câu chuyện số 09

Chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của Mỹ được thực hiện ở miền Nam Việt Nam bằng “Quốc sách ấp chiến lược”. Ngay năm đầu (1961), chính quyền Diệm ở tỉnh Trà Vinh gây ra biết bao tội ác với đồng bào và sư sãi ta và chúng phải đối phó với 1.755 cuộc đấu tranh, biểu tình của nhân dân cả tỉnh với yêu sách chống bắt lính, đôn quân, chống khủng bố, chống âm mưu lập “Ấp chiến lược” của Mỹ - Diệm.

Tại xã Ngũ Lạc, hợp đồng thống nhất với Ban Chỉ huy chung của Tỉnh, ngày 17/3/1961 Chi bộ Đảng xã Ngũ Lạc chỉ đạo huy động hàng trăm đồng bào, chư tăng tập trung tại chùa Căn Nom xã Nhị Trường; Sáng hôm sau, đoàn biểu tình kéo vào Châu Thành hợp đồng với đoàn biểu tình các huyện. Khi đoàn biểu tình bị địch chặn lại và xả súng bắn tại xã Đa Lộc, huyện Châu Thành, 3 người trong đoàn biểu tình xã Ngũ Lạc đã anh dũng hy sinh, đó là: Anh Trần Văn Khánh, Anh Trần Văn Bá, ấp Cây Xoài, Chị Nguyễn Thị Lan ấp Mé Láng. Đối với anh Khánh, sau khi bị địch bắn trọng thương gãy tay, anh Khánh băng bó lại cánh tay rồi tiếp tục vẫy tay thôi thúc đồng bào tiến lên hỏi tội kẻ thù. Run sợ trước cánh tay bị thương và dòng máu căm thù trên cánh tay anh Khánh, địch dã man xả súng bắn tiếp anh Khánh hy sinh. Mặc dù bị đàn áp, nhưng đoàn biểu tình vẫn hiên ngang mang thương binh, tử sĩ tiếp cận dinh Tỉnh trưởng, buộc Phó đốc sự Trà Vinh Nguyễn Đình Xướng phải chấp nhận yêu sách.

Cùng ngày, đoàn đấu tranh chính trị do Chi bộ xã Ngũ Lạc tổ chức đưa vào tề xã Ngũ Lạc lưu vong đóng ở ấp Mỹ Quý. Khi đoàn biểu tình tràn vào tề xã, địch xả súng bắn vào đoàn đấu tranh. Chị Thạch Thị Út ở ấp Lạc Thạnh A, là gia đình binh sĩ có người thân trong đồn, bị trúng đạn, hy sinh. Khi các đoàn đấu tranh về tới vùng giải phóng, Chi bộ tổ chức cho Nhân dân trong xã tiếp, rước chu đáo, y tế băng bó cho người bị thương, thoa bóp thuốc rượu cho người bị đánh, dùng xe đạp, xe bò chở người bị thương nặng đưa đến gia đình, đồng thời tổ chức lễ truy điệu đối với những người đã hy sinh để tỏ lòng biết ơn, kính phục và phát động căm thù.

Thời gian này, ngoài đấu tranh tại xã, theo sự chỉ đạo của huyện, xã liên tiếp đưa lực lượng phối hợp với các xã vào đấu tranh ở quận, xã, mỗi cuộc đấu tranh lực lượng đều có khúc mía cầm tay, vừa để giữ thế hợp pháp nhưng thực chất là vũ khí tự vệ đối phó với bọn cảnh sát. Bằng nhiều hình thức, Nhân dân huyện lỵ đồng tình ủng hộ như: tập trung ra đường để xem, bàn tán xôn xao để phản đối địch, khi địch vẽ khẩu hiệu đả đảo Cộng sản trên áo, chị em liền lột áo ngoài bỏ tại chỗ, Nhân dân huyện lỵ cho áo khác mặc lại v.v...

Khí thế cách mạng của quân và dân Trà Vinh nói chung, xã Ngũ Lạc nói riêng sôi sục quyết tâm giữ vững thành quả Cách mạng đã đạt được, kiên quyết đánh bại mọi âm mưu thủ đoạn mới của kẻ thù. Khí thế Cách mạng của phong trào Đồng Khởi đã nung nấu ý chí nam, nữ thanh niên trong tỉnh hăng hái lên đường gia nhập bộ đội theo nhịp ca hành khúc hào hùng của Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam: “Giải phóng miền Nam, chúng ta cùng quyết tiến bước. Diệt đế quốc Mỹ, đánh tan bè lũ bán nước…”.

Đêm ngày 3 tháng 10 năm 1961, địch đưa một đại đội Bảo an, một tổng đoàn dân vệ, một trung đội dân vệ và tề xã Ngũ Lạc trong đêm hành quân từ xã Long Sơn qua Ngũ Lạc vào lúc 5 giờ sáng ngày 4 tháng 10 năm 1961 đánh vào Cây Da, ấp Mé Láng cắm quân đóng đồn. Bị đánh bất ngờ ta hy sinh 03 đồng chí cơ sở. Khi địch cụm quân đóng đồn ta tiếp tục bao vây địch, đồng chí Nguyễn Đáng (Năm Trung) Tỉnh ủy viên, Chính trị viên phó Tỉnh đội đến chỉ đạo và phân công đồng chí Út Ruộng cán bộ đặc công, đồng chí Tư Kẹt cán bộ tác chiến Tỉnh đội hỗ trợ cho xã dùng gỗ đóng xe tấn trấu đẩy vào điểm đóng quân của địch để tấn công gây cho địch một số thiệt hại, đồng chí Út Ruộng và đồng chí Tư Kẹt bị thương.

Về tương quan lực lượng giữa ta và địch tại xã thời điểm này, địch có trên 200 quân, về ta Chi bộ 32 đảng viên do đồng chí Nguyễn Văn Hân làm Bí thư, du kích có 3 tiểu đội do đồng chí Mười Luyến làm xã đội trưởng, đồng chí Bảy Biến làm chính trị viên, mỗi ấp có một tổ đến một tiểu đội du kích ấp, chỉ trang bị vũ khí thô sơ.

Địch tiếp tục đóng đồn tại chợ Cây Da ấp Mé láng và liên tiếp đánh ra các ấp. Ngày 18/10/1961 chúng đánh biệt kích lên đường xuồng Sếp Xăm ấp Mé Láng, ta hy sinh 4 đồng chí du kích gồm: đồng chí Hà Văn Tốt (Sáu Tốt), đồng chí Phạm Văn Mãnh (Sáu Mãnh), đồng chí Trần Văn Tuấn, đồng chí Nguyễn Văn Nghĩa, đồng chí Trần Văn Mén (Tư Mén), bị thương. Bọn địch dã man chẻ đầu các đồng chí hy sinh để đe dọa tinh thần ta, sau đó tiếp tục đóng đồn Đường Liếu giáp xã Long Hữu, đồn Cây Xoài giáp xã Đôn Châu, huyện Trà Cú.

