Câu chuyện lịch sử Phan Châu Trinh

Phan Châu Trinh (1872–1926), hiệu Tây Hồ, là nhà cải cách, nhà văn hóa lỗi lạc đầu thế kỷ XX. Ông đề xướng phong trào Duy Tân với chủ trương "Khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh", bất bạo động, đấu tranh dân quyền để giành độc lập, thay vì dựa vào vũ lực hay nước ngoài. Ông hoạt động kiên cường, từng bị đày Côn Đảo và 14 năm hoạt động tại Pháp. Sinh tại Quảng Nam, đỗ Phó bảng (1901), nhưng sớm từ bỏ quan trường để tìm con đường cứu nước mới, khác với các phong trào Cần Vương trước đó.

Từ năm 1906–1908, Ông cùng các nhân sĩ phát động phong trào nâng cao dân trí (mở trường, dạy chữ Quốc ngữ), dân khí (bỏ tư tưởng nô lệ) và dân sinh (phát triển kinh tế). Tư tưởng của ông là: "Ỷ Pháp cầu tiến bộ" - dựa vào người Pháp để cải cách đất nước, chống phong kiến hủ bại. Sau vụ Trung Kỳ Dân biến (1908), ông bị thực dân Pháp bắt, đày ra Côn Đảo. Sau đó, ông sang Pháp, tiếp tục hoạt động, viết báo và vận động nhân quyền, liên hệ với Nguyễn Tất Thành.

Năm 1925, ông về nước. Dù sức khỏe yếu, ông tổ chức những buổi diễn thuyết nổi tiếng tại Sài Gòn về "Quân trị chủ nghĩa và Dân trị chủ nghĩa", thu hút hàng ngàn người. Ông mất ngày 24/3/1926 tại Sài Gòn, đám tang có hàng chục vạn người đưa tiễn, thể hiện lòng kính trọng sâu sắc của nhân dân. Phan Châu Trinh được xem là người đi trước thời đại với tầm nhìn canh tân đất nước toàn diện, tư tưởng dân chủ và văn hóa.