CÂU CHUYỆN: “Người con gái Sông La – Ký ức về La Thị Tám”
Những câu chuyện thời chiến thường đến với tôi qua sách báo, nhưng phải đến khi theo nghiệp tìm hiểu lịch sử địa phương, tôi mới thật sự chạm vào một trang ký ức đẹp đẽ nhưng đầy khói lửa. Người để lại trong tôi ấn tượng sâu sắc nhất không phải một vị tướng, cũng chẳng phải một nhà lãnh đạo, mà là một cô gái tuổi mười tám: La Thị Tám, người mà dân quê tôi vẫn gọi bằng cái tên thân thương “người con gái Sông La”.
Cô Tám năm ấy chỉ là một thiếu nữ quê Hà Tĩnh, gương mặt rám nắng, dáng người nhỏ nhắn nhưng ánh mắt sáng lạ thường. Chính ánh mắt ấy đã làm tôi nhớ mãi khi lần đầu đọc về cô trong hồ sơ truyền thống của xã
Giữa những năm tháng ác liệt nhất ở Ngã ba Đồng Lộc, nơi bom đạn cày xới cả đất trời, La Thị Tám làm nhiệm vụ mà nhiều người lớn còn e dè:
đứng trên đồi quan sát, đếm từng quả bom Mỹ ném xuống, rồi chạy báo cho dân quân và bộ đội rút kịp hầm.
Công việc tưởng đơn giản, nhưng mỗi lần đếm xong một chùm bom là một lần đối mặt cái chết.
Có ngày, máy bay Mỹ trút xuống hơn trăm quả. Đất đá nổ tung, khói đặc như che lấp cả bầu trời. Thế mà giữa biển lửa ấy, cô gái mười tám tuổi vẫn đứng thẳng, mắt không rời loạt bom, chân dẫm lên mặt đất rung lên bần bật. Những người cùng đơn vị gọi cô là “con én sông La”, vì cô nhỏ bé nhưng gan dạ lạ thường.
Cô từng kể lại: “Sợ chứ, ai mà không sợ… Nhưng nếu mình lùi thì bom nó ăn vô đường, ăn vô người ta hết.”
Câu nói ấy khiến tôi đọc mà gai người.
Có một lần, địch ném liền hai loạt bom xuống đúng vị trí tổ quan sát. Đất đá bắn tung như mưa. Những người dưới hầm tưởng cô Tám đã mất. Nhưng khi khói tan, họ thấy cô đứng lặng, gương mặt lấm lem nhưng ánh mắt vẫn hướng về bầu trời, tiếp tục đếm.
“Hai mươi bảy… hai mươi tám… vẫn còn nữa, kiên thủ vị trí!”
Cô hét lên giữa tiếng bom nổ, giọng khản đặc.
Tôi đã đem câu chuyện ấy hỏi lại người cựu chiến binh lớn tuổi nhất làng – bác bảo:
“Hồi đó nếu không có con Tám báo kịp thời, còn nhiều người chết lắm cháu à.”
Và tôi hiểu, một cô gái nhỏ bé đã gánh trên vai sự sống của cả đơn vị.
Không phải ai sinh ra cũng đã là anh hùng. Nhưng có những người, chiến tranh chọn họ. Và họ đứng lên bằng tất cả những gì mình có.
Sau ngày hòa bình, La Thị Tám trở lại đời thường như bao người nông dân khác. Không cầu danh, chẳng đòi nhận công. Những gì cô giữ lại chỉ là ký ức của một thời mà mỗi hơi thở đều có thể là hơi thở cuối.
Trong một lần tiếp xúc, cô nói:
“Tôi sống sót là để kể lại cho lớp trẻ. Để họ biết hòa bình này đâu phải tự nhiên mà có.”
Và chính nhờ những người như cô, thế hệ chúng tôi mới được sống trong bình yên, được học tập, được ước mơ.
Câu chuyện về “người con gái Sông La” không chỉ là một tư liệu lịch sử. Nó là một lời nhắc nhở, một ngọn lửa âm ỉ cháy trong sâu thẳm mỗi người Việt Nam. Một câu chuyện thời hoa lửa mà khi kể lại, ta hiểu hơn thế nào là lòng yêu nước thật sự.