Ngày 2 tháng 11 năm 1961, nhận được tin trên máy bay PRC10 của địch bọn tiểu khu Trà Vinh điều đại đội bảo an đóng tại Ngũ Lạc đi đàn áp cuộc họp chư tăng của tỉnh tại xã Long Hiệp huyện Trà Cú, theo sự chỉ đạo của đồng chí La Lâm Gia (Bảy Máy), Phó Bí thư Tỉnh ủy, đồng chí Phan Quốc Hùng (sáu Hoàng) Trưởng ban Quân sự tỉnh, Nguyễn Trường Thọ (Năm Ròm), Bí thư Huyện ủy Cầu Ngang hội ý thống nhất quyết định giữa ban ngày điều động trung đội 501 và trung đội 507 từ ấp Lạc Sơn, Sóc Chuối đến đầu lộ Lạc Thạnh chặn đánh bọn Bảo an khi chúng quay về. Khoảng 15 giờ ta nổ súng tấn công tiêu diệt một đại đội địch, thu nhiều súng có hai khẩu trung liên.

Đầu năm 1962, địch đánh ra các ấp còn lại, gây cho ta nhiều thiệt hại. Tại ấp Lạc Hòa, địch phát hiện đánh phá hầm bí mật, ta hy sinh 4 đồng chí. Chúng từng bước đóng thêm các đồn: Chùa lớn, đầu lộ Lạc Sơn nằm trên hương lộ 21 nối liền từ Cây Da xã Ngũ Lạc đến Long Sơn.

Sau khi đóng đồn Cây Da, địch tăng cường lực lượng xua quân tiếp tục đóng đồn Cây Xoài, Đường Liếu, đầu lộ Lạc Thạnh để nối liền giao thông và hình thành hệ thống phòng thủ tạo chỗ dựa cho ấp chiến lược. Song song với đóng đồn bót, chúng tiến hành gom dân để lập ấp chiến lược. Nội dung ấp chiến lược là chúng thiết lập bộ máy kềm kẹp dân gồm chủ ấp, phụ tá an ninh, bắt úp bộ Nhân dân phải vào phụ quân, trang bị vũ khí. Chúng tổ chức dạy bùa lừa mỵ là biết bùa súng bắn không trúng hoặc không thủng, khi ra trận, bọn ác ôn sua phụ quân đi trước, thầy bùa ở sau làm phép, có người chết, bị thương chúng cho là vi phạm những điều cấm. Bắt dân làm hàng rào tre, kẽm gai và đắp chiến lũy xung quanh ấp, tổ chức phụ quân có trang bị vũ khí làm nhiệm vụ chiến đấu, tuần tra canh gác. Ngoài lực lượng phụ quân chúng còn tổ chức trung đội Khmer Sa Ray, tăng cường kềm dân bắt mỗi nhà phải treo đèn trước cửa, ban đêm không ra khỏi nhà, kiểm tra chặt chẽ các bến xuồng của các ấp cặp ven láng, quy định mỗi người dân đi ra láng làm ăn chỉ đem cơm nước đủ ăn trong ngày, tăng cường chia rẽ khối đoàn kết dân tộc, chúng cấm người Khmer quan hệ với người Kinh. Trước tình hình trên, Chi bộ Đảng lãnh đạo nhân dân đẩy mạnh phong trào đấu tranh chính trị kiên quyết không vào ấp chiến lược và buộc chúng cho dân làm ăn tự do để có điều kiện quan hệ với các cơ sở Cách mạng. Tuy ta đối phó quyết liệt nhưng địch tập trung lực lượng ồ ạt càn quét, gom dân và chỉ trong một thời gian ngắn chúng đã hoàn thành ấp chiến lược trong xã. Tại 02 ấp Mé Láng và Đường Liếu, địch cho đào hào có chiều ngang 3 mét, sâu 1,5 mét dọc theo ven láng. Dưới hào địch cắm chông, trên bờ hào địch rào dây kẽm gai cao 3 mét, ngăn chặn sự xâm nhập của lực lượng ta từ bên ngoài vào bám trụ trong dân. Trước khó khăn này, Chi bộ Ngũ Lạc cùng với hơn 100 người dân phải di chuyển ra đồng láng, Giồng Tiền và các ấp Giồng Trôm, Giồng Ổi, thuộc địa phận xã Long Toàn để bám trụ. Hơn 100 người dân cùng di chuyển theo Chi bộ đã được Chi bộ phân công nhiệm vụ du kích xã, ấp, làm công trường sản xuất vũ khí thô sơ, lao động sản xuất, bắt cá, tôm gom củi khô, cùng lo phục vụ đời sống hàng ngày của mọi người với Chi bộ.

Cùng với phong trào đấu tranh chính trị, phong trào hoạt động vũ trang của dân quân du kích xã Ngũ Lạc liên tiếp diễn ra. Ngoài những hoạt động đánh địch thô sơ như du kích ấp cắm cờ rồi gài lựu đạn dưới cột cờ nhử địch ra cho ta diệt các đồng chí Lê Văn Vĩnh, đồng chí Tư Giáp lấy rơm làm con cúi tẩm xăng đốt hàng rào ấp chiến lược của địch. Khi ấp chiến lược hoàn thành quân số của địch lúc này khoảng 700 tên do đó thời gian đầu một số ấp chưa bám, chưa liên hệ được với cơ sở, Nhân dân chưa có kinh nghiệm nên có nhiều lúng túng. Ban đêm ta thường xuyên đưa lực lượng du kích bám sát rào nổ súng tràn vào chiếm một số nhà, tổ chức họp dân tuyên truyền, tìm cách nắm tình hình và phát động Nhân dân phá ấp chiến lược.

Qua thời gian điều nghiên của tỉnh và lực lượng đặc công vào được đồn tề xã, từ đó, tỉnh chỉ đạo diệt đồn và đứng lại ban ngày hỗ trợ cho quần chúng nổi dậy phá ấp chiến lược. Đêm 9/3/1962, đồng chí Nguyễn Đáng (Năm Trung), Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chính trị viên Tỉnh đội, đồng chí Lâm Văn Vui (Sáu Hậu), Phó Bí thư Tỉnh ủy chỉ đạo, đồng chí Ngô Quốc Trị (Bảy Hùng) Tỉnh đội phó Trà Vinh trực tiếp chỉ huy địa phương quân Cầu Ngang, Trà Cú và du kích 2 xã Ngũ Lạc, Nhị Trường phối hợp đánh tiêu diệt đồn Tề xã Ngũ Lạc tại chợ Cây Da bằng phương pháp kỳ tập và đánh vào điểm đóng quân phụ quân ấp Ông Cui, trong trận này ta hy sinh 2 đồng chí.

