CÂU CHUYỆN LỊCH SỬ: CHU VĂN AN - NGƯỜI THẦY CỦA MUÔN ĐỜI
1. Ý chí đèn sách và danh tiếng người thầy tài cao, đức trọng
Chu Văn An sinh ra tại làng Văn Thôn, xã Quang Liệt, huyện Thanh Trì (nay thuộc Hà Nội). Ngay từ thuở nhỏ, ông đã nổi tiếng là người thông minh, ham học, đọc rộng hiểu sâu và giữ gìn nề nếp gia phong nghiêm cẩn.
Dù đỗ Thái học sinh (Tiến sĩ), ông không ra làm quan ngay mà chọn về quê mở trường dạy học tại làng Huỳnh Cung. Với phương châm giáo dục nghiêm khắc, không phân biệt giàu nghèo, học trò đến theo học rất đông. Nhiều người sau này thành danh, đỗ đạt cao trong triều đình như Lê Quát, Phạm Sư Mạnh, vẫn luôn kính trọng tôn ông làm thầy suốt đời.
2. Sứ mệnh nơi Quốc Tử Giám và bài học dạy vua
Đến thời vua Trần Dụ Tông, triều đình suy vi, đất nước bắt đầu rối ren do bọn nịnh thần lũng đoạn. Nghe danh tiếng của Chu Văn An, nhà vua vời ông vào kinh giữ chức Tư nghiệp Quốc Tử Giám (hiệu trưởng trường Quốc Tử Giám), trực tiếp giảng dạy cho các hoàng tử.
Tại đây, ông đã chỉnh đốn lại kỷ cương học tập, đưa Quốc Tử Giám trở thành trung tâm giáo dục lớn nhất nước thời bấy giờ. Ông dạy học trò không chỉ bằng kiến thức sách vở mà bằng chính nhân cách mẫu mực của mình.
3. Bản sớ "Thất trảm sớ" chấn động triều đình
Thời gian Chu Văn An làm quan cũng là lúc triều chính nhà Trần lục đục, vua Trần Dụ Tông mải chơi bời lỏng lẻo việc triều政, để bọn gian thần (nịnh thần) tha hồ lũng đoạn, đục khoét nhân dân.
Không thể làm ngơ trước cảnh nước mất nhà tan, Chu Văn An đã viết một lá sớ dâng lên vua, yêu cầu chém đầu bảy tên nịnh thần có tội ác lớn với dân với nước (trong sử gọi là Thất trảm sớ).
Thế nhưng, trước sự u mê của vua Trần Dụ Tông và sự bủa vây của phe nhóm gian thần, lá sớ của ông không được chấp thuận. Thất vọng trước thời cuộc, Chu Văn An thẳng thừng từ quan, treo ấn từ quan về ở ẩn tại núi Phượng Hoàng (Chí Linh, Hải Dương).
4. Cuộc sống thanh bạch và tấm lòng son sắt nơi núi rừng
Về ở ẩn tại núi Phượng Hoàng, Chu Văn An sống một cuộc sống đạm bạc, vui thú điền viên: dựng lều tranh, cày ruộng, hái củi, đọc sách và viết lách để dạy học.
Dù đã rời xa triều đình, mỗi khi đất nước có quốc gia đại sự hoặc khi các triều vua có việc cần hỏi ý kiến, ông vẫn quan tâm và đưa ra những lời khuyên sâu sắc. Khi vua Trần Dụ Tông băng hà và vua Trần Nghệ Tông lên ngôi, ông dù tuổi cao sức yếu vẫn về kinh đô dự lễ triều bái, thể hiện trọn vẹn lòng trung quân ái quốc rồi mới qua đời vào năm 1370.
5. Biểu tượng bất tử của giáo dục Việt Nam
Cuộc đời và nhân cách thanh cao của Chu Văn An đã trở thành tượng đài vĩnh cửu trong lịch sử dân tộc.
Ông được triều đình truy tặng tước Văn Trinh Công và được thờ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám (bên cạnh Khổng Tử).
Danh hiệu "Vạn thế sư biểu" chính là sự tri ân tôn kính nhất của muôn đời con cháu Việt Nam dành cho người thầy vĩ đại đã cống hiến trọn đời cho đạo lý và sự nghiệp trồng người.
