Câu chuyện lịch sử a4 (25)

Người chèo đò năm ấy và dòng sông không quên

Trong lịch sử dân tộc Việt Nam, có những địa danh khi nhắc đến không chỉ gợi nhớ chiến công, mà còn làm thổn thức lòng người bởi những mất mát quá lớn lao. Không gian lịch sử sông Thạch Hãn – Thành cổ Quảng Trị là một nơi như thế. Dòng sông hiền hòa chảy qua lòng thị xã Quảng Trị từng là tuyến đường tiếp tế, chiến đấu và cũng là nơi bao người lính đã vĩnh viễn nằm lại trong cuộc chiến bảo vệ Thành cổ mùa hè năm 1972. Qua lời kể của Nguyễn Thị Thu, câu chuyện lịch sử ấy hiện lên vừa bi tráng, vừa thấm đẫm tình người.

Theo lời bà Nguyễn Thị Thu, trước chiến tranh, sông Thạch Hãn là dòng sông gắn liền với cuộc sống bình dị của người dân Quảng Trị. Trẻ con tắm sông, người lớn đánh cá, chèo đò qua lại mỗi ngày. Nhưng từ khi chiến sự nổ ra, đặc biệt là trong 81 ngày đêm bảo vệ Thành cổ, dòng sông ấy đã khoác lên mình một diện mạo hoàn toàn khác. Nó trở thành “ranh giới sinh tử”, nơi mỗi chuyến vượt sông đều là một lần đánh cược mạng sống.

Bà kể rằng, ban ngày, pháo địch dội xuống Thành cổ và hai bên bờ sông không ngớt. Đêm đến, dưới ánh pháo sáng chói lòa, bộ đội ta vẫn phải vượt sông để tiếp viện và thay quân. Khi ấy, bà còn rất trẻ nhưng đã cùng nhiều người dân địa phương tham gia chèo đò, dẫn đường cho bộ đội. Không ai bảo ai, họ hiểu rằng nếu không có những chuyến đò thầm lặng ấy, Thành cổ khó có thể trụ vững.

Mỗi lần xuống đò, tim bà Thu lại đập dồn dập. Mặt sông đang yên bỗng chốc bị xé toạc bởi những cột nước dựng đứng do pháo bắn xuống. Có những chuyến đi, đò vừa rời bến đã trúng pháo, người và đò chìm nhanh trong dòng nước lạnh. Bà nghẹn ngào kể rằng, có những chiến sĩ còn rất trẻ, chưa kịp để lại một tấm hình hay lá thư cho gia đình, đã vĩnh viễn hòa vào lòng sông Thạch Hãn.

Ám ảnh nhất trong ký ức của bà là ánh mắt những người lính trước giờ vượt sông. Họ ít nói, chỉ lặng lẽ chỉnh lại ba lô, siết chặt tay nhau rồi bước xuống đò. Trong ánh mắt ấy không chỉ có lo lắng, mà còn ánh lên quyết tâm giữ vững Thành cổ – giữ lấy mảnh đất thiêng liêng của Tổ quốc. Đối với bà Thu, chính niềm tin và sự hy sinh ấy đã giúp người dân nơi đây vượt qua nỗi sợ hãi, tiếp tục bám sông, bám đò trong suốt những ngày tháng ác liệt nhất.

Sau chiến tranh, dòng sông Thạch Hãn trở lại vẻ hiền hòa, nhưng với những người từng sống và chứng kiến, ký ức đau thương chưa bao giờ phai nhạt. Bà Thu cho biết, mỗi lần nhìn dòng nước trôi lặng lẽ, bà lại nhớ đến những đồng đội, những người lính đã không kịp trở về. Vì thế, bến thả hoa sông Thạch Hãn ra đời như một nghĩa cử thiêng liêng. Mỗi bông hoa thả xuống sông là một lời tri ân, một nén hương lòng gửi tới những anh hùng liệt sĩ đã hiến dâng tuổi xuân cho đất nước.

Hôm nay, khi đứng bên sông Thạch Hãn, khó ai có thể hình dung nơi đây từng là chiến trường khốc liệt đến nhường nào. Dòng sông vẫn chảy, Thành cổ vẫn trầm mặc giữa đất trời Quảng Trị, nhưng trong từng con sóng là ký ức của một thời máu lửa. Qua lời kể của bà Nguyễn Thị Thu, câu chuyện về sông Thạch Hãn không chỉ là lịch sử, mà còn là bài học sâu sắc về lòng yêu nước, sự hy sinh và khát vọng hòa bình. Đó là lời nhắc nhở để thế hệ trẻ hôm nay biết trân trọng cuộc sống yên bình, biết cúi đầu tri ân những con người đã ngã xuống, để đất nước được trọn vẹn và tương lai được sáng trong hơn.