Trong đêm 9/3/1962, đồn Tề xã Ngũ Lạc bị tiêu diệt. Ngày hôm sau, 10/3 địch huy động một lực lượng lớn bảo an Tiểu khu có sự yểm trợ của 2 xe nồi đồng đến can viện đánh vào trận địa của ta. Quân ta quần nhau với địch suốt cả ngày trên các cánh đồng Mé Láng, Đường Liếu, Ông Cui, gây cho địch nhiều thiệt hại. Các hàng quán của Nhân dân ở Mé Láng, Cây Da chuẩn bị bán sáng 10/3 được Nhân dân gom góp cho bộ đội, du kích ăn hết cho có đủ sức chống càn. Lực lượng can viện và xe nồi đồng đánh quân ta tróc công sự phải rút quân ra đồng láng. Chiều ngày 10/3, địch huy động 2 máy bay khu trục đến ném bom vào đội hình quân ta dọc tuyến Đường Liếu, Mé Láng gây cho lực lượng ta hy sinh 26 đồng chí. Đến chiều tối, ta phải rút quân đưa thương binh, tử sĩ về căn cứ.

Sau thời gian củng cố, lực lượng vũ trang tỉnh quay lại đánh kỳ tập diệt đồn Cây Xoài, tiếp tục đánh diệt đồn Đường Liếu. Thời gian này, tỉnh đào tạo cho xã một tổ đặc công gồm 3 đồng chí: Út Vũ, Sáu Bình, Phạm Văn Trước. Được sự đồng ý của đồng chí Nguyễn Đáng (Năm Trung), Ngô Quốc Trị (Bảy Hùng) cho du kích xã đánh đồn đầu lộ Lạc Thạnh A, do đồng chí Dương Chí Hòa (Bảy Biến) chính trị viên xã đội phó trực tiếp chỉ đạo, đồng chí Nguyễn Văn Luyến xã đội phó trực tiếp chỉ huy nhưng không kết quả. Đồng chí Út Vũ bị thương, sau đó hy sinh, đồng chí Sáu Bình bị thương. Tuy không diệt được đồn địch nhưng chứng tỏ tinh thần quyết tâm và ý chí tự lực, tự cường của xã, ấp.

Mũi tấn công vũ trang ta mạnh, nhưng cơ sở, phong trào tại chỗ chưa đủ mạnh nên địch vẫn chiếm lại dễ dàng, bọn ác ôn ở xã, ấp có phần lung lay nhưng vẫn còn khả năng kềm chặt dân, liên tiếp đánh biệt kích ra đồng láng, gây cho ta nhiều thiệt hại. Tại đường xuồng Cây Da qua Long Khánh ta hy sinh 3 đồng chí là: đồng chí Lê Văn Đông (Tám Đông), đồng chí Nguyễn Văn Mười (Mười Kẹo), đồng chí Lê Văn Lự (Ba Lự). Ở đường xuồng ông Sáu Phải, đồng chí Lê Văn Ba (Ba Dò), cán bộ xã và đồng chí Tư Lương, Ủy viên ban an ninh tỉnh hy sinh. Địch đánh vào căn cứ đầu Giồng Ổi, xã Long Toàn, ta kết hợp súng trường với vũ khí thô sơ, đã tiêu hao một bộ phận địch, về ta đồng chí Hồng tiểu đội trưởng và đồng chí Chòn chiến sỹ du kích hy sinh.

Qua thời gian phá ấp chiến lược, lúc đầu ta nặng về hình thức và sử dụng lực lượng bên ngoài là chủ yếu sau đó tỉnh đã rút ra kinh nghiệm, phổ biến chung toàn tỉnh là: phá ấp chiến lược phải phá cả nội dung lẫn hình thức mà phá nội dung là chính. Kết hợp giữa lực lượng tại chỗ với lực lượng bên ngoài, bên trên trong đó lực lượng và phong trào tại chỗ là chủ yếu. Đánh vào chỗ dựa của ấp chiến lược là đồn và quân tiếp viện. Kết hợp giữa tấn công thường xuyên, liên tục và tập trung từng đợt có quả đấm thối động quân địch, ta phải chủ động tạo thời cơ và nắm lấy thời cơ để giành thắng lợi.

Nền đồn tề xã Ngũ Lạc bị địch chiếm lại. Bộ máy kềm kẹp của địch được củng cố lại tăng thêm bản chất ác ôn. “Ấp chiến lược” được địch ráo riết xây dựng. Bí thư xã Nguyễn Văn Hân lãnh đạo Chi bộ xã Ngũ Lạc rút vào rừng Lương Cầu xã Long Toàn xây dựng căn cứ, chỉnh huấn cán bộ, xây dựng kế hoạch phá ấp chiến lược của địch trên tinh thần 3 mũi giáp công: vũ trang, chính trị, binh vận.

Thực hiện phương châm này, Chi bộ xã Ngũ Lạc do đồng chí Nguyễn Văn Hân, Bí thư Chi bộ lãnh đạo đưa cán bộ trở lại các ấp xây dựng hầm bí mật bám trụ lâu dài trong dân, lãnh đạo Nhân dân đấu tranh vạch trần bộ mặt ác ôn của chính quyền tay sai Ngô Đình Diệm.

Biết được hoạt động này của ta, tề xã Ngũ Lạc ráo riết đưa quân đi lùn sụt, phá vỡ hàng loạt căn cứ của ta trong dân. Cuộc chiến rất gay go diễn ra giữa một bên là kẻ địch có thế lực vũ trang với một bên là cán bộ nằm vùng và Nhân dân trong tay không có vũ khí. Nhiều trận vây ráp bắn giết đẫm máu liên tiếp xảy ra ở các ấp xã Ngũ Lạc trong năm 1962. Cũng từ đây, xuất hiện những tấm gương đấu tranh bất khuất kiên cường của Nhân dân xã Ngũ Lạc trong cuộc đấu tranh bảo vệ căn cứ Cách mạng.

