Câu chuyện lịch sử về Trận Nhật Duật

Chiêu Văn vương Trần Nhật Duật (1255–1330) là hoàng tử thứ 6 của vua Trần Thái Tông, quê gốc ở làng Tức Mặc, phủ Thiên Trường (nay thuộc Nam Định), nhưng ông lập thái ấp và gắn bó nhiều với đất Văn Trinh, Thanh Hóa. Ông là vị tướng kiệt xuất, thông thạo nhiều ngoại ngữ, nổi tiếng với trận thắng dẹp loạn Trịnh Giác Mật ở Đà Giang (Tây Bắc). Ông là con trai thứ 6 của vua Trần Thái Tông, em vua Trần Thánh Tông. Dù gốc Tức Mặc (Nam Định), ông có thời gian dài làm Tri phủ Thanh Hóa, lập thái ấp tại Văn Trinh (Quảng Xương, Thanh Hóa ngày nay), nơi có đền thờ ông.

Trần Nhật Duật nổi tiếng là người ham học, giỏi ngoại ngữ, có thể thông thạo và nói tiếng nói của người Chăm, Mông Cổ, và các dân tộc ít người ở Đại Việt như người bản địa. Năm 1280, ông cầm quân dẹp cuộc nổi dậy của Trịnh Giác Mật ở vùng Đà Giang (Tây Bắc) mà không tốn nhiều xương máu, dùng mưu trí và hiểu biết ngôn ngữ để chiêu hàng.

Ông không chỉ là nhà quân sự giỏi mà còn được coi là người "khai sinh" ra hát nhà trò (một dạng ca trù) khi làm Tri phủ Thanh Hóa.