930 chính là câu trả lời cho đòi hỏi đó.Ngọn lửa cách mạng nhanh chóng lan về Trà Vinh. Giữa tháng 3 năm 1930, chi bộ Đảng đầu tiên của tỉnh được thành lập tại xã An Trường (Càng Long), đánh dấu một bước ngoặt quan trọng. Đây chính là hạt nhân lãnh đạo, quy tụ sức mạnh của nhân dân. Chi bộ gồm những đảng viên đầu tiên:• Nguyễn Phát Đạt• Mai Đăng Khóa• Lê Quang Lực• Dương Hảo Học• Đoàn Văn QuýTừ trong những thành viên sáng lập này, đồng chí
Nguyễn Phát Đạt đã được tín nhiệm bầu làm Bí thư chi bộ. Từ những chi bộ non trẻ này, một cuộc đấu tranh có quy mô lớn chưa từng có tại địa phương sắp bùng nổ, thể hiện sức mạnh và uy tín của Đảng ngay từ những ngày đầu thành lập.
2. Diễn biến Cuộc biểu tình Ngày 1 tháng 8 năm 1930: Khí thế sục sôiDưới sự chỉ đạo của Tỉnh ủy Trà Vinh, một cuộc tuần hành biểu dương lực lượng đã được lên kế hoạch chi tiết, biến đêm 31/7 và rạng sáng 1/8 trở thành thời khắc lịch sử.
2.1. Cuộc tập hợp trong đêmĐêm 31 tháng 7 năm 1930, một lực lượng khoảng
4.000 nông dân huyện Càng Long đã bí mật tập hợp tại sân banh ấp 3, xã An Trường. Dưới ánh đuốc, nổi bật lên là biểu ngữ mang dòng chữ thể hiện trọn vẹn niềm tin và hy vọng của người dân: "
Hoan nghênh Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời".
2.2. Đoàn người rầm rộ tiến vào dinh quận4 giờ 30 phút sáng ngày 1 tháng 8, đoàn biểu tình chia làm hai cánh quân, khí thế hừng hực tiến về quận lỵ Càng Long.
| Cánh quân | Người Lãnh đạo/Chỉ đạo | Lực lượng |
| Cánh thứ nhất | Đoàn Văn Quý (hướng dẫn), Hứa Văn Tung và Huỳnh Văn Luông (đi đầu) | Khoảng 1.000 người |
| Cánh thứ hai (chủ lực) | Nguyễn Văn Lẹ và Dương Hảo Học (chỉ đạo trực tiếp), Nguyễn Thị Giέν và Lê Thị Kén (đi đầu giương cao biểu ngữ “Giảm thuế thân và không làm xâu”) | Khoảng 3.000 người |
Suốt chặng đường, cờ đỏ búa liềm phấp phới, những tiếng hô khẩu hiệu vang dội, thể hiện rõ mục tiêu và yêu sách của quần chúng:• Dân cày có ruộng!• Giảm tô, giảm tức, bỏ công lễ!• Giảm thuế thân và không làm xâu!• Đả đảo quan làng, địa chủ!• Đả đảo thực dân Pháp!• Hoan nghênh Đảng Cộng sản!
2.3. Cuộc đối đầu và sự đàn áp tàn bạoLúc 5 giờ 30 phút sáng, đoàn biểu tình đã áp sát dinh quận. Do được các hương chức địa phương là Đặng Phương Trung và hương quản Kiểu mật báo từ trước, Phó quận Hồ Văn Trung (nhà văn Hồ Biểu Chánh) cùng binh lính đã dàn trận, sẵn sàng đối phó. Khi Hồ Văn Trung ra hỏi, đồng chí
Nguyễn Văn Lẹ lập tức phất cao lá cờ đỏ búa liềm, dõng dạc hô lớn các khẩu hiệu, dẫn dắt quần chúng đồng thanh đáp lại, tạo nên một khí thế áp đảo.Sự việc nhanh chóng leo thang khi Tỉnh trưởng Landron từ Trà Vinh kéo quân tiếp viện đến trên 4 xe cam-nhông. Bọn lính lập tức dùng báng súng, dùi cui đánh đập dã man đoàn người. Chúng bao vây và bắt giữ 3 người đi đầu là đồng chí
Nguyễn Văn Lẹ cùng hai nữ đồng bào dũng cảm là chị
Phụng và chị
Chắc.Thấy lãnh đạo bị bắt, khí thế của đoàn biểu tình không những không nao núng mà còn bùng lên dữ dội. Quần chúng lập tức xông vào, giằng co, xô xát quyết liệt với lính để giải cứu đồng đội. Trong cuộc hỗn loạn đó, với sức mạnh của tinh thần đoàn kết,
nhân dân đã giải thoát thành công cho đồng chí Nguyễn Văn Lẹ.Tức tối vì bị thất thế, quân giặc càng trở nên điên cuồng. Theo lệnh của Landron, chúng đã nổ súng thẳng vào đoàn biểu tình tay không. Giữa làn đạn và dùi cui, đồng chí
Nguyễn Văn Lẹ bị chúng vây đánh đến "tróc da lưng, da đầu", chết đi sống lại nhiều lần. Nhưng hình ảnh người cộng sản hiện lên vô cùng bi tráng. Dù kiệt sức và đau đớn, ông vẫn kiên cường đứng lên tố cáo tội ác của giặc và quay sang chửi thẳng vào mặt Phó quận:
"Mày là thằng nô lệ của quân Pháp".Một bên là vũ khí tàn bạo của kẻ thù, một bên là ý chí sắt đá của những người dân tay không. Cuộc đối đầu không cân sức nhưng đã cho thấy tinh thần bất khuất của nhân dân Càng Long.