Trong khi Lạc Sơn chưa có ấp chiến lược, ta đưa lực lượng cán bộ tiếp tục ở lại bám ấp chỉ đạo phong trào phá ấp chiến lược. Tháng 5/1962, địch phát hiện một hầm bí mật của ta tại ấp Sóc Chuối. Tề xã Ngũ Lạc cho lính dân vệ đến khui hầm. Hai cán bộ đang trú ẩn bên dưới xông lên dùng lựu đạn, chiến đấu dũng cảm với địch. Cả 2 cán bộ đều đã hy sinh. Trong số này, có anh Chín Bằng là Phó Ban Binh vận tỉnh.

Tiếp đến, vào khoảng 4 giờ sáng một ngày mùa mưa tháng 8 năm 1962, bọn tề xã Ngũ Lạc cho 1 trung đội lính Dân vệ do tên xã trưởng chỉ huy bất ngờ bao nhà chị Thạch Thị Giàu ở ấp Thốt Lốt để tìm bắt cán bộ nằm vùng. Túng thế, đồng chí Kim Sane là Phó Bí thư Chi bộ xã Ngũ Lạc đang ẩn náu trong vách đôi nhà chị Giàu dũng cảm xông ra đâm chết 1 tên trung đội trưởng dân vệ. Địch bắn đồng chí Kim Sane bị thương và đồng chí chạy thoát sang nhà chị Thạch Thị Phinh cách đó hơn 150 mét để ẩn náo trong vách đôi nhà chị, trong đó có đồng chí Lâm Văn Nhung, nguyên là Huyện ủy viên huyện Cầu Ngang. Sáng đến, bọn dân vệ xã Ngũ Lạc tiếp tục bao vây số nhà đồng bào chúng nghi có che giấu cán bộ ở ấp Thốt Lốt trong đó có nhà chị Thạch Thị Phinh. Địch theo vết máu đến vuông nhà chị Thạch Thị Phinh thì mất, cộng với chị là gia đình cán bộ nên chúng quả quyết đồng chí Kiên Sanl đang lẩn trốn trong nhà chị. Địch tìm không được nên bắt chị Thạch Thị Phinh ở ấp Thốt Lốt là đảng viên công khai của Chi bộ xã Ngũ Lạc đánh đập dã man để tìm hầm trú ẩn của cán bộ. Mặc dù đang có 2 cán bộ đang trú ẩn trong vách đôi nhà mình, nhưng chị Thạch Thị Phinh vẫn kiên quyết không khai. Địch bắt chị Thạch Thị Phinh treo lên cây Quách lộn đầu xuống rồi thay phiên nhau đánh đập chị, buộc chị phải chỉ nơi trú ẩn của cán bộ. Thân thể người phụ nữ Khmer Thốt Lốt dập bầm dưới đòn roi của bọn lính ác ôn, máu từ trong miệng, trong lỗ tai chị Phinh tuôn trào ra. Trong tột cùng của đớn đau và lòng căm thù, đang bị treo ngược đầu trên cành quách, chị Thạch Thị Phinh anh dũng hét vào bọn lính đang tra tấn chị: “Cán bộ nằm vùng chính là tao đây. Bọn bây khỏi phải tìm nữa”. Vẫn chưa chịu buông tha, bọn địch ra lệnh bọn phụ quân (lính bắt buộc) vở vách lá nhà chị Thạch Thị Phinh. Đang vở vách, bọn địch bất ngờ hốt hoảng khi thấy vách nhà chị có tấm vách đôi hiện ra.

Bọn địch chưa hết bàng hoàng trước tấm vách đầy bí ẩn này của Nhân dân xã Ngũ Lạc thì từ trong tấm vách đôi này xuất hiện tiếng hô: “Phụ quân dạt ra. Ác ôn đền tội”. Bọn địch chưa kịp xác định tiếng thét ấy phát ra từ đâu thì từ trong vách đôi nhà chị Thạch Thị Phinh, xuất hiện 02 cán bộ nằm vùng, anh Lâm Văn Nhung, Huyện ủy viên Cầu Ngang và anh Kim Sane, Phó Bí thư Chi bộ xã Ngũ Lạc. Hai quả lựu đạn từ tay 2 cán bộ này loáng cái bay vào bọn lính ác ôn của tề xã. Hai tiếng nổ “Ầm”, “Ầm” vang lên. Mấy tên lính bị thương. Hàng loạt súng xả vào 2 cán bộ tay không. Hai anh đã dũng cảm hy sinh. Đất Thốt Lốt thấm đỏ máu người Cách mạng. Lúc này, chị Thạch Thị Phinh vẫn bị địch treo trên cây tra tấn, nhưng chúng vẫn không tìm được nữa lời khai từ chị. Nhờ đó mà số cơ sở cán bộ công khai còn lại ở ấp Thốt Lốt được bảo vệ an toàn.

Không khai thác được thêm điều gì, tề xã Ngũ Lạc ra lệnh đốt nhà chị Thạch Thị Phinh, ném chị vào lửa cùng với thi hài hai đồng đội vừa hy sinh. Nỗi tang tóc, chia ly bao trùm lên xã Ngũ Lạc. Khắp phum, sóc xã Ngũ Lạc ngày đêm rậm rịch tiếng giày đinh.

Mặc dù bị địch đàn áp đẫm máu, dã man như vậy, nhưng đồng bào Khmer-Kinh xã Ngũ Lạc vẫn âm thầm bất chấp hiểm nguy đùm bọc, che chở cán bộ ngay trong nhà, trong vườn tre của mình. Một số nhà chùa dành Chánh điện tôn nghiêm làm nơi trú ẩn tin cậy cho cán bộ. Nhờ đó mà trước họng súng khát máu của kẻ thù, cơ sở Cách mạng trong dân, Chi bộ Đảng xã Ngũ Lạc vẫn tồn tại và phát triển.

Cuộc đấu tranh phá “ấp chiến lược” của Chi bộ Đảng, du kích và Nhân dân xã Ngũ Lạc diễn ra vô cùng gay go, ác liệt trong suốt 3 năm. Thời gian được đếm bằng máu xương và sự hy sinh vô bờ bến của Nhân dân. Trong khi các “ấp chiến lược” ở xã Ngũ Lạc đang được địch ráo riết xây dựng thì dân trong ấp chiến lược này đều được cơ sở cán bộ ta lãnh đạo. Địch hòng khuất phục Nhân dân bằng vũ lực súng đạn, nhưng Nhân dân không thể bỏ rơi cán bộ, cơ sở Cách mạng, vì lực lượng cán bộ, cơ sở này chính là con em, hay người trong gia đình thân tộc họ. Thậm chí họ còn dám hy sinh cả tính mạng để bảo vệ cán bộ, cơ sở Cách mạng. Họ luôn nung nấu ý chí chờ thời cơ nổi dậy lật đổ chính quyền địch, tiêu diệt bọn ác ôn để trả thù nhà. Điển hình là đêm 7/11/1962, một cơ sở Chi bộ xã Ngũ Lạc ở ấp Lạc Hoà - Anh Ba Thia (Mai Văn Thia) phục vụ cho đồng chí Nguyễn Văn Luyến chỉ huy du kích xã Ngũ Lạc tấn công vào điểm đóng quân của lính phụ quân tại ấp Lạc Hòa. Bị tấn công bất ngờ, đám phụ quân bỏ chạy, du kích thu 2 súng trường. Phụ quân là Nhân dân địa phương bị địch bắt buộc cầm súng, ban đêm canh gác ở các ấp, ngăn không để cán bộ ta thuận lợi vào ấp tiếp xúc với dân. Đây không phải là lực lượng ác ôn, thậm chí còn có quan hệ tốt với Cách mạng, chủ trương của Cách mạng lúc bấy giờ là không tấn công lực lượng này, mà chỉ nhằm mục đích giáo dục, giải tán và thu vũ khí.

