Câu chuyện lịch sử Nguyễn Sơn Lâm

 Đồng chí Nguyễn Sơn Lâm, sinh năm 1925, tại thành phố Hải Phòng, con trai cả nhà tư sản yêu nước Nguyễn Sơn Hà. Hoàn cảnh gia đình thuận lợi và nhất là tư chất thông minh, hiếu học mà Sơn Lâm từ lúc đi học ở trường Bonnal (Ngô Quyền ngày nay), trường Albert Sarrau (Hà Nội), bao giờ cũng là học sinh xuất sắc. Tuy là con nhà giàu, học giỏi nhưng Sơn Lâm không muốn đi du học nước ngoài, mà thích những hoạt động yêu nước sôi nổi của thế hệ thanh niên đang sẵn sàng hy sinh cứu quốc. Các bạn anh như Nguyễn Đình Thi, Nguyễn Văn Cao, Lê Hai...cùng tham gia tổ chức hướng đạo.

         Nhờ tổ chức Hướng đạo mà Sơn Lâm có dịp đưa Vũ Quí, đoàn trưởng Hướng đạo - một cán bộ của Đảng chuyên trách phong trào thanh niên, học sinh tiếp xúc với cha mình là Nguyễn Sơn Hà, một người có tâm huyết sẵn sàng giúp đỡ thế hệ trẻ. Vì có người cha vừa giỏi làm kinh doanh vừa hăng hái tham gia các hoạt động xã hội nên Sơn Lâm càng được cha mẹ tán đồng, tạo mọi điều kiện cho đồng chí hoạt động cách mạng.

        Cách mạng tháng 8/1945 thành công, Nguyễn Sơn Lâm tham gia lực lượng vũ trang, làm cán bộ chỉ huy tự vệ khu 7- lực lượng tự vệ nổi tiếng của thành phố Cảng.. Khi nghe tin giặc Pháp trở lại Việt Nam, nổ súng đánh chiếm Sài Gòn và nhiều địa phương phía Nam, Sơn Lâm xung phong vào Nam chiến đấu, nhưng tổ chức giữ lại, cử đồng chí đi dự lớp quân chính. Sơn Lâm động viên cha thành lập “Việt Nam vũ khí công ty” nhằm thu mua sửa chữa vũ khí phục vụ phong trào tự vệ đang phát triển. Mặc dù con nhà giàu song Nguyễn Sơn Lâm luôn khiêm tốn, giản dị, sống đồng cam, cộng khổ với chiến hữu. Từ ngày 20/11 đến ngày 23/11/1946 Sơn Lâm phụ trách chỉ huy tự vệ chiến đấu ở khu 7 tại Ngõ Cấm. Ngoài nhiệm vụ chỉ huy chiến đấu Sơn Lâm còn dùng tiểu liên dũng cảm chiến đấu tiêu diệt được nhiều địch.

        Ngày 23/11/1946 Sơn Lâm cùng với đồng chí liên lạc đi trinh sát bị mảnh đạn pháo của địch xuyên đúng ngực, đồng chí đã hi sinh.

        Sau này đồng chí Lê Hai - Trung tướng quân đội nhân dân Việt Nam được chứng kiến cảnh đó nhớ lại “Lúc đó cuộc chiến đấu đang diễn ra quyết liệt tự vệ chặn đánh quân Pháp ở khu vực Ngõ Cấm... Máy bay trinh sát của Pháp lượn thấp, quan sát và phát hiện, chúng bắn cối dồn dập vào khu vực đó. Một mảnh cối dã xuyên đúng ngực anh Lâm, anh gục xuống. Bấy giờ anh năm đó, nét mặt bình thản như đang ngủ. Anh em trân trọng phủ lên thi hài liệt sĩ một lá cờ đỏ sao vàng”

         Trong khi cuộc chiến đấu còn diễn ra quyết liệt nhiều đồng bào, đồng chí  trong đó có một số cụ phụ lão xã Đông Khê đã tổ chức chôn cất trọng thể liệt sĩ Nguyễn Sơn Lâm trước cửa đình Đông Khê.