Câu Chuyện Nguyễn Văn Trỗi Trên Báo Chí Quốc Tế

Nguyễn Văn Trỗi không chỉ xuất hiện trên những trang báo Việt Nam.

Trong những ngày tháng 10 năm 1964, câu chuyện về người thanh niên Việt Nam bị kết án tử hình tại Sài Gòn cũng được các hãng thông tấn và báo chí nước ngoài đưa tin.

Nhìn lại những tư liệu ấy, chúng ta có thể thấy một Nguyễn Văn Trỗi được kể từ nhiều góc nhìn khác nhau.

Ở Việt Nam, anh dần trở thành biểu tượng của một thế hệ.

Trong báo chí quốc tế đương thời, câu chuyện lại thường được đặt trong bối cảnh cuộc chiến tranh tại Việt Nam, vụ mưu sát Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert McNamara và những diễn biến chính trị ở Sài Gòn.

Một cái tên xuất hiện trên truyền thông quốc tế

Nguyễn Văn Trỗi bị bắt ngày 9/5/1964 sau khi tham gia kế hoạch đặt mìn tại cầu Công Lý nhằm vào phái đoàn Mỹ do Bộ trưởng Quốc phòng Robert McNamara dẫn đầu.

Anh sau đó bị xét xử và kết án tử hình.

Ngày 15/10/1964, Nguyễn Văn Trỗi bị xử bắn tại Khám Chí Hòa.

Tin về vụ hành quyết nhanh chóng được các hãng thông tấn quốc tế truyền đi.

Một tư liệu được lưu lại cho thấy Reuters đưa tin về vụ việc trên The New York Times ngày 15/10/1964 với nhan đề “Saigon Executes Youth for Plot on McNamara”.

Chỉ riêng việc một vụ hành quyết tại Sài Gòn được truyền đi qua mạng lưới báo chí quốc tế đã cho thấy câu chuyện Nguyễn Văn Trỗi không chỉ là một sự kiện trong phạm vi địa phương.

Bức ảnh của AFP

Một trong những tư liệu quốc tế đáng chú ý nhất là bức ảnh Nguyễn Văn Trỗi tại pháp trường.

Theo hồi ức của nhà báo Phạm Phú Bằng, vào tối gần ngày 31/10/1964, tòa soạn Quân đội nhân dân nhận được từ Việt Nam Thông tấn xã bức ảnh Nguyễn Văn Trỗi tại pháp trường do phóng viên Hãng thông tấn AFP của Pháp chụp.

Bức ảnh sau đó được đưa lên trang nhất số báo ngày 31/10/1964.

Đây là một chi tiết đặc biệt.

Một hình ảnh được một hãng thông tấn quốc tế ghi lại trong những giờ phút cuối của Nguyễn Văn Trỗi đã trở thành một trong những hình ảnh nổi tiếng nhất về anh tại Việt Nam.

Một khuôn mặt vượt qua biên giới

Bức ảnh trước pháp trường có sức mạnh rất khác với một bài viết.

Người đọc không chỉ biết rằng một thanh niên Việt Nam bị xử bắn.

Họ nhìn thấy khuôn mặt của người thanh niên ấy.

Một người còn rất trẻ.

Một con người đứng trước cái chết.

Một khoảnh khắc của cuộc chiến tranh Việt Nam được ghi lại bằng máy ảnh và truyền đi khỏi biên giới.

Đó là lúc một nhân vật lịch sử không còn chỉ tồn tại trong những dòng chữ.

Anh trở thành một hình ảnh.

Báo chí quốc tế nhìn Nguyễn Văn Trỗi như thế nào?

Cách gọi Nguyễn Văn Trỗi trong các nguồn quốc tế không hoàn toàn giống cách anh được ghi nhớ tại Việt Nam.

Một số nguồn tiếng Anh mô tả anh là thành viên của lực lượng Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam và tập trung vào âm mưu nhằm vào Robert McNamara, quá trình bị bắt, xét xử và hành quyết.

Một số bài viết khác về sau lại nhìn Nguyễn Văn Trỗi từ góc độ lịch sử Chiến tranh Việt Nam và sự hình thành hình tượng người tử vì đạo trong tuyên truyền cách mạng.

Điều này cho thấy một điểm quan trọng:

Cùng một nhân vật lịch sử có thể được kể bằng những ngôn ngữ và hệ quy chiếu rất khác nhau.

Từ “youth” đến “hero”

Một số bản tin quốc tế đương thời chủ yếu xem Nguyễn Văn Trỗi như một thanh niên bị xử tử vì tham gia âm mưu nhằm vào Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ.

Trong khi đó, báo chí Việt Nam nhanh chóng xây dựng hình ảnh anh như một người anh hùng cách mạng.

Hai cách kể ấy phản ánh hai bối cảnh chính trị khác nhau.

Nếu chỉ đọc một phía, người đọc có thể bỏ qua một phần câu chuyện.

Đọc song song các nguồn giúp chúng ta hiểu được không chỉ Nguyễn Văn Trỗi là ai, mà còn hiểu một nhân vật lịch sử được nhìn nhận như thế nào ở những không gian khác nhau.

Một vụ việc gắn với Robert McNamara

Tên tuổi Nguyễn Văn Trỗi trong báo chí quốc tế gắn rất chặt với chuyến thăm Sài Gòn của Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert McNamara.

Nhiệm vụ mà Nguyễn Văn Trỗi tham gia được đặt trong bối cảnh chuyến thăm này.

Vì thế, các bản tin quốc tế thường không bắt đầu bằng câu chuyện gia đình hay tuổi trẻ của anh.

Chúng bắt đầu bằng sự kiện chính trị và an ninh.

Đó là khác biệt rất lớn so với những câu chuyện về Nguyễn Văn Trỗi được kể ở Việt Nam sau này.