Trong lúc địch thẳng tay đàn áp, giết chóc đẫm máu lực lượng cán bộ nằm vùng thì việc bám dân và phải có vũ khí cho du kích là yêu cầu sống còn của Chi bộ xã Ngũ Lạc lúc bấy giờ. Sau khi đồng chí Phó Bí thư Chi bộ Kim Sane hy sinh, Huyện ủy điều động Bí thư Chi bộ Nguyễn Văn Hân đi nhận công tác khác. Và phân công đồng chí Dương Chí Hòa (Bảy Biến) giữ chức vụ Bí thư Chi bộ xã Ngũ Lạc (Tháng 11/1962). Đồng chí Kim Tốt Phó Bí thư, Dương Văn Sao, Ủy viên thường vụ. Sau khi tấn công phụ quân ở Lạc Hòa, thu 2 súng trường, Bí thư Chi bộ xã Ngũ Lạc Dương Chí Hòa trực tiếp cùng đồng chí Dương Văn Sao, Dương Văn Giáp, Lê Văn Vĩnh, Kim Tốt (trong Chi bộ xã), phối hợp với 2 cơ sở Binh vận của ta là anh Huỳnh Văn Cửu (Tư Cửu) - Trưởng ấp Sóc Ruộng, anh Thạch Xem (Tư Xem) phụ tá An ninh xã Ngũ Lạc, qua đó ta quan hệ được phần lớn phụ quân trong ấp nhưng trong số này không dám phục vụ cho ta lấy súng buộc ta phải dùng biện pháp mưu mẹo. Vào một đêm của tháng 11 năm 1962, anh Cửu, anh Xem bố trí một số phụ quân canh gác để báo động khi bọn tề xã đến, các anh ra ngoài rào đầu đón đồng chí Bảy Biến (Dương Chí Hòa), Dương Văn Giáp, Lê Văn Vĩnh, Kim Tốt cùng một tiểu đội du kích từ láng vào. Khi vào ấp, ta quan hệ thân thiết với phụ quân, xin được xem súng rồi lần lượt chuyền tay nhau thu toàn bộ vũ khí gồm 16 súng trong đó có một súng lục, một súng pháo sáng. Để tạo thế hợp pháp cho lực lượng phụ quân và cơ sở binh vận ta, sau khi thu súng, Chi bộ xã bắt toàn bộ lực lượng phụ quân này và 2 cơ sở ta vào rừng. Sau khi giáo dục, ngày hôm sau, lực lượng này được Chi bộ xã làm lễ phóng thích như hàng binh để anh em trở về nhà tiếp tục trà trộn vào lực lượng địch. Cũng nhờ từ đó, mà bản chất ác ôn trong bộ máy kềm kẹp của địch ở xã Ngũ Lạc giảm dần, tạo thế cho phong trào Cách mạng được tiếp tục bám trụ tại ấp, lãnh đạo nhân dân phá ấp chiến lược địch.

Đêm 2/12/1962, theo kế hoạch ta tước vũ khí phụ quân hai ấp Thốt Lốt và Lạc Sơn, ấp Thốt Lốt do xã chịu trách nhiệm, đồng chí Bí thư Dương Chí Hòa trực tiếp chỉ huy, ấp Lạc Sơn do tỉnh chịu trách nhiệm do đồng chí Tư Râu tỉnh đội phó chỉ huy. Ở ấp Thốt Lốt trong đêm đồng chí Thạch Chân chi ủy viên không liên hệ được cơ sở của ta nên chuyển qua phối hợp với tỉnh thì quá khuya. Do đó nhẹ nhàng rút quân trước khi trời sáng, sau hội ý thống nhất cho đơn vị tỉnh ở lại, đồng chí Dương Chí Hòa phân công đồng chí Lục Rọ chi ủy viên, Kim Tốt Phó Bí thư - chính trị viên xã đội vào ấp chiến lược liên hệ với anh Kiên, anh Vuông là thanh niên lao động đồng thời là người trung gian giúp ta quan hệ với tề ấp và một số phụ quân. Anh Kiên và anh Vuông cầm đèn đi liên hệ với anh Chinh là trưởng ấp và dẫn anh Chinh cùng với hai phụ quân có súng ra ngoài ấp chiến lược gặp ta. Qua giáo dục anh Chinh dẫn ta đến chỗ đóng quân tại nhà ta anh Keo Cục thu toàn bộ vũ khí, tổng số 13 súng. Ta tổ chức đưa số này ra ngoài vừa qua ấp chiến lược Cây Xoài để ra láng thì trời vừa sáng.

Thời gian này, Chi bộ Đảng xã Ngũ Lạc cứ liên tục giải tán lực lượng phụ quân thu vũ khí. Vũ khí xã thu được của phụ quân trang bị cho du kích xã không hết phải đưa về huyện, về tỉnh. Một trong những sai lầm lớn của bộ máy kềm kẹp của địch lúc bấy giờ có lẽ là việc sử dụng dân để đàn áp phong trào Cách mạng chúng không ngờ rằng Cách mạng chính là dân xung quanh chúng.

