Câu chuyện lịch sử a4 (46)

Địa đạo Vịnh Mốc và “Bản trường ca trong lòng đất”

Địa đạo Vịnh Mốc là công trình quân – dân sự đặc biệt tại Địa đạo Vịnh Mốc, nơi người dân Vĩnh Linh đào sâu xuống lòng đất để tránh bom đạn trong những năm 1965–1972. Đây không chỉ là nơi trú ẩn mà còn là “ngôi làng” thực sự dưới lòng đất – nơi sự sống được giữ gìn giữa mưa bom bão đạn khốc liệt.

Nhân chứng sống tiêu biểu: Ông Nguyễn Văn Minh (nguyên dân quân xã Vĩnh Thạch).Ông Minh là một trong những người từng trực tiếp tham gia đào địa đạo và sinh sống nhiều năm dưới lòng đất. Ông kể rằng những ngày cao điểm, bom dội xuống liên hồi, mặt đất rung chuyển như muốn sụp đổ. Thế nhưng dưới những đường hầm sâu hơn 20 mét, người dân vẫn kiên cường bám trụ. Ông thường nhắc về những đêm thay nhau đào đất, chuyền từng thúng cát ra ngoài trong im lặng để tránh máy bay phát hiện. Có lần cửa hầm thông ra biển bị bom đánh sập, cả đơn vị phải đào thông suốt nhiều giờ trong bóng tối ngột ngạt để cứu những người bị mắc kẹt. Một câu chuyện khiến nhiều người xúc động là vào những dịp 27/7 hằng năm, những cựu dân quân và thân nhân liệt sĩ lại trở về địa đạo, thắp hương ngay trong lòng hầm – nơi từng là mái nhà chung. Họ lặng lẽ đặt tay lên vách đất, như chạm vào ký ức của một thời tuổi trẻ không thể nào quên.

• Chi tiết đắt giá: Ông Minh từng nói: “Chúng tôi sống dưới lòng đất nhưng trái tim luôn hướng lên bầu trời tự do.” Trong ký ức của ông, địa đạo không chỉ có mất mát mà còn có tiếng cười trẻ thơ – bởi đã có nhiều em bé được sinh ra ngay trong hầm tối. Những chàng trai, cô gái tuổi mười tám, đôi mươi khi ấy vừa cầm cuốc xẻng đào đất, vừa cầm súng bảo vệ làng quê, mang trong mình niềm tin sắt đá rằng rồi đất nước sẽ hòa bình. Ngày nay, bước xuống những đường hầm của Địa đạo Vịnh Mốc, du khách không chỉ tham quan một di tích lịch sử, mà còn lắng nghe “bản trường ca trong lòng đất” – bản hòa âm của ý chí con người trước thử thách tàn khốc của chiến tranh. Và giữa không gian tĩnh lặng ấy, ta càng thấu hiểu giá trị của sự sống, của hòa bình được đánh đổi bằng biết bao năm tháng kiên cường bám đất, giữ làng.