Câu chuyện lịch sử Thích Trí Hải

Thiền sư Trí Hải, thế danh là Đoàn Thanh Tảo, pháp danh Thích Thanh Thao, thuộc Sơn môn Tế Xuyên, sinh ngày 19 tháng 5 năm 1906 tại làng Quần Phương, xã Hải Trung, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Hà (làng Quần Phương Trung, xã Hải Phương, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định ngày nay) trong một gia đình Nho giáo, sống bằng nghề nông và dệt vải.

Năm 1917, Đoàn Thanh Tảo theo học tại chùa làng. Sau 5 năm, năm 1922, thiền sư chính thức xuất gia nhập đạo dưới sự dạy dỗ trực tiếp của Tôn sư Thích Thông Dũng tại chùa Mai Xá, Lý Nhân, Nam Hà.

Năm 1925, Đoàn Thanh Tảo thụ giới Tỷ khiêu, sau đó tiếp tục đi học và kết hạ trong suốt 5 năm.

Năm 1932, Hòa thượng cùng tăng sĩ và cư sĩ Phật tử thành lập Ban Phật học Tùng thư để nghiên cứu phiên dịch và ấn hành các kinh sách với mục đích phổ độ giáo lý cho các làng Phật tử.

Năm 1934, Hòa thượng cùng một số tăng ni, Phật tử có đạo tâm và uy tín tiếp nhận chùa Quán Sứ, Hà Nội làm trụ sở Trung ương và chính thức thành lập Hội Phật giáo Bắc Kỳ, làm cơ sở pháp lý cho việc phục vụ chính pháp. Ngôi Đại hùng bảo điện chùa Quán Sứ ngày nay do Hòa thượng thiết kế bản vẽ.

Năm 1935, Hòa thượng cùng với Hội Phật giáo Bắc kỳ xuất bản tuần báo “Đuốc Tuệ”, lập nhà in Đuốc Tuệ (tiền thân của tập bán nguyệt san Diệu Âm và Phương Tiện sau này). Hòa thượng còn chủ trương xuất bản nhật báo Tân Tiến. Không chỉ thành tâm giúp ích cho đạo mà Hòa thượng còn tha thiết đóng góp cho đời qua các công tác từ thiện như lập Cô nhi viện tại trường Phổ Quang nuôi hơn 200 trẻ em thất lạc, bơ vơ trong nạn đói, lập Trại nuôi đồng bào bị đói tại Ngã Tư Vọng – Giáp Bát (Hà Nội), cứu đói cho hàng nghìn người năm 1945- nạn đói khủng nhất trong lịch sử Việt Nam.

Ngày 30/8/1945, tại chùa Phương Mỹ (nay thuộc xã Mỹ Đồng), Hội Phật giáo cứu quốc huyện Thủy Nguyên, tỉnh Kiến An (nay thuộc thành phố Hải Phòng) được thành lập, do ông Lương Ngọc Trụ làm chủ tịch, Thượng tọa Thái Hòa làm Trưởng Ban Chấp hành. Đây là Phủ bộ đầu tiên ở Bắc Bộ thành lập Phật giáo Cứu quốc. Các hoạt động đặc thù của Phật giáo như cứu tế xã hội tiếp tục được phát huy với vai trò nổi bật của các Thượng tọa Trí Hải, Tố Liên…Với những kết quả đáng kể, Thượng tọa Trí Hải được mời làm cố vấn cho ông Nguyễn Văn Tố - Bộ trưởng Bộ cứu tế xã hội đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa. Trên cương vị cố vấn, ông được tham dự cuộc họp đầu tiên của Bộ tại Trường Viễn Đông Bác Cổ, dưới sự chủ tọa của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Năm 1951, các hệ phái Phật giáo của Bắc, Trung, Nam đã họp tại chùa Từ Đàm, Huế, thành lập Tổng hội Phật giáo Việt Nam, Hòa thượng được cử làm Đệ nhất Phó hội chủ. Giáo hội Tăng già Việt Nam được thành lập tại chùa Quán Sứ năm 1952, Hòa thượng được bầu là Trị sự trưởng và tháng 11/1952 được cử làm Phó trụ trì chùa Quán Sứ. Khi Hiệp định Giơnevơ được ký kết, Hải Phòng nằm trong khu vực tập kết 300 ngày, nhiều người dao động, hoang mang, sinh ra cảnh người ở kẻ đi, lòng người bối rối, Phật tử lo lắng, trong khi chùa Phật giáo ở Hải Phòng chưa được xây dựng. Thượng tọa Trí Hải được điều xuống giúp Phật giáo Hải Phòng, Hòa thượng kiên quyết ở lại miền Bắc để hướng dẫn tăng ni, Phật tử hành đạo. Ngày 30 tháng 11 âm lịch năm Giáp Ngọ (1954), chùa làm xong bằng xi măng, cốt thép, nền cao 1m, diện tích 400m2 lát toàn gạch hoa. Ngày 8 tháng Chạp năm Giáp Ngọ (đầu năm 1955) chùa khánh thành. Có chùa mới, tất cả Phật tử, cư sĩ ở Hải Phòng phấn khởi, vui mừng, nhiều người không đi vào Nam nữa mà ở lại Hải Phòng tu hành Phật đạo. Ai cũng biết Hòa thượng Trí Hải có công lớn trong việc trùng tu, tôn tạo nhiều cơ sở vật chất thờ tự ở miền Bắc, nhưng công đức hơn cả là việc Hòa thượng cùng các nhà cải cách Phật giáo miền Bắc, đã đề ra và bước đầu thực hiện việc cải cách nơi thờ tự, tiêu biểu như: chùa Quán Sứ xây lại năm 1938 và chùa Phật giáo Hội quán thành phố Hải Phòng (nay là chùa Nam Hải).

Năm 1971-1972, Hòa thượng dịch hoàn tất cho Viện triết học thuộc Ủy ban Khoa học xã hội Việt Nam 3 cuốn sách quý liên quan đến đạo Phật: Khóa Hư lục của Trần Thái Tông hoàng đế, Trúc Lâm Tông Chỉ Nguyên Thanh của Ngô Thì Nhậm, Phật giáo Triết học của tác giả Nhật Bản Tiểu Dã Thanh Tú. Với hơn 200 bài báo đăng trên các báo Đuốc Tuệ, Tinh Tiến, Phương Tiện, hơn 40 tác phẩm viết và dịch thuật, Đại lão Hòa thượng Thích Trí Hải được coi là một trong những nhà văn hóa lớn của Phật giáo Việt Nam thời cận hiện đại.

Năm 1979, Hòa thượng vào tham quan miền Nam 3 tuần, được toàn thể tăng ni, Phật tử đón tiếp nhiệt liệt và kính mến. Trở về miền Bắc được ít hôm, Hòa thượng lâm bệnh, đã thu thần nhập tịch nhẹ nhàng vào ngày 7 tháng 6 năm Kỷ Mùi (30/6/1979). Hòa thượng trụ thế 74 tuổi, hoằng đạo 57 năm.