Vào đêm 21/12/1962, Bí thư Chi bộ Dương Chí Hòa phân công các đồng chí Huỳnh Văn Ba (Ba Tư), Lâm Văn Phận (Tư Phận), Lâm Văn Nhàn (Năm Nhàn), Thạch Đại quan hệ với cơ sở ta anh Thạch Đuôn, nhà tại xóm Giồng Cụt, ấp Rọ Say, giải tán phụ quân địch. Cơ sở Thạch Đuôn đã vận động 3 phụ quân là thân nhân của anh, giao cho Cách mạng 3 súng. Trong nhóm phụ quân còn lại ở ấp Rọ Say có ông Thạch Con là cơ sở ta đã làm hầm bí mật trong nhà che giấu cán bộ. Ngày 13/1/1963, đồng chí Kiên Pho - Chi ủy viên xã vận động nhóm phụ quân này mang 3 súng địch về căn cứ gia nhập du kích xã. Cơ sở Thạch Con được Chi bộ xã Ngũ Lạc kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam. Trong lúc này, các đồng chí Dương Văn Sao, Dương Văn Giáp, Lệ Văn Vĩnh, Kim Tốt tiếp tục quan hệ với Trưởng ấp Sóc Ruộng Thạch Đơn giải tán một nhóm phụ quân ấp này, nộp cho Cách mạng 4 súng. Anh Sáu Dài phụ quân ấp Lạc Thạnh B giấu 01 khẩu súng trường ngoài vuông và rã ngũ tại chỗ, anh tìm đến ta báo cáo và đề nghị nên dùng biện pháp để qua mắt địch, đồng chí Bảy Biến, đồng chí Tám Chi, cán bộ Ban Tuyên huấn tỉnh, đồng chí Huỳnh Công Trứ (Mười Rùa), cán bộ Ban an ninh tỉnh làm động tác giả, bắt anh Sáu Dài thu 01 súng. Sau khi bị lấy súng, bọn phụ quân không dám về nhà nữa, ban đêm đều vào đồn, ban ngày về nhà do đó ta đã phá lỏng vào ban đêm tạo điều kiện cho cán bộ chính trị hoạt động.

Qua thời gian phá ấp chiến lược, địch đóng quân giữa ấp Lạc Sơn một đồn dân vệ, tề ấp và phụ quân các ấp ban đêm vào đồn, ban ngày về ấp kềm dân. Ở ấp Chậy Sô, ông Tà Con phục vụ đồng chí Kiên Pho cùng du kích ấp dùng mưu mẹo thu 03 súng của phụ quân. Ông Tà Con sau trở thành đảng viên ở ấp. Tên Tài chủ ấp ác ôn ở ấp Sóc Ớt, thường tới nhà Hồ Thị Nở (Tư Nở) ở ấp Mé Láng chọc ghẹo, biết tính háo gái của tên Tài, chị Tư Nở báo cáo cho Chi bộ và làm vách đôi để đồng chí Huỳnh Văn Ba, Lâm Văn Phận, Lâm Văn Nhàn, là cán bộ ấp đêm đến ém tại nhà chị. Qua ngày sau chị mời tên Tài đến nhà chơi, nhân cơ này, hội lực lượng ta bắt tên Tài. Cùng thời gian này, ở ấp Thốt Lốt, đồng chí Kim Tốt cùng một tổ du kích phục kích giữa ban ngày trong nhà dân, diệt tên Hiên chủ ấp ác ôn, thu 01 khẩu súng.

Trước tình hình phụ quân các ấp liên tiếp bị Cách mạng giải tán. Súng của chính quyền Ngô Đình Diệm trang bị cho phụ quân ở xã Ngũ Lạc liên tiếp bị phụ quân giao nộp cho Cách mạng. Một số tên ác ôn như Quản Uối (Ủy viên Cảnh sát xã); Lợi (Ủy viên tề xã); Tài (Trưởng ấp Sóc Ớt), Hiên (chủ ấp Thốt Lốt) bị cách mạng xử tội. Bộ máy tề xã Ngũ Lạc hoang mang. Chư tăng các chùa Trà Khúp, Lạc Hòa đã cùng gia đình binh sĩ mang áo cà sa đến sát đồn, kêu gọi binh sĩ hàng ngũ địch ra ngoài cạo đầu vào chùa tu học được anh em binh sĩ hưởng ứng. Thạch Xước, Thạch Xuyên ở ấp Rọ Say mang 02 súng ra đồng láng tìm cán bộ giao súng và xin được tham gia Cách mạng. Ngay trong đêm 17/3/1963, nhân lễ vào năm mới Chôl Chnăm Thmây, Mặt trận dân tộc giải phóng huyện tổ chức cuộc họp dân với quy mô lớn tại chùa Trà Khúp dưới sự chủ trì của À Cha Kim Lục Phát (Chủ tịch Mặt trận Huyện) và Hòa Thượng Thạch Kha Mao. Có À Cha Kim đại diện cho Ủy ban Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam tại huyện và Hòa thượng Thạch Kha Mao, đồng bào Khmer rất tin tưởng vào Cách mạng. 01 bộ cà sa và 1 cờ Phật được À Cha Kim tặng cho đại đức Thạch Kha Mao và chư tăng chùa Trà Khúp.

Từ khi Mặt Trận dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam ra đời (20/12/1960) chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của đế quốc Mỹ áp dụng ở miền Nam, đã vấp phải sự phản ứng mãnh liệt của quân và dân miền Nam trên cả 3 mặt trận vũ trang, chính trị và binh vận. Bộ máy chính quyền Ngô Đình Diệm từ Trung ương đến cơ sở xã ấp một lần nữa bị lung lay, báo hiệu cho một sự sụp đổ của một “Chính thể Việt Nam Cộng hoà” mà Tổng thống Ngô Đình Diệm chỉ là con bài trên tay đế quốc Mỹ.

Ngày 20/8/1963: Tổng thống Việt Nam Cộng hòa Ngô Đình Diệm ra Sắc lệnh “Tuyên bố tình trạng giới nghiêm trên toàn lãnh thổ Việt Nam …”, “Cấm mọi cuộc hội họp, tụ tập có thể phương hại cho an ninh trật tự công cộng…”.

Trong tình trạng phụ quân liên tiếp bị phá rã, binh sĩ địch bỏ đồn vào chùa tu hoặc về nhà làm ăn, hàng loạt tên tề xã, tề ấp ác ôn bị diệt. Đồng bào và chư tăng 7 chùa trong xã bất chấp lệnh giới nghiêm của Tổng thống, tự do tổ chức hội họp. Cán bộ đứng vững ở các ấp vận động quần chúng. Bộ máy Tề xã nguỵ hoang mang dao động, ngày 1/11/1963 Tổng thống Ngô Đình Diệm ở Sài Gòn bị đảo chính.

