Cô gái nhỏ của làng Phước Thọ Bà Võ Thị Chi, chị ruột của liệt sĩ – nữ anh hùng Võ Thị Sáu, năm nay đã ngoài 90 tuổi. Ngồi trước hiên nhà ở thị trấn Đất Đỏ, bà vẫn nhớ rõ hình ảnh cô em gái 14–15 tuổi, nhỏ bé nhưng gan dạ đến lạ. Bà Chi kể: “Nó nghịch lắm, nhưng thấy Tây, thấy lính dọa đánh dân là mắt nó đỏ lên. Mới mười mấy tuổi đầu mà đã đi đưa tin cho cách mạng.” Gia đình Sáu nghèo nhưng giàu lòng thương người. Sáu đặc biệt nhạy cảm trước cảnh dân bị đàn áp. Bà Chi nhớ: “Có bữa nó nói: ‘Chừng nào đất mình hết bóng lính Tây, chị em mình mới yên.’” Một đứa trẻ, nhưng đã nghĩ những điều lớn lao như vậy. Sáu và trận đánh làm rung chuyển Đất Đỏ Năm 1947, khi mới 14 tuổi, Sáu ném lựu đạn trừng trị tên cai mật thám Tây nổi tiếng tàn ác — gây chấn động cả vùng Đất Đỏ. Không ai tin một bé gái lại có thể hành động táo bạo đến thế. Ông Võ Văn Khởi, em trai Sáu, kể: “Bữa đó nhà tôi đông người đứng coi Tây hành dân. Tự dưng nghe cái ‘đùng’, thấy khói, tên cai ngã xuống. Ai cũng tưởng người lớn làm, ai dè là con Sáu.” Nó bỏ trốn vào rừng, tham gia đội công an xung phong, tiếp tục hoạt động nhiều trận nữa. Bị bắt – và nụ cười không cúi đầu
Năm 1950, trong một trận đánh lớn, Sáu bị thương và bị bắt. Địch đánh đập, tra tấn nhưng không khai được gì. Một cai ngục kể lại trong hồ sơ: “Con nhỏ này gan hơn cả đàn ông. Đánh nó, nó cười.” Sáu bị kết án tử hình khi mới 18 tuổi – tuổi đẹp nhất của đời người. Những ngày cuối cùng ở Côn Đảo Côn Đảo thời ấy nổi tiếng địa ngục trần gian. Nhưng theo lời quản trang Võ Thành Công, người chăm phần mộ Sáu hơn 40 năm: “Ai vào Hàng Dương cũng kể: con Sáu chưa bao giờ khóc. Nó hát, nó động viên phụ nữ cùng tù. Nó bảo: ‘Sống làm người, chết cũng làm người.’” Đêm trước ngày xử bắn, Sáu yêu cầu được chải tóc và cài bông hoa trắng. Người tù cùng phòng kể lại: “Nó bảo ngày mai nó đi về với mẹ.” Sáng 23/1/1952, trời Côn Đảo nhiều sương. Sáu đi nhanh đến pháp trường, giọng trong trẻo: “Tôi không có tội. Nếu tôi có tội, thì tội của tôi là tội yêu nước!” Địch bắn ba loạt mới hạ được người con gái nhỏ ấy. 65 năm sau – người chị vẫn giữ lửa nhớ thương Bà Chi mỗi lần nhắc đến em gái đều nghẹn lại: “Nó đi khi còn quá trẻ. Tôi cứ mong một lần mơ thấy nó về thăm chị…” Bà Chi là nhân chứng cuối cùng của gia đình, người vẫn kể lại từng câu chuyện thời thơ ấu của Sáu cho những đoàn học sinh đến thăm. Ông Khởi – em trai Sáu – nói: “Nhà tôi không ai nghĩ nó sẽ thành anh hùng. Nó chỉ làm điều nó cho là đúng.” Người quản trang nói gì về linh hồn Sáu? Ông Võ Thành Công, người trông coi mộ Sáu suốt nhiều năm, kể: “Ngày nào cũng có người đến mộ thắp hương. Nhất là ban đêm. Họ gọi Sáu là cô Sáu linh thiêng – nhưng với tôi, đó là linh hồn của một cô gái yêu nước, chứ không phải thần thánh gì.” Ông vẫn thuộc lòng câu nói của các cựu tù: “Ở Côn Đảo, tinh thần Sáu chưa từng chết.” Ý nghĩa lịch sử của câu chuyện Võ Thị Sáu là biểu tượng của phụ nữ Việt Nam thời chiến: trẻ trung, mạnh mẽ, sẵn sàng hy sinh vì Tổ quốc. Sự quả cảm của Sáu khẳng định vai trò của tuổi trẻ trong cuộc kháng chiến chống thực dân. Các nhân chứng (chị ruột, em ruột, quản trang Côn Đảo) giúp câu chuyện của Sáu không chỉ là huyền thoại, mà là lịch sử sống. TÀI LIỆU THAM KHẢO Báo Nhân Dân – Những kỷ niệm về Võ Thị Sáu qua lời kể gia đình. Báo Tuổi Trẻ – Cuộc đời và cái chết của nữ anh hùng Võ Thị Sáu. VNExpress – Quản trang kể về những năm tháng chăm mộ Võ Thị Sáu. Tư liệu Ban Quản lý Di tích Côn Đảo – Hồ sơ tù nhân Võ Thị Sáu. Sách “Võ Thị Sáu – Người con gái Đất Đỏ”, NXB Trẻ