Nhưng phía sau một bản tin vẫn là một con người

Một bản tin quốc tế có thể chỉ cần vài đoạn để thông báo một vụ hành quyết.

Nhưng cuộc đời Nguyễn Văn Trỗi dài hơn rất nhiều so với một bản tin.

Anh sinh năm 1940.

Làm nghề thợ điện.

Kết hôn với Phan Thị Quyên năm 1964.

Bị bắt.

Bị giam giữ.

Và hy sinh khi mới 24 tuổi.

Những thông tin đời thường ấy giúp chúng ta nhìn thấy con người phía sau sự kiện mà báo chí quốc tế thường phải cô đọng thành vài dòng.

Những nhà báo đứng trước pháp trường

Một số tư liệu lịch sử cho biết có các nhà báo nước ngoài hiện diện tại thời điểm Nguyễn Văn Trỗi bị xử bắn.

Điều này giải thích vì sao hình ảnh về những phút cuối của anh có thể được ghi lại và nhanh chóng xuất hiện trong hệ thống truyền thông quốc tế.

Máy ảnh của các phóng viên đã biến một khoảnh khắc diễn ra tại Khám Chí Hòa thành một hình ảnh có thể đi rất xa.

Đó là một trong những đặc điểm quan trọng của báo chí chiến tranh thế kỷ XX.

Một sự kiện xảy ra tại một địa điểm cụ thể có thể trở thành câu chuyện quốc tế chỉ trong thời gian rất ngắn.

Từ báo chí quốc tế trở lại Việt Nam

Điều thú vị là một trong những hình ảnh quốc tế quan trọng nhất về Nguyễn Văn Trỗi lại được báo chí Việt Nam sử dụng.

Bức ảnh do AFP chụp đã xuất hiện trên trang nhất Quân đội nhân dân ngày 31/10/1964, cùng bài viết “Muôn năm tinh thần Nguyễn Văn Trỗi”.

Như vậy, hình ảnh đã đi qua nhiều lớp truyền thông:

Pháp trường → phóng viên quốc tế → AFP → Việt Nam Thông tấn xã → Báo Quân đội nhân dân → ký ức của nhiều thế hệ.

Một bức ảnh trở thành một phần của lịch sử.

Vì sao cần đọc lại báo chí quốc tế?

Ngày nay, khi tìm hiểu Nguyễn Văn Trỗi, việc đọc lại các nguồn quốc tế có một giá trị riêng.

Không phải để thay thế các tư liệu Việt Nam.

Mà để bổ sung một góc nhìn.

Báo chí quốc tế giúp chúng ta biết sự kiện được truyền đi bên ngoài Việt Nam như thế nào.

Những từ ngữ nào được sử dụng?

Sự kiện nào được đặt lên hàng đầu?

Người đọc nước ngoài được cung cấp những thông tin gì?

Và hình ảnh Nguyễn Văn Trỗi được nhìn nhận ra sao?

Những câu hỏi ấy rất quan trọng đối với việc nghiên cứu lịch sử truyền thông.

Một câu chuyện, nhiều cách kể

Nguyễn Văn Trỗi có thể được nhìn theo nhiều cách.

Là một người thanh niên 24 tuổi.

Là một người thợ điện.

Là một người chồng trẻ.

Là một thành viên của lực lượng cách mạng.

Là người bị bắt sau vụ đặt mìn tại cầu Công Lý.

Là người bị xử tử tại Khám Chí Hòa.

Và sau đó là một biểu tượng được tưởng niệm rộng rãi.

Không nhất thiết phải chọn một cách kể duy nhất.

Lịch sử càng được nhìn từ nhiều nguồn, bức tranh càng có cơ hội trở nên đầy đủ hơn.

Một cái tên đi ra thế giới

Nguyễn Văn Trỗi hy sinh ngày 15/10/1964.

Nhưng cái tên ấy không dừng lại ở Sài Gòn.

Nó xuất hiện trên các bản tin quốc tế, trong ảnh của các hãng thông tấn và trong những công trình nghiên cứu về Chiến tranh Việt Nam.

Về sau, hình tượng Nguyễn Văn Trỗi còn được tưởng niệm ở nhiều nơi bên ngoài Việt Nam.

Điều đó cho thấy một sự kiện diễn ra trong một không gian rất cụ thể có thể tạo ra ảnh hưởng vượt khỏi biên giới quốc gia.

Nhìn Nguyễn Văn Trỗi từ những trang báo quốc tế

Điều quý giá nhất khi trở lại với báo chí quốc tế không phải là tìm một cách kể “đúng hơn”.

Mà là hiểu rằng lịch sử luôn có nhiều lớp.

Một tờ báo ghi lại sự kiện.

Một hãng thông tấn ghi lại hình ảnh.

Một nhân chứng kể lại ký ức.

Một bảo tàng giữ lại hiện vật.

Và nhiều thế hệ sau tiếp tục đặt những mảnh tư liệu ấy cạnh nhau để tìm hiểu quá khứ.

Nguyễn Văn Trỗi từng là một người thanh niên Việt Nam trong chiến tranh. Nhưng trong tháng 10/1964, câu chuyện về anh đã trở thành một câu chuyện được báo chí quốc tế biết đến.

Từ một vụ việc tại Sài Gòn, cái tên Nguyễn Văn Trỗi đi vào những bản tin nước ngoài.

Từ một bức ảnh của AFP, khuôn mặt anh đi xa hơn nơi anh đã sống.

Và từ những trang báo năm 1964, ngày nay chúng ta có thể nhìn lại không chỉ một nhân vật lịch sử, mà còn thấy cách một con người, một sự kiện và một hình ảnh được truyền đi qua biên giới và trở thành ký ức của nhiều thế hệ.