Nắm lấy thời cơ này, Tỉnh ủy, Huyện ủy tăng cường lực lượng địa phương quân tỉnh, huyện hỗ trợ xã Ngũ Lạc tấn công tề xã, đồn địch ở các ấp nhằm mở rộng vùng giải phóng xã Ngũ Lạc liên hoàn với vùng căn cứ giải phóng xã Long Hữu, Long Toàn, tạo thế cho Tỉnh ủy đứng chân chỉ đạo tấn công địch, phá thế kềm kẹp cho Nhân dân các xã giáp ranh hai huyện Trà Cú và Cầu Ngang. Lực lượng vũ trang huyện hỗ trợ cho xã Long Sơn đứng tại ấp chiến lược Sóc Dọp, chia cắt giữa chi khu Cầu Ngang với xã Ngũ Lạc. Một bộ phận vũ trang tỉnh do đồng chí Tám Phú chỉ huy hỗ trợ cho xã Ngũ Lạc, uy hiếp đồn tề xã và đứng chân ở Mé Láng chia cắt giữa đồn tề xã với đồn Đường Liếu. Trong đêm đã huy động lực lượng đào hào, đắp lũy phục vụ chiến đấu, địch dùng phi cơ trọng pháo đánh phá ác liệt, đồng chí Tám Phú tử thương. Qua ba ngày uy hiếp đồn tề xã, ta dùng ba mũi giáp công bức rút đồn Đường Liếu, giải phóng được 5 ấp Đường Liếu, Sóc Ớt, Trà Khúp, Bổn Thanh, Ông Cui.

Sau đó một bộ phận vũ trang tỉnh do đồng chí Ngô Quốc Trị (Bảy Hùng) tỉnh đội phó chỉ huy trong đêm tấn công vào điểm phụ quân ấp Lạc Hòa nhưng không kết quả. Khoảng hai ngày sau một bộ phận vũ trang tỉnh do đồng chí Tư Râu tham mưu phó tỉnh đội chỉ huy đánh diệt đồn dân vệ Lạc Sơn, đồn dân vệ Chùa Lớn. Xã dùng ba mũi giáp công bức rút ba đồn: đầu lộ Lạc Sơn, đầu lộ Lạc Thạnh, phụ quân Lạc Hòa. Địch chỉ còn 3 đồn: đồn tề xã, tổng đoàn dân vệ ở Chợ Cây Da và đồn ở ấp Cây Xoài. Hầu hết phụ quân là dân bị bắt buộc nên khi có điều kiện là tan rã.

Thời gian đầu, tên tổng Khương thường chỉ huy lính đánh ra các ấp, chúng phục kích tại chợ Chùa Lớn đánh ta hy sinh 3 đồng chí: Thạch Tuồn, Kiên Pho – Chi ủy viên, Lê Văn Ngữ là đảng viên. Tên Mạnh là tình báo ác ôn của địch, làm thư ký cho tên tổng Khương. Mạnh đã liên hệ được một số cơ sở của ta ở chợ Cây Da, hắn tìm mọi cách để quan hệ với cán bộ lãnh đạo. Chị Lâm Thị Rết (Hai Rết), và anh Nguyễn Văn Sáu (Sáu Mập) tổ chức đưa Mạnh ra đồng láng gặp đồng chí Dương Chí Hòa (Bảy Biến) và đồng chí Nguyễn Văn Luyến (Tư Luyến) để làm việc. Qua tiếp xúc với tên Mạnh, đồng chí Nguyễn Tường Thọ (Năm Ròm), đồng chí Sáu Đấu, đồng chí Dương Chí Hòa hội ý tại ấp 15, xã Long Hữu thống nhất nhận xét là tên Mạnh quan hệ với ta để hiểu biết tình hình ta phục vụ diệt cán bộ lãnh đạo, lực lượng vũ trang, cuối cùng đánh phá cơ sở tại chỗ. Từ đó, lãnh đạo xã Ngũ Lạc ra lệnh bắt tên Mạnh và thu 01 khẩu súng côn 12 ly.

Cuối năm 1963, Huyện ủy điều động đồng chí Bí thư Chi bộ xã Dương Chí Hòa (Bảy Biến) lên huyện đội, đồng chí Dương Văn Sao điều động lên quân báo tỉnh, Huyện ủy lãnh đạo sắp xếp lại Ban Chấp hành Chi bộ xã và chỉ định cấp ủy có các đồng chí: Kim Tốt, Bí thư Chi bộ; Nguyễn Văn Luyến (Tư Luyến), Phó Bí thư Chi bộ; Hà Văn Bé (Năm Bé), Ủy viên Thường vụ, Chính trị viên xã đội; Dương Văn Giáp, Chi ủy viên, phụ trách an ninh; Lê Văn Vĩnh, Chi ủy viên, phụ trách Tuyên huấn; Kim Tuồng, Chi ủy viên, phụ trách Binh vận; Lê Văn Ngữ, Chi ủy viên, phụ trách Nông dân. Sau đó, Huyện ủy bổ sung đồng chí Lê Công Luận (Lê Sanh), Chi ủy viên, giữ chức Bí thư Chi đoàn; Lê Thị Khanh, Chi ủy viên, giữ chức Trưởng Ban cán sự Phụ nữ; Huỳnh Văn Ba (Ba Tư), Chi ủy viên, phụ trách Nông dân. Tháng 4/1966, đồng chí Lê Công Luận được điều động về Ban Tuyên huấn tỉnh, Huyện ủy chỉ định bổ sung đồng chí Mai Văn Khuội vào Ban Chấp hành Chi bộ.

Đầu năm 1964, địa phương quân Cầu Ngang trong đêm hỗ trợ xã Long Sơn phá kềm về đóng ở ấp Lạc Hòa. Đại đội 515 tỉnh đóng ở ấp Sóc Ruộng giáp Bổn Thanh, 8 giờ sáng, tên tổng Khương chỉ huy trên 150 lính đến ấp Lạc Thạnh A thu tô. Cuộc họp cấp tốc tại nhà ông Lê Văn canh ( Ba Canh) ở ấp Bổn Thanh do đồng chí Ngô Quốc Trị (Bảy Hùng) Tỉnh Đội phó chủ trì, thống nhất ta đưa quân đánh diệt một bộ phận địch. Kế hoạch là khi ta rút quân, địa phương quân Cầu Ngang từ sau đánh tới và truy theo địch, đại đội 515 tỉnh do đồng chí Trần Văn Tửng (Năm Minh) là cán bộ tác chiến của tỉnh chỉ huy phục kích tại ấp Sóc Ruộng giáp Thốt Lốt, chặn đánh trên đường về của địch, 15 giờ chúng vừa rút quân ta nổ súng bắn chết 01 tên, thu 01 súng, bị đánh bất ngờ nên chúng rút chạy, ta truy theo đến giữa ấp Lạc Thạnh B, chúng dựa vào nhà trường, bờ tre, bờ đìa đối phó lại ta. Đồng chí Năm Minh cho súng cối 60 li từ ấp Sóc Ruộng bắn 5 quả để chi viện, thời gian này địch ở xã Long Sơn tiếp viện đã tới, tấn công vào hông lực lượng ta, trước mặt và bên hông đều có địch, nên ta kết thúc trận đánh. Sau đó, tỉnh đưa một bộ phận phục kích khoảng giữa đồn tề xã với đồn Cây Xoài, không đánh được ta tổ chức rút quân ban ngày. Qua 2 trận trên tuy không diệt được địch nhiều, nhưng chúng nghi lực lượng huyện, tỉnh của ta thường về đóng ở Ngũ Lạc, từ đó địch hạn chế việc đánh ra các ấp như trước, đồn Cây Xoài bị cô lập, Nhân dân không bị cướp tô, đàn áp nên rất phấn khởi. Xã tiếp tục dùng 3 mũi giáp công bức rút đồn Cây Xoài, địch chỉ còn một cụm hai đồn tại chợ Cây Da.

