Câu chuyện lịch sử Nguyễn Viết Lãm

Nguyễn Viết Lãm sinh ngày 15/6/1919 tại Quảng Ngãi, quê gốc ở Thừa Thiên Huế.

Thuở nhỏ Nguyễn Viết Lãm học ở quê, năm 1935 xuống Quy Nhơn, tỉnh Bình Định học ở trường Quốc học và được gần các nhà thơ như Hàn Mạc Tử, Chế Lan Viên, Yến Lan, Bích Khê, Quách Tấn. Nguyễn Viết Lãm lúc đầu viết truyện, sau đó lại chuyển hẳn sang thơ, tác phẩm của đồng chí in trong các báo và tạp chí Tiểu thuyết thứ bảy, Tiểu thuyết thứ năm, Tao đàn, Sông Hương với các bút danh Nguyễn Hạnh Đàn, Việt Chi, Thạch Bích, Tường Khanh. Bài thơ đáng chú ý nhất của đồng chí thời kỳ này là Trăng vào cửa tháp, để tặng người bạn thân nhất Chế Lan Viên.

Cuối năm 1938, Nguyễn Viết Lãm ra trường, trở về Quảng Ngãi dạy học. Tháng 8/1945, cách mạng thành công, ông tham gia Ban Tuyên truyền văn hóa tỉnh Quảng Ngãi. Trong kháng chiến chống Pháp, là Ủy viên Thường trực Liên đoàn Văn hóa kháng chiến Nam Trung Bộ, Ủy viên Ban Chấp hành Chi hội Văn nghệ Liên Khu 5, Hội trưởng Hội Văn nghệ Quảng Ngãi.

Hòa bình lập lại, Nguyễn Viết Lãm tập kết ra Bắc. Năm 1954, ông tham gia Ban biên tập Tạp chí Văn nghệ của Hội Văn nghệ Việt Nam; năm 1956 là Thư ký ban Văn nghệ của Hội. Ngày 23/7/1957, Hội Nhà văn Việt Nam tiến hành đại hội, Nguyễn Viết Lãm thay mặt Ban tổ chức đọc bản Kiểm tra tư cách đại biểu, sau đó trở thành Chánh Văn phòng đầu tiên của Hội (1957-1960).

Năm 1958, Nguyễn Viết Lãm được cử về Hải Phòng. Trực tiếp tham gia lao động với đội bốc vác 13 của cảng. Hạ long đêm bốc vác - một bài thơ hay của ông là thành quả của những ngày tháng ấy.

Tháng 7/1962, Ban vận động thành lập Chi hội Văn học nghệ thuật Hải Phòng ra đời. Ngày 4 và 5/1/1964, Đại hội lần thứ nhất thành lập Chi hội (nay là Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật Hải Phòng) được tiến hành trọng thể tại Nhà hát Lớn. Nhà văn Nguyên Hồng trở thành Chi hội trưởng của Chi hội Văn học Nghệ thuật Hải Phòng, nhạc sĩ Trần Hoàn là Chi hội phó kiêm Bí thư Đảng đoàn, nhà thơ Nguyễn Viết Lãm là Phó Thư ký Chi hội. Tuy đứng đầu tổ chức văn học, nghệ thuật thành phố nhưng Nguyên Hồng vẫn thuộc biên chế và hưởng lương ở Hội Nhà văn Việt Nam, nên hầu hết công việc hàng ngày của Chi hội Văn học Nghệ thuật đều do Nguyễn Viết Lãm làm. Ông thực sự trở thành trợ thủ đắc lực cho Đảng đoàn trong công tác của Hội. Khi chiến tranh phá hoại của Mỹ trở nên ác liệt, cơ quan Hội sơ tán sang xã Đặng Cương, huyện An Dương, Nguyễn Viết Lãm có nhiệm vụ thường trực ở lại Hải Phòng để giao thiệp với khách và các tác giả.

Nhà thơ Nguyễn Viết Lãm đã trải qua các chức vụ Phó thư ký rồi Thư ký Chi hội Văn học Nghệ thuật Hải Phòng. Công lao lớn nhất của ông là đào tạo, bồi dưỡng cả một thế hệ nhà văn, nhà thơ Hải Phòng thời kỳ chống Mỹ và đổ tâm sức cho Tập san Sáng tác (nay là Tạp chí Cửa Biển), để Hải Phòng cùng Hà Nội, Quảng Ninh tạo nên thế vững chắc cho thơ ca miền Bắc. Ngoài ra Nguyễn Viết Lãm còn để lại 12 tập thơ, 4 tập truyện, ký và nghiên cứu – phê bình văn học, 5 tác phẩm văn học dịch cùng rất nhiều bài báo. Ông được nhận Huy chương vì sự nghiệp Văn học Nghệ thuật Việt Nam (đợt 1, năm 1997) và được nhiều giải thưởng văn học trong đó có Giải  thưởng Văn nghệ Nguyễn Bỉnh Khiêm – Hải Phòng (bài thơ Trăng sáng đường xoài), giải thưởng Khoa học Nguyễn Bỉnh Khiêm – Hải Phòng (nghiên cứu về Nguyễn Bỉnh khiêm), Tặng thưởng của Ủy ban toàn quốc Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam (tập thơ Hương ngâu).

 Trong kỷ yếu Nhà văn Việt Nam hiện đại, Nguyễn Viết Lãm cho rằng “Văn là cái đẹp, định nghĩa theo từ nguyên ấy đã được thống nhất trong nhận thức về văn hóa của nhiều thế hệ. Làm nghề văn tức là đi tìm cái đẹp và mang cái đẹp ấy đến phục vụ cho đời, nên nhà văn phải giữ gìn cái đẹp của tâm hồn, trân trọng cái đẹp của cuộc sống. Đó là nguồn ánh sáng xua tan đi tiêu cực, mang lại yêu thương và hạnh phúc cho mọi người”. Cuộc đời và sự nghiệp của nhà thơ Nguyễn Viết Lãm là bằng chứng sinh động nhất cho quan niệm này.

Nhà thơ Nguyễn Viết Lãm qua đời, ngày 14/2/2013, hưởng thọ 95 tuổi.