câu chuyện lịch sử (2)

Trong một lần đến tham quan Khu lưu niệm danh nhân Thân Nhân Trung, tôi được nghe ông Nguyễn Văn Hùng kể về một con người đã sống cách chúng ta hơn năm thế kỷ nhưng tư tưởng của ông vẫn soi sáng cho nhiều thế hệ hôm nay.

Ông Hùng bắt đầu câu chuyện bằng một câu hỏi:

"Cháu có biết câu nói nào được nhắc đến nhiều nhất mỗi mùa khai giảng không?"

Khi tôi còn đang suy nghĩ, ông mỉm cười rồi đọc chậm rãi:

"Hiền tài là nguyên khí của quốc gia."

Đó chính là lời của Thân Nhân Trung, một danh nhân lớn của quê hương Yên Dũng, Bắc Giang xưa.

Theo lời kể của ông Hùng, Thân Nhân Trung sinh ra trong một gia đình bình thường nhưng nổi tiếng ham học. Từ khi còn nhỏ, ông đã dành phần lớn thời gian cho sách vở. Dù cuộc sống còn nhiều khó khăn, ông luôn tin rằng tri thức có thể giúp ích cho đất nước và nhân dân.

Những năm trưởng thành, đất nước bước vào thời kỳ phát triển dưới triều vua Lê Thánh Tông. Với tài năng và sự chăm chỉ của mình, Thân Nhân Trung thi đỗ Tiến sĩ và được giao nhiều trọng trách quan trọng trong triều đình. Nhưng điều khiến hậu thế nhớ đến ông không phải là chức quan cao hay quyền lực lớn, mà chính là những đóng góp cho giáo dục và việc đào tạo nhân tài.

Ông Hùng kể rằng khi được giao biên soạn văn bia Tiến sĩ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Thân Nhân Trung đã suy nghĩ rất nhiều về vận mệnh dân tộc. Cuối cùng, ông viết nên câu nói bất hủ:

"Hiền tài là nguyên khí của quốc gia. Nguyên khí thịnh thì thế nước mạnh mà hưng thịnh, nguyên khí suy thì thế nước yếu mà thấp hèn."

Những dòng chữ ấy được khắc lên bia đá, tồn tại suốt hàng trăm năm. Bao triều đại đã qua đi, bao biến cố lịch sử đã xảy ra, nhưng tư tưởng trọng dụng nhân tài mà ông gửi gắm vẫn còn nguyên giá trị.

Ông Hùng chỉ tay về phía những bức ảnh và tư liệu trong khu lưu niệm rồi nói:

"Có những công trình có thể bị thời gian làm phai mờ, nhưng những tư tưởng lớn thì không."

Lời nói ấy khiến tôi suy nghĩ rất nhiều. Thân Nhân Trung không cầm gươm đánh giặc như những vị anh hùng ngoài chiến trận, nhưng ông đã góp phần xây dựng sức mạnh lâu dài của quốc gia bằng tri thức và giáo dục. Ông tin rằng muốn đất nước hùng cường thì phải biết trân trọng người tài, bồi dưỡng người tài và tạo điều kiện để người tài cống hiến.

Rời khu lưu niệm, điều đọng lại trong tôi không chỉ là hình ảnh của một vị Tiến sĩ nổi tiếng mà còn là những dòng chữ trên bia đá đã vượt qua thử thách của thời gian. Đó là lời nhắc nhở mỗi người trẻ hôm nay phải không ngừng học tập, rèn luyện và nuôi dưỡng khát vọng cống hiến cho quê hương, đất nước.

Có lẽ vì thế mà câu nói của Thân Nhân Trung vẫn được nhắc lại sau hơn năm trăm năm. Dòng chữ ấy không chỉ được khắc trên đá, mà còn được khắc trong lòng bao thế hệ người Việt Nam.