câu chuyện số 10

Đương đầu với chiến lược “Chiến tranh cục bộ” của đế quốc Mỹ (1965), Ban Chấp hành Chi bộ Đảng xã Ngũ Lạc có các đồng chí: Kim Tốt, Bí thư; Nguyễn Văn Luyến, Phó Bí thư; Nguyễn Văn Ba, Ủy viên thường vụ; Thái Văn Nhu, xã đội phó phụ trách tác chiến; Nguyễn Văn Thắng, xã đội phó phụ trách hậu cần, tiếp liệu. Toàn xã có 17 Tiểu đội du kích gồm: 14 Tiểu đội du kích ấp, 3 Tiểu đội du kích xã. Trong này có 1 Tiểu đội du kích nữ. Du kích xã lúc bấy giờ do đồng chí Bí thư Chi bộ xã trực tiếp chỉ huy. Bộ máy đoàn thể: Nông- Thanh- Phụ, Giáo dục, Y tế ở xã, ấp đều được tổ chức hoạt động thường xuyên có hiệu quả.

Trong khi đế quốc Mỹ - một tên đế quốc đầu sỏ, giàu có và hung hãng nhất thế giới quyết tâm thắng ta bằng quân sự trong chiến lược “Chiến tranh cục bộ” thì Chi bộ và Nhân dân xã Ngũ Lạc cũng quyết tâm bảo vệ cho được vùng giải phóng xã mình bằng cả ý chí độc lập tự do và lòng quả cảm. Cuộc chiến đấu không cân sức kéo dài một cách kiên cường suốt hơn 3 năm trên các cánh đồng, lũy tre, phum, sóc xã Ngũ Lạc. Sự mất mát hy sinh đối với Đảng bộ và Nhân dân xã Ngũ Lạc rất lớn. Nhưng Chi bộ và Nhân dân xã Ngũ Lạc quyết tâm “Thề quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh” kiên quyết bám trụ đánh địch, giành thắng lợi vẻ vang.

Trước tình hình cuộc chiến tranh diễn ra ngày càng khó khăn. Thực lực Cách mạng của xã liên tục bị tiêu hao. Phong trào Cách mạng của xã đứng trước một thử thách vô cùng ngặt nghèo. Chi bộ quyết tâm bảo vệ vùng giải phóng, bảo vệ thành quả Cách mạng, cung cấp thực lực người và của cho chiến trường chung, là nhiệm vụ trọng tâm trong bối cảnh địch quyết tâm thắng ta bằng quân sự tại xã lúc bấy giờ. Bí thư Chi bộ xã Kim Tốt quyết định phân công hơn 40 đảng viên của Chi bộ cùng với cán bộ các ban, ngành xã, Tiểu Tổ Đảng và cơ sở, nòng cốt các ấp đốn tre, rào làng chiến đấu. Đào chiến hào, công sự cá nhân dọc theo các phum- sóc. 17 Tiểu đội du kích ấp, xã dựa vào rào chiến đấu đánh địch, không cho chúng càn quét vào phum-sóc. Địch co cụm nơi nào có dấu hiệu đóng đồn, thì đêm đến du kích bao vây tấn công. Tất cả 17 Tiểu đội du kích xã, ấp đều có đảng viên làm nòng cốt lãnh đạo. Cán bộ chính trị của xã đều được trang bị vũ khí. Nhân dân đốn gốc tre già vót chông cắm dày quanh phum-sóc. Tinh thần sẵn sàng chiến đấu được phát huy cao độ trong Chi bộ và Nhân dân xã Ngũ Lạc. Ngay trong đêm 3/7/1965, được sự hỗ trợ của địa phương quân tỉnh và huyện, du kích xã Ngũ Lạc phối hợp cùng thực hiện ý đồ của ta là đánh công đồn, đã viện bức rút đồn tề xã địch tại ấp Mé Láng. Đúng như nhận định, sáng hôm sau địch đưa quân can viện, một bộ phận pháo binh tỉnh, địa phương quân huyện cùng du kích xã Ngũ Lạc chiến đấu, quần nhau với địch suốt ngày từ ấp Sóc Chuối giồng Ông Cúi, Thốt Lốt, Sóc Ruộng, quân ta đánh thiệt hại nặng 1 Tiểu đoàn địch mang phiên hiệu “Cọp đen”, đánh hư 02 xe bọc thép M.113 của địch, trận này ta hy sinh 23 đồng chí, trong đó có đồng chí Trần Văn Tửng (Năm Minh) Nguyên Bí thư xã Ngũ Lạc điếu động lên giữ chức vụ chính trị viên Đại đội hy sinh. Tháng 5/1965, du kích bao vây đuổi chạy đồn Cây Xoài. Ngày 11/7/1965, chị Dương Thị Thương ở ấp Mé Láng phục vụ địa phương quân huyện phục kích trong nhà dân đánh diệt 1 Tiểu đội Dân vệ thu 6 súng cách đồn tề xã vài trăm mét v.v…

Để thích ứng với tình hình phải đối phó liên miên với các trận càn quét của địch và để đảm bảo xuyên suốt sự lãnh đạo của Đảng trong tình hình “Chiến tranh