Câu chuyện lịch sử về trận Ấp Bắc
Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, trận Ấp Bắc (Mỹ Tho, ngày 2–1–1963) được xem là một mốc quan trọng, bởi đây là lần đầu tiên lực lượng vũ trang cách mạng miền Nam đánh bại một cuộc càn quét lớn của quân đội Sài Gòn có cố vấn Mỹ chỉ huy. Gắn với chiến thắng này là vai trò chỉ đạo của bà Nguyễn Thị Định cùng những nhân chứng cụ thể, trong đó có cả nhà báo nước ngoài trực tiếp chứng kiến, khiến sự kiện trở thành một câu chuyện lịch sử có độ xác thực cao.
Nguyễn Thị Định sinh năm 1920, quê ở xã Lương Hòa, huyện Giồng Trôm, tỉnh Bến Tre. Bà tham gia cách mạng từ rất sớm và đến đầu những năm 1960 đã là Phó Tư lệnh Quân giải phóng miền Nam Việt Nam. Theo lời kể của các cán bộ từng công tác cùng bà như ông Trần Văn Trà và ông Võ Văn Kiệt, Nguyễn Thị Định là người chỉ huy quyết đoán, am hiểu địa hình Nam Bộ và đặc biệt tin tưởng vào sức mạnh của chiến tranh nhân dân. Những nhận xét này được ghi lại trong nhiều hồi ký quân sự sau năm 1975.
Trận Ấp Bắc diễn ra tại xã Tân Phú, huyện Cai Lậy (nay thuộc tỉnh Tiền Giang). Sáng ngày 2–1–1963, quân đội Sài Gòn huy động hơn 2.000 quân, có xe bọc thép M113, trực thăng và pháo binh yểm trợ, với sự chỉ đạo trực tiếp của cố vấn Mỹ, nhằm tiêu diệt một đơn vị nhỏ của quân giải phóng. Tuy nhiên, theo kế hoạch đã được chuẩn bị kỹ lưỡng, lực lượng ta chủ động bố trí trận địa, tận dụng địa hình ruộng lúa, mương rạch để đánh gần, đánh chắc.
Theo lời kể của nhân chứng Nguyễn Văn Bé, một du kích địa phương trực tiếp tham gia trận đánh, khi trực thăng Mỹ đổ quân xuống ruộng lúa, bộ đội và du kích đã kiên trì chờ địch vào tầm bắn rồi mới nổ súng. Nhiều trực thăng bị bắn rơi hoặc hư hại nặng. Xe bọc thép M113 tiến vào làng thì bị mìn và hỏa lực tầm gần chặn đứng. Trận đánh kéo dài suốt nhiều giờ, khiến quân đội Sài Gòn dù có ưu thế vũ khí hiện đại vẫn không đạt được mục tiêu.
Điểm đặc biệt của trận Ấp Bắc là có nhân chứng nước ngoài trực tiếp theo dõi. Nhà báo Wilfred Burchett, phóng viên người Australia, khi đó có mặt tại miền Nam Việt Nam, đã đến khu vực sau trận đánh và phỏng vấn cả phía quân đội Sài Gòn lẫn người dân địa phương. Trong các bài viết đăng trên báo chí quốc tế, Burchett xác nhận rằng lực lượng quân giải phóng chỉ có trang bị nhẹ nhưng đã bắn rơi nhiều trực thăng Mỹ và giữ vững trận địa trước một lực lượng vượt trội. Những ghi chép này hoàn toàn trùng khớp với lời kể của các chiến sĩ và du kích Việt Nam.
Theo hồi ký của bà Nguyễn Thị Định, sau khi trận đánh kết thúc, bà trực tiếp nghe báo cáo từ các đơn vị tham gia và rút ra nhiều kinh nghiệm chiến thuật quan trọng. Bà nhấn mạnh rằng chiến thắng Ấp Bắc đã chứng minh quân giải phóng miền Nam hoàn toàn có thể đánh bại các cuộc hành quân “trực thăng vận” và “thiết xa vận” mà Mỹ đang kỳ vọng. Nhận định này sau đó được nhiều nhà nghiên cứu quân sự quốc tế thừa nhận, coi Ấp Bắc là dấu hiệu cho thấy chiến lược của Mỹ tại Việt Nam gặp những thách thức nghiêm trọng.
Sau trận Ấp Bắc, tinh thần chiến đấu của lực lượng vũ trang và nhân dân miền Nam được nâng cao rõ rệt. Nhiều phong trào thi đua “Ấp Bắc giết giặc lập công” lan rộng khắp các tỉnh Nam Bộ. Các nhân chứng như Nguyễn Văn Bé, Trần Văn Trà sau này đều khẳng định rằng chiến thắng ấy không chỉ mang ý nghĩa quân sự, mà còn có giá trị tinh thần rất lớn, củng cố niềm tin vào khả năng tự lực chiến đấu của quân dân miền Nam.
Ngày nay, trận Ấp Bắc được ghi nhận trong lịch sử như một chiến thắng tiêu biểu của chiến tranh nhân dân Việt Nam. Những lời kể của nhân chứng trong nước, kết hợp với tư liệu báo chí quốc tế, tạo nên một bức tranh lịch sử khách quan và xác thực. Vai trò của Nguyễn Thị Định trong việc chỉ đạo và tổng kết kinh nghiệm chiến đấu cũng được khẳng định rõ ràng qua nhiều nguồn tư liệu.
Câu chuyện lịch sử về trận Ấp Bắc cho thấy rằng lịch sử không chỉ được viết bởi người trong cuộc, mà còn được soi chiếu qua con mắt của nhân chứng bên ngoài. Nhờ có nhân chứng cụ thể, lời kể thống nhất và tư liệu đối chiếu, chiến thắng này không chỉ là ký ức của một vùng đất, mà trở thành minh chứng sinh động cho trí tuệ, bản lĩnh và ý chí của con người Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước.
