Câu chuyện lịch sử bộ đội Tây Tiến

Ngày 19/12/1946, khi toàn quốc kháng chiến bùng nổi, Đại dội 121/Tiểu đoàn 212 (cuối tháng 2/1947, Tiểu đoàn 212 đổi tên thành Tiểu đoàn 150 thuộc Trung đoàn Tây Tiến) do đồng chí Nguyễn Như Trang làm đại đội trưởng nằm trong đội hình của Trung đoàn Thủ đô chiến đấu giữa lòng Hà Nội bảo vệ Trung ương Đảng, Chính phủ và Chủ tịch Hồ Chí Minh. Trong 60 ngày đêm trực tiếp chiến đấu và chỉ huy chiến đấu, Đại đội của đồng chí đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ của Trung đoàn Thủ đô giao cho. Bản thân đồng chí đã chiến đấu dũng cảm, gan dạ, trực tiếp cầm súng chiến đấu và chỉ huy chiến đấu nhạy bén, sáng tạo, mưu trí được cán bộ chiến sỹ toàn đại đội khâm phục; dưới sự chỉ huy của đồng chí, Đại đội hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ. Đồng chí đã nêu gương sáng về lòng dũng cảm, trực tiếp chiến đấu tiêu diệt sinh lực địch, bắn cháy 2 xe thiết giáp (theo lời kể của Trung tướng Trần Đô - Nguyên Phó Chính ủy Liên khu 2 - Hà Nội)

Cuối tháng 2/1947, Đại đội 121 của đồng chí được biên chế trong đội hình của Trung đoàn 52 Tây Tiến tiến lên phía Tây Bắc chiến đấu diệt địch bảo vệ miền biên ải phía Tây của Tổ quốc ở các tỉnh Hòa Bình, Sơn La….Đồng chí đã mưu trí, dũng cảm chiến đấu, chỉ huy chiến đấu đánh nhiều trận trên đường số 6, Hòa Bình, Sơn La như Chiềng Cồng, Sóp Hào, Mường Lô vv…tiêu diệt nhiều sinh lực địch, bắt sống tù binh, thu nhiều vũ khí, khiến giao thông trên đường số 6 của địch bị chia cắt và bị uy hiếp nghiêm trọng nhiều ngày liền. Điển hình là trận Mè Lặt - Lương Sơn (Hòa Bình) tiêu diệt hàng chục tên (có tên Đảng trưởng Phùng Đăng Đống, một tên phản động khét tiếng ở vùng này). Tiếp theo, đồng chí chỉ huy đơn vị tiến công tiêu diệt địch ở căn cứ Mai Châu (Hòa Bình) đây là trận thắng lớn nhất của đơn vị tiêu diệt và bắt sống toàn bộ lực lượng địch tại Mai Châu, tiêu diệt cơ quan ngôn luận của xứ Mường tự trị, có tờ báo Sao Trắng do Quách Đăng làm chủ bút; trận tiến công đồn Mai Hạ diệt 20 lính lê dương; trận phục kích dốc Khởi Cá (Mai Châu) loại vòng chiến đấu hai trung đội địch. Tiêu biểu là trận tiến công diệt đồn Mường Lò (12/1947) diệt hai trung đội địch, làm chủ trận địa, lập chiến công vang khắp vùng. Có thể nói, chỉ trong một thời gian ngắn chiến đấu ở địa bàn Tây Bắc, đồng chí Nguyễn Như Trang đã dũng cảm, mưu trí chỉ huy Đại đội liên tục chiến đấu và đạt nhiều thắng lợi rất lớn. Với những thành tích đặc biệt xuất sắc, đồng chí đã được cấp trên bổ nhiệm làm Tiểu đoàn phó/Tiểu đoàn 150/Trung đoàn 52 Tây Tiến (theo lời kể của các đồng chí cựu chiến binh Trung đoàn Tây Tiến).

Đặc biệt tiêu biểu là vào tháng 11 năm 1948, đồng chí chỉ huy một bộ phận cán bộ, chiến sỹ trinh sát đi trinh sát trận địa ở khu vực làng Mu - thôn Ngọc Lâu - Châu Lạc Sơn (nay là xã Tự Do - huyện Lạc Sơn - tỉnh Hòa Bình) chuẩn bị kế hoạch cho đơn vị chiến đấu. Do bị bọn Mường gian chỉ điểm, bộ phận trinh sát của đồng chí bị một đại đội địch tăng cường, trong đó có một trung đội lính Âu - Phi phục kích và bao vây tấn công. Trong một trận chiến đấu không cân sức (ta 1, địch 10) lại ở thế bất lợi (trên nhà sàn trống trải), nhưng Tiểu đoàn phó Nguyễn Như Trang và đồng chí Đại đội trưởng vẫn đánh trả quyết liệt, thu hút địch về phía mình, tạo điều kiện chi bộ phận trinh sát của ta thoát khỏi vòng vây. Khi đồng chí Đại đội trưởng hy sinh, còn lại một mình Tiểu đoàn phó Nguyễn Như Trang đã dũng cảm chiến đấu với lực lượng đông đảo của địch. Đồng chí đã trực tiếp tiêu diệt 10 tên lê dương. Địch gọi hàng, nhưng đồng chí vẫn kiên quyết chiến đấu đến viên đạn cuối cùng và anh dũng hy sinh vào trưa ngày 19/11/1948, khi vừa bước qua tuổi 21. Sự hy sinh của đồng chí là một hành động anh hùng đặc biệt xuất sắc của một người chỉ huy chiến trận. Sau khi đồng chí Nguyễn Như Trang hy sinh, viên Trung úy quân đội Pháp chỉ huy trận đánh này đứng trước thi thể của đồng chí Trang nói “tôi cúi đầu chào thán phục trước cái chết anh hùng của người sỹ quan trẻ tuổi”. Và chính hành động hy sinh dũng cảm của Nguyễn Như Trang đã cảm hóa Grand Wath Wath - người lính trung đội Âu - Phi đã tham gia tấn công vào làng Mu hôm đó chạy sang hàng ngũ của bộ đội ta và tham gia chiến đấu trong hàng ngũ của những người lính Cụ Hồ (Đại tá Trần Kỳ nguyên là chiến sỹ Đại đội 121/Tiểu đoàn 150 do Nguyễn Như Trang chỉ huy kể lại).

Với những thành tích đặc biệt xuất sắc trong chiến đấu và chỉ huy chiến đấu chống thực dân Pháp xâm lược, cũng như phẩm chất, năng lực trong hoạt động văn hóa, văn nghệ xây dựng ý chí quyết tâm chiến đấu cho cán bộ, chiến sỹ Trung đoàn và tuyên truyền vận động nhân dân của đồng chí Nguyễn Như Trang. Năm 2014 liệt sỹ Nguyễn Như Trang được truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân.

Năm 1957, hài cốt của liệt sĩ Nguyễn Như Trang được quy tập về Nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Mai Dịch, Hà Nội.