CÂU CHUYỆN NHỮNG HẦM TRÚ ẨN Ở THÔN ĐÁ TRẮNG, XÃ THÁC BÀ, TỈNH LÀO CAI

Nhắc lại những năm tháng kháng chiến chống Mỹ cứu nước, đặc biệt là giai đoạn Mỹ tăng cường đánh phá miền Bắc từ năm 1969 đến năm 1972, cụ Nịnh Thị Tính – khi ấy còn là một cô gái trẻ – vẫn không giấu được xúc động. Trong ký ức của cụ, đó là những năm tháng gian khổ nhưng đầy tinh thần đoàn kết, kiên cường của người dân Yên Bái (cũ) thuộc thôn Đá Trắng, xã Vũ Linh, nay là xã Thác Bà, tỉnh Lào Cai.

Cụ kể rằng, thời điểm ấy, máy bay Mỹ thường xuyên bay qua bầu trời Yên Bái để trinh sát và đánh phá các tuyến giao thông, kho tàng, công trình trọng điểm, đặc biệt khi đó là thời điểm khởi công xây dựng đập thuỷ điện Thác Bà – Công trình thuỷ điện đầu tiên của Việt Nam.

Thôn Đá Trắng là vùng sinh sống của người dân tộc Cao Lan, xã Vũ Linh, tỉnh Yên Bái (cũ). Mỗi khi nghe thấy tiếng động cơ gầm rú trên không, cả làng lập tức báo động cho nhau, người già, trẻ nhỏ, phụ nữ đang làm nương rẫy cũng nhanh chóng bỏ dở công việc để chạy về các hầm trú ẩn đã được chuẩn bị sẵn từ trước.

Trên địa bàn thôn Đá Trắng khi đó có 03 hầm trú ẩn lớn, một ở đầu thôn cạnh cánh đồng, một ở chân núi cạnh những nương rẫy và một ở trung tâm thôn cạnh khu vực sinh sống của người dân. Những chiếc hầm này do bộ đội cùng với người dân trong thôn tự tay đào đắp hoàn toàn bằng cuộc xẻng và sức người, không có máy móc hỗ trợ. Mỗi hầm có thể chứa khoảng 50 đến 60 người, đủ chỗ cho cả xóm cùng trú ẩn mỗi khi máy bay địch xuất hiện. Những hầm này thường được đào sâu vào sườn đồi, nền đất chắc, có lối thông khí để đảm bảo an toàn khi trú ẩn trong thời gian dài.

Đặc biệt, các hầm trú ẩn đều được ngụy trang rất kỹ lưỡng. Trên miệng hầm và xung quanh, người Cao Lan ở Đá Trắng trồng nhiều cây xanh, bụi rậm để che mắt địch từ trên cao. Lối vào hầm rất nhỏ, vừa đủ một người cúi mình chui qua, được che bằng đất, lá cây hoặc phên nứa, nên từ trên không rất khó phát hiện, ngoài ra mỗi hầm đều có hệ thống hào hầm thoát hiểm đa dạng để thoát khỏi hầm khi trường hợp hầm bị sập hoặc địch phát hiện. Nhờ sự kín đáo đó, dù máy bay Mỹ nhiều lần bay thấp, rà soát khu vực, các hầm trú ẩn của thôn vẫn giữ được an toàn.

Cụ kể rằng, có những lúc máy bay địch thả bom, trong hầm ai cũng căng thẳng, nhưng với tinh thần đoàn kết, người Cao Lan tại thôn Đá Trắng luôn nắm chặt tay nhau, người lớn động viên trẻ nhỏ giữ im lặng đến khi địch vút khỏi tầm mắt. Nhiều người dân khi ấy có con nhỏ phải bịt chặt miệng con mình để không phát ra tiếng khóc. Khi tiếng động cơ xa dần, mọi người lại lặng lẽ rời hầm, tiếp tục công việc sản xuất, sinh hoạt, giữ vững cuộc sống nơi hậu phương.

Hiện nay các hầm tuy không còn do sự tàn phá của bom đạt và sự tác động của con người, nhưng những hầm trú ẩn năm ấy không chỉ là nơi che chở con người trước bom đạn chiến tranh, mà còn là biểu tượng của tinh thần tự lực, sáng tạo và đoàn kết của nhân dân Yên Bái nói chung, nhân dân dân tộc Cao Lan của thôn Đá Trắng nói riêng trong kháng chiến chống Mỹ. Dù bom đạn ác liệt, người dân nơi đây vẫn một lòng tin tưởng vào thắng lợi cuối cùng, góp phần bảo vệ hậu phương miền Bắc, chi viện cho tiền tuyến lớn miền Nam.

Ngày nay, chiến tranh đã lùi xa, những hầm trú ẩn xưa chỉ còn trong ký ức của những người như cụ Tính. Nhưng câu chuyện về những hầm trú ẩn vẫn là một phần lịch sử quý giá, nhắc nhở các thế hệ sau đặc biệt là thế hệ trẻ về những năm tháng gian lao mà hào hùng của quê hương Yên Bái anh hùng