câu chuyện lịch sử

Đêm lửa đỏ trên cửa biển

Cửa Nhật Lệ (thuộc Đồng Hới) là nơi con sông Nhật Lệ hòa vào biển Đông. Trong những năm kháng chiến chống Mỹ, nơi đây từng là trọng điểm đánh phá ác liệt vì vừa là cửa biển, vừa là tuyến giao thông – tiếp tế quan trọng của miền Bắc. Cụ Nguyễn Văn H. (tên đã được thay đổi), khi ấy mới ngoài hai mươi tuổi, làm nghề chài lưới ở Cửa Nhật Lệ. Cụ kể: “Hồi đó, mỗi lần nghe tiếng máy bay gầm là tim thắt lại. Ban ngày còn đỡ, ban đêm mới thật sự kinh hoàng. Biển đang yên, bỗng sáng rực như ban ngày vì pháo sáng thả xuống. Rồi bom trút xuống cửa biển, xuống bến thuyền…” Cụ nhớ nhất là một đêm năm 1965. Khi ấy, cầu đường và bến cảng quanh Đồng Hới bị đánh phá dữ dội. Người dân vừa sản xuất, vừa làm nhiệm vụ quan sát, tiếp tế. Những chiếc thuyền gỗ nhỏ không chỉ để đánh cá mà còn chở lương thực, vũ khí bí mật qua sông. “Có hôm thuyền vừa cập bến, anh em chưa kịp kéo lưới thì còi báo động vang lên. Mọi người phải khiêng thuyền giấu vào lùm phi lao, rồi chạy xuống hầm cát. Bom nổ rung cả mặt đất, cát biển hất lên mù mịt…” Cửa Nhật Lệ khi ấy là một trong những mục tiêu bị đánh phá nhiều lần vì nằm gần tuyến chi viện chiến lược. Nhưng người dân không rời đi. Ban ngày khắc phục hậu quả, ban đêm vẫn ra khơi. Sau khói lửa Cụ kể lại rằng có những căn nhà bị san phẳng, có người thân, bạn bè ngã xuống ngay trên bãi cát quen thuộc. Nhưng cũng chính nơi ấy, tình làng nghĩa xóm càng bền chặt. “Bom có thể phá nhà, nhưng không phá được lòng người. Sáng hôm sau, bà con lại ra dựng lại mái, vá lại thuyền. Biển vẫn còn đó, mình còn đó thì phải sống.”