3. Kết quả và Tổn thất: Máu đổi lấy thắng lợiCuộc biểu tình kết thúc vào 12 giờ trưa cùng ngày. Dù bị đàn áp đẫm máu, nhưng với tinh thần đấu tranh kiên quyết, quần chúng đã buộc chính quyền thực dân phải lùi bước.
3.1. Những yêu sách được chấp thuậnChủ quận Càng Long buộc phải tuyên bố chấp nhận một số yêu sách quan trọng của nhân dân:•
Bỏ các thứ tạp dịch: Địa chủ phải cắt bỏ các khoản thu vô lý đối với nông dân như tô phụ, công lễ, tiền quà tết...•
Giảm xâu, bỏ thuế thủy lợi: Giảm bớt gánh nặng lao dịch và các loại thuế phi lý.•
Giảm thuế thân: Từ 5 đồng xuống còn 4 đồng 5 cắc cho một suất đinh.Đây là một thắng lợi có ý nghĩa trực tiếp, giúp cải thiện phần nào đời sống vốn đã vô cùng cơ cực của người nông dân.
3.2. Cái giá của tự doĐể có được thắng lợi đó, nhân dân Càng Long đã phải trả một cái giá vô cùng đắt đỏ bằng máu và nước mắt.
| Hạng mục | Chi tiết |
| Số người hy sinh | 5 người: Nguyễn Văn Út, Dương Văn Hương, Phạm Thị Dâu, Võ Văn Hè, Lê Trung Phòm |
| Số người bị thương nặng | 3 người: Lê Văn Thông, Lê Văn Choi, Trần Văn Khai |
| Lãnh đạo bị bắt | 3 người: Nguyễn Văn Lẹ, Dương Hảo Học, Đoàn Văn Quý cùng hàng chục đồng bào khác. |
Dù tổn thất là rất lớn, nhưng những hy sinh này không hề vô nghĩa. Máu của các liệt sĩ đã tô thắm thêm cho lá cờ cách mạng, làm nên một chiến thắng vang dội, khẳng định sức mạnh tiềm tàng của quần chúng khi được tổ chức và lãnh đạo.
4. Tiếng vang và Ý nghĩa Lịch sử: Bài học bất tửCuộc biểu tình ngày 1/8/1930 là cuộc đấu tranh có quy mô lớn nhất tại Trà Vinh trong năm 1930, gây tiếng vang khắp Nam Kỳ và cả nước. Đây là một biểu hiện hùng hồn cho sự đoàn kết dân tộc dưới ngọn cờ của Đảng, là sự biểu dương lực lượng của liên minh công - nông.Sự kiện này đã làm nổi bật những tấm gương đấu tranh bất khuất:•
Đồng chí Nguyễn Văn Lẹ (Sáu Lẹ): Ông là một tấm gương sáng ngời về người đảng viên cộng sản kiên cường, dũng cảm, luôn đi trước để quần chúng noi theo. Trước sự kiên trung của ông, đồng chí Ung Văn Khiêm đã phải thốt lên:
"Sáu Lẹ thật xứng đáng là đảng viên cộng sản".•
Những người phụ nữ dũng cảm: Các chị
Mười Ý, Năm Nơi, Bảy Phụng, Hai Cỏi... đã quyết liệt xông vào quân thù để cứu đồng đội. Đặc biệt, hình ảnh chị
Hai Cỏi bị địch bắn vào bàn tay nhưng vẫn giương cao cờ, xông lên hô vang khẩu hiệu đã trở thành biểu tượng cho khí phách của phụ nữ Càng Long.Bài học lớn nhất mà người nông dân Càng Long nhận ra sau cuộc biểu tình chính là sức mạnh to lớn của chính mình khi đoàn kết đấu tranh dưới sự lãnh đạo của Đảng. Sức mạnh ấy đã làm cho nhà cầm quyền thuộc địa phải hoảng sợ và buộc phải nhượng bộ.Cuộc biểu tình ngày 1 tháng 8 năm 1930 tại Càng Long không chỉ là một cuộc đấu tranh đòi dân sinh, dân chủ đơn thuần. Nó thực sự là một
tiếng trống trận vang dội, cổ vũ mạnh mẽ phong trào cách mạng trên khắp cả nước, để lại một di sản hào hùng về lòng yêu nước và ý chí quật cường cho các thế hệ mai sau.
