CÂU CHUYỆN LỊCH SỬ VỀ DANH NHÂN VĂN HÓA NGUYỄN TRÃI

Vào đầu thế kỷ XV, giặc Minh tràn sang xâm lược nước ta, đặt ách đô hộ tàn bạo lên đầu nhân dân và đẩy đất nước vào thời kỳ đen tối. Giữa cảnh nước mất nhà tan, Nguyễn Trãi (sinh năm 1380, quê gốc ở Chí Linh, Hải Dương) đã phải chứng kiến nỗi đau lớn lao của gia đình và dân tộc. Cha ông là Nguyễn Phi Khanh bị giặc bắt giải sang Trung Quốc. Khắc ghi lời dặn của cha tại ải Nam Quan là phải "tìm đường trả thù nhà, đền nợ nước", Nguyễn Trãi đã vượt qua sự giam lỏng của quân giặc, lặn lội vào Lam Sơn (Thanh Hóa) năm 1420 để dâng tấm sách chiến lược "Bình Ngô sách" cho chủ tướng Lê Lợi.

Trong suốt 10 năm gian khổ của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, Nguyễn Trãi trở thành cánh tay đắc lực, người bạn chiến đấu trung thành của Lê Lợi. Ông không trực tiếp cầm gươm ra trận, nhưng tài năng chỉ huy của ông nằm ở những bức thư "tâm công" (đánh vào lòng người). Với ngòi bút sắc bén như trăm vạn hùng binh, ông đã viết thư dụ hàng hàng chục tướng giặc, làm tan rã ý chí chiến đấu của kẻ thù mà không cần tốn một mũi tên.

Năm 1427, khởi nghĩa Lam Sơn giành thắng lợi hoàn toàn, quét sạch quân Minh ra khỏi bờ cõi. Đầu năm 1428, thừa lệnh vua Lê Thái Tổ (Lệ Lợi), Nguyễn Trãi đã viết "Bình Ngô Đại Cáo". Tác phẩm không chỉ là một áng văn chương thiên cổ hùng văn mà còn là bản Tuyên ngôn Độc lập lần thứ hai của dân tộc Việt Nam, khẳng định chủ quyền, lãnh thổ, văn hiến và nền độc lập tự chủ lâu đời của nước Nam.

Sau khi hòa bình lập lại, Nguyễn Trãi đem hết tài năng và cái tâm trong sáng để giúp triều đình Hậu Lê xây dựng đất nước. Tư tưởng của ông luôn lấy chữ "Dân" làm gốc, với khát vọng cháy bỏng: "Lập chí những toan cai vũ trụ, Đeo sầu dường ấy bởi vì dân" hay nguyện cầu "Vua nghiêu thuấn, dân nghiêu thuấn; Dưới nguyệt cầu bia dâng nước trà". Tuy nhiên, vì tính cách ngay thẳng, ông bị các quan lại gian thần trong triều đố kỵ, gièm pha, dẫn đến việc phải lui về ở ẩn tại Côn Sơn.

Năm 1442, một bi kịch thảm khốc nhất trong lịch sử phong kiến Việt Nam đã giáng xuống gia đình ông – vụ án Lệ Chi Viên (vườn vải). Vua Lê Thái Tông đột ngột băng hà sau khi đến thăm Nguyễn Trãi tại Côn Sơn. Bọn gian thần lập tức vu oan cho Nguyễn Trãi và vợ ông là Nguyễn Thị Lộ mưu sát nhà vua, dẫn đến án phạt thảm khốc "tru di tam tộc" (giết hại ba họ). Phải đến năm 1464, vua Lê Thánh Tông mới chính thức xuống chiếu minh oan cho Nguyễn Trãi, truy tặng ông chức tước và ca ngợi tấm lòng ông sáng như sao Khuê ("Ứng Trai tâm địa quang tiền nhật").

Dù cuộc đời kết thúc trong bi kịch, nhưng tên tuổi, sự nghiệp và tư tưởng của Nguyễn Trãi vẫn mãi là ngọn đuốc sáng ngời trong lịch sử dân tộc. Ông là kết tinh rực rỡ của tinh thần yêu nước, lòng nhân nghĩa đại nghĩa và tài năng văn hóa quân sự lỗi lạc của con người Việt Nam.