câu chuyện lịch sử a4 (8)

Những ngày trong xà lim tối

Nhà lao Đồng Hới được xây dựng thời Pháp thuộc, từng giam giữ nhiều chiến sĩ yêu nước ở Quảng Bình và các vùng lân cận. Sau Cách mạng Tháng Tám, nơi đây tiếp tục gắn với những năm tháng chiến tranh ác liệt. Cụ Trần Văn K. (tên đã thay đổi), sinh năm 1925 tại một làng ven sông ở Quảng Bình. Năm 1948, cụ bị bắt vì tham gia hoạt động liên lạc cho lực lượng kháng chiến. Cụ kể: “Họ giải tôi về Nhà lao Đồng Hới vào một buổi chiều mưa. Cổng sắt khép lại, nghe ‘rầm’ một tiếng mà lạnh cả người. Trong buồng giam chỉ có nền xi măng ẩm, tường dày và một ô cửa nhỏ cao quá đầu.” Các tù nhân bị giam trong điều kiện thiếu thốn, chật chội. Mỗi ngày chỉ được phát một ít cơm và nước. Nhưng điều khiến cụ nhớ nhất không phải là đói rét, mà là tinh thần đoàn kết giữa những người bị giam. “Ban đêm, anh em gõ tường làm ám hiệu. Chỉ vài tiếng ‘cộc, cộc’ thôi cũng đủ biết người bên cạnh vẫn còn. Có người lén truyền cho nhau mẩu giấy viết thơ, viết lời động viên.” Có những trận đòn tra hỏi, nhưng theo lời cụ, điều khiến những người trẻ khi ấy trụ vững là niềm tin đất nước sẽ độc lập. “Chúng tôi tin rồi sẽ có ngày cánh cửa ấy mở ra không phải để áp giải, mà để trở về.” Ngày tự do Sau Hiệp định Genève năm 1954, nhiều tù nhân chính trị được thả. Cụ K. kể lại giây phút bước ra khỏi cổng nhà lao: “Tôi đứng nhìn bầu trời Đồng Hới. Vẫn là màu xanh ấy, nhưng hôm đó sao thấy rộng hơn. Tôi tự nhủ: mình còn sống để kể lại, để con cháu biết đã có một thời như thế.”