Câu chuyện lịch sử Đỗ Duy Mạc
Đồng chí Đỗ Duy Mạc sinh năm 1908 tại làng Hàng Kênh (nay là xã Dư Hàng Kênh, quận Lê Chân, thành phố Hải Phòng). Lúc nhỏ được gia đình cho đi học. Khoảng 1928, vào làm công nhân tại bến Sáu kho (bến Cảng Hải Phòng). Tại đây, đồng chí được tuyên truyền, giác ngộ cách mạng và được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam năm 1930. Những năm 1930 - 1931, đồng chí tích cực hoạt động phong trào đấu tranh của công nhân và nhân dân lao động Hải Phòng dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Đảng bộ.
Tháng 4/1931, Nghiêm Thượng Biền đã phản bội nên tổ chức Đảng bộ của Hải Phòng bị địch khủng bố, tổn thất rất lớn, chỉ còn rải rác một số đảng viên ở cơ sở. Do hoạt động khôn khéo, đồng chí không bị địch bắt. Tháng 8/1931, Trần Quang Tặng (Bí thư lâm thời Xứ uỷ Bắc Kỳ) thành lập Ban cán sự Hải Phòng cử Nguyễn Đức Chuế làm Bí thư. Đỗ Duy Mạc tiếp tục tham gia hoạt động dưới chỉ đạo của Ban cán sự. Cuối năm 1931, đầu 1932, cơ sở của Đảng bộ đang phục hồi lại bị địch phá. Tháng 2/1932, hầu hết uỷ viên Ban cán sự Đảng bộ Hải Phòng bị sa vào tay giặc. Cùng thời gian này, Trần Quang Tặng cũng bị địch bắt ở Hà Nội. Trong nhà tù, Trần Quang Tặng giao nhiệm vụ và giới thiệu tình hình cơ sở Hải Phòng cho Nguyễn Ngọc Cư (tức Trần Cung). Tháng 3/1932, khi ra tù Trần Cung đã về Hải Phòng bắt liên lạc và lập Ban cán sự mới của Đảng bộ do Nguyễn Như Xuân làm Bí thư, Đỗ Duy Mạc là uỷ viên. Giữa tháng 5/1932 thực dân Pháp lại phá vỡ cơ quan bí mật của Ban cán sự Hải Phòng. Hầu hết các uỷ viên bị bắt. Chỉ còn lại Đỗ Duy Mạc không bị địch bắt và kiên trì hoạt động.
Đầu năm 1934, Hoàng Đình Giong - Bí thư Xứ uỷ Bắc Kỳ, bí mật về Hải Phòng chỉ đạo khôi phục cơ sở Đảng và phong trào. Hoàng Đình Giong đã bắt liên lạc với Đỗ Duy Mạc và thành lập đội chi bộ Đảng tại Hàng Kênh. Nhà của Đỗ Duy Mạc trở thành cơ quan bí mật của chi bộ. Đỗ Duy Mạc đã tổ chức chắp mối liên lạc với các cơ sở Cảng, Xi măng, máy Tơ để xây dựng tổ chức Đảng và phong trào. Cùng thời gian này, do sáng kiến của Đảng Cộng sản Pháp, Hội Quốc tế, Cứu tế đỏ, cùng Ban vận động đại xá tù chính trị Đông Dương và Tổng Công hội đỏ Pháp, một Uỷ ban công nhân điều tra tình hình Đông Dương được thành lâp. Ngày 18/2/1934, Uỷ ban đã cử một phái đoàn điều tra do Gabơrien Pêri (Gabriel Péri)-Nghị sĩ cộng sản dẫn đầu tới Sài Gòn, tìm hiểu tình hình tại chỗ. Chính quyền thực dân tìm mọi cách ngăn cản không cho phái đoàn ra Trung Kỳ và Bắc Kỳ. Song hoạt động của phái đoàn đã có ảnh hưởng lớn, góp phần tạo nên không khí sôi nổi đòi các quyền tự do dân chủ của nhân dân. Tại Hải Phòng, Đỗ Duy Mạc cùng với chi bộ đã bí mật chỉ đạo quần chúng viết đơn, thu thập chữ ký gửi cho phái đoàn tố cáo tội ác của thực dân Pháp, nhờ phái đoàn can thiệp đòi chúng phải thả tù chính trị.
Đường dây liên lạc quốc tế giữa Hải Phòng với nước ngoài được nối lại đầu năm 1935, cũng thời điểm đó Bùi Lâm được đưa về Hải Phòng hoạt động, đã bí mật bắt liên lạc với Đỗ Duy Mạc, Nguyễn Văn Cấn, Bùi Văn Quý (tức Phước)... để tiến hành xây dựng lại cơ sở Đảng bộ Hải Phòng. Nhờ hoạt động khôn khéo, các đồng chí đã tập hợp được hơn 30 đảng viên và quần chúng trung kiên. Cơ sở Đảng, các tổ chức quần chúng khôi phục lại ở Xi măng, Cảng, máy Tơ, Carông, Dư Hàng, Hàng Kênh, Cam Lộ... phong trào đấu tranh của quần chúng bắt đầu có chiều hướng phát triển. Ở một số nhà máy, công nhân tiến hành bãi công đòi tăng lương. Trong tháng 2 và 3 năm 1935, nhiều cuộc bãi công đã nổ ra. Cuộc vận động đòi thả tù chính trị lan rộng. Toàn thể giới tiểu thương chợ Sắt đã tổ chức bãi thị, đòi giảm thuế chỗ ngồi bán hàng…
Giữa lúc phong trào cách mạng đang hồi phục thì do có sự phản bội của một đồng chí, tháng 1/1936, Chi bộ cộng sản ở Hàng Kênh bị phá vỡ. Đỗ Duy Mạc bị địch bắt và đầy đi nhà tù Sơn La. Đỗ Duy Mạc đã vượt ngục nhưng bị một số phần tử xấu giết hại, chặt đầu đem nộp cho Pháp để lĩnh thưởng.
Đỗ Duy Mạc là một uỷ viên Ban cán sự Đảng bộ Hải Phòng có công lớn trong hoạt động khôi phục lại cơ sở Đảng bộ Hải Phòng những năm 1932 - 1935.