Xã Ngũ Lạc lúc bấy giờ có 17 ấp, ta giải phóng 14 ấp; còn lại 3 ấp đang tranh chấp. Ấp chiến lược địch ở xã Ngũ Lạc bị phá rã hoàn toàn. Trong lúc Tổng thống Việt Nam Cộng hòa Ngô Đình Diệm vừa bị đảo chính thì xã Ngũ Lạc được giải phóng cơ bản.

Chi bộ xã tiếp tục lãnh đạo Nhân dân Kinh - Khmer- Hoa trong xã phát triển vũ khí thô sơ, vót chông tre, xây dựng hàng rào tre bảo vệ phum- sóc, bảo vệ vùng giải phóng không cho địch lấn chiếm. Được giải phóng, Nhân dân phấn khởi ra đồng đào kênh dẫn nước, sửa chữa bờ thửa bờ vùng, đẩy mạnh tăng gia sản xuất. Chi bộ xã thành lập mạng lưới Y tế chăm sóc sức khoẻ cho Nhân dân. Các tổ chức Mặt trận Đoàn thể quần chúng được thành lập. Nhiều quần chúng ưu tú được kết nạp vào Đảng. Chi bộ xã Ngũ Lạc lúc này có hơn 40 đảng viên. Du kích xã thành lập đến 2 Tiểu đội đều được trang bị vũ khí. Nhân dân Kinh - Khmer - Hoa xã Ngũ Lạc hăng hái cùng du kích đánh địch bảo vệ vùng giải phóng, bảo vệ sản xuất, phát triển thực lực Cách mạng, tình đoàn kết hai dân tộc Kinh - Khmer - Hoa ngày càng gắn bó hơn trong cuộc chiến đấu chống kẻ thù chung.

Bị mất 14 trong số 17 ấp của xã, tô tức trong nông dân địch không thu được mà số lúa này được Nhân dân đóng đảm phụ lạc quyên cho Cách mạng, Tổng Khương và Tề xã Ngũ Lạc tức lắm. Hai năm 1964 –1965, tề xã Ngũ Lạc liên tiếp cầu viện Chi khu tăng cường Bảo an đánh chiếm lại các ấp giải phóng của xã gây cho ta một số thiệt hại. Có trận, đến 3 đồng chí cấp ủy Kim Tuồng, Kim Pho, Lê Văn Ngữ hy sinh. Nhưng địch vẫn không chiếm lại vùng giải phóng 14 ấp, xã Ngũ Lạc. Cũng vào thời gian này, đồng chí Dương Chí Hòa (Bảy Biến) Chính trị viên Huyện đội chỉ huy 2 Trung đội địa phương quân huyện cùng du kích xã Ngũ Lạc đuổi đánh hơn 100 tên dân vệ, bảo an do tổng Khương dẫn ra thu tô nông dân các ấp. Nhân dân và địa phương quân, du kích đuổi địch chạy trên đồng Lạc Thạnh, Lạc Hòa. Tổng Khương và tề xã Ngũ Lạc không dám xua lính ra thu lúa ruộng của nông dân Ngũ Lạc nữa. Vùng giải phóng xã Ngũ Lạc tiếp tục được giữ vững, làm địa bàn đứng chân đáng tin cậy cho Huyện ủy, Tỉnh ủy bám trụ chỉ đạo phá kềm các xã vùng trong (vùng ruột) 02 huyện Trà Cú, Cầu Ngang. Chi bộ Đảng xã Ngũ Lạc đến cuối năm 1965 có gần 50 đảng viên, đồng chí Kim Tốt được Huyện ủy phân công tiếp tục đảm trách chức vụ Bí thư Chi bộ xã. Đồng chí Nguyễn Văn Luyến làm Phó Bí thư.

Như vậy, trong 5 năm (1961-1965), đế quốc Mỹ đã triển khai thực hiện chiến lược “chiến tranh đặc biệt” trên chiến trường miền Nam Việt Nam bằng hàng loạt các cuộc càn quét, đánh phá ác liệt gây cho ta nhiều khó khăn. Nhưng dưới sự lãnh đạo và hỗ trợ của Tỉnh, Huyện, Chi bộ Đảng và Nhân dân xã Ngũ Lạc phát huy tinh thần tự lực, tự cường quyết tâm vượt qua gian khổ hy sinh vận dụng đường lối, chủ trương của Đảng phù hợp với tình hình thực tế địa phương, kết hợp với chiến tranh nhân dân sáng tạo, tiến công địch bằng phương châm hai chân, ba mũi, Nhân dân và lực lượng du kích xã Ngũ Lạc đã đánh bại các cuộc càn quét lớn, nhỏ của địch, bao vây đánh địch, phá tan ấp chiến lược, giải phóng cơ bản xã Ngũ Lạc…

Trong khó khăn gian khổ ấy đã thể hiện lòng son sắc thủy chung của Nhân dân Ngũ Lạc đối với Đảng thề “một tấc không đi, một ly không rời” nhiều tấm gương anh dũng đã hy sinh để bảo vệ Đảng, bảo vệ, nuôi chứa cán bộ và trực tiếp chiến đấu với kẻ thù. Trong đó, có đồng chí Thạch Thị Phinh người con ưu tú xã Ngũ Lạc đã anh dũng hy sinh trước sự tra tấn dã man của kẻ thù khát máu mà không một lời khai báo để bảo vệ căn cứ Cách mạng tại ấp Thốt Lốt năm 1962. Sự hy sinh cao cả ấy là một tấm gương để lại cho muôn đời cho con cháu noi theo, xứng đáng với danh hiệu ANH HÙNG LỰC LƯỢNG VŨ TRANG NHÂN DÂN mà Nhà nước đã truy tặng”.