Câu chuyện lịch sử tham gia kháng chiến ông Nguyễn Văn Thống

Tôi - Nguyễn Văn Thống năm nay đã gần tám mươi. Mỗi lần nhìn về dãy đồi phía sau làng Gò Thiều, ký ức lại hiện về như một thước phim cũ. Đó là nơi chúng tôi – những chàng trai tuổi mười tám, đôi mươi của xã Vân Bán – đã sống, đã chiến đấu trong những năm cả nước chìm trong khói lửa kháng chiến chống thực dân Pháp.

Năm đó tôi mới mười bảy tuổi. Cả làng nghèo, nhưng lòng người thì ấm lửa. Khi tiếng loa của huyện truyền đi lời kêu gọi kháng chiến, tôi và mấy anh em trong làng – thằng Thọ, thằng Khải, thằng Nhị – xin được tham gia đội du kích xã.

Vũ khí thì chẳng có gì ngoài vài khẩu súng kíp, mã tấu và những quả mìn tự chế. Đêm nào chúng tôi cũng tập bắn, tập bò, tập ẩn nấp dưới bờ rào tre. Lúc ấy, chúng tôi chưa biết sợ là gì. Chỉ biết rằng quê hương mình bị giày xéo thì mình phải đứng lên bảo vệ.

Tôi nhớ nhất trận phục kích ở đồi Đồng Cát– nơi con đường đất dẫn sang Hương Lung chạy qua. Đêm ấy trời rét, sương dày đến mức chạm tay vào là ướt lạnh. Chúng tôi phục sẵn bên vệ đường, chờ đoàn xe vận tải của địch.

Quả mìn do anh em tự chế phát nổ. Tiếng nổ xé ngang màn đêm, ánh lửa rực lên dưới chân đồi. Chúng tôi đồng loạt nổ súng. Trận ấy không lớn, nhưng là lần đầu tiên du kích Vân Bán chặn được đoàn xe của địch. Sau trận, anh em ôm nhau cười mà nước mắt chảy ra vì mừng. Từ đêm đó, tôi biết kháng chiến không phải chuyện xa xôi. Nó là sự sống – cái chết ngay trước mắt.

Có lần địch bất ngờ càn vào làng. Đêm ấy, xã đang họp bí mật có cán bộ huyện về chỉ đạo. Bọn tôi phải phân tán thành từng nhóm nhỏ để đánh hướng ngoài, kéo thời gian cho nhân dân đưa cán bộ xuống hầm.

Tôi và thằng Thọ chạy ra bìa rừng để dụ quân Pháp đi theo. Trong lúc ấy, dưới nền đất oi nồng sau nhà bà Tư, cán bộ huyện được giấu trong một chiếc hầm bí mật chỉ vừa một người ngồi. Hôm đó, suýt nữa chúng tôi bị vây. Nếu không có mấy bà, mấy chị đứng ra chắn đường, giả vờ gánh nước, nói cười với lính Tây để che dấu đường hầm, có lẽ đêm ấy Vân Bán đã phải chịu một trận trả thù đẫm máu. Nhìn lại, tôi vẫn thấy đó là sự can đảm khó tin của người dân quê mình.

Kháng chiến nhiều khi không chỉ có tiếng súng. Nó còn có những khoảnh khắc đau đến tê người. Thằng Khải – bạn tôi – hy sinh trong trận chống càn ở bãi Lò Ngói. Nó chạy lên đồi để truyền tín hiệu cho anh em, nhưng bị trúng đạn. Chúng tôi chôn nó ngay dưới gốc cây sấu già bên bờ ruộng, đắp cho nó một nắm đất và thề sẽ chiến đấu đến cùng. Mỗi lần đi ngang qua chỗ ấy, tôi vẫn thấy tim mình nhói lên.

Năm 1954, tin chiến thắng Điện Biên Phủ truyền về Vân Bán. Đêm ấy, cả làng không ai ngủ. Những người còn sống trở về ôm nhau nghẹn ngào. Chúng tôi thắp hương ở gốc sấu nơi thằng Khải nằm, báo cho nó biết rằng đất nước đã thắng rồi. Nhìn bầu trời sau trận mưa đầu hạ, tôi thấy như cả những ngọn đồi quanh làng đang nở hoa.

Những năm tháng ấy – những năm tháng hoa lửa – đã làm nên hình hài của quê hương tôi, của Vân Bán hôm nay. Đời tôi giờ đã gần trọn. Nhưng mỗi khi kể lại câu chuyện này, tôi tin rằng thế hệ trẻ của Vân Bán sẽ hiểu: Hòa bình ta có hôm nay là đánh đổi bằng máu, bằng tuổi trẻ, bằng sự kiên cường của cả làng, cả xã. Các cháu hãy giữ lấy truyền thống đó mà sống cho xứng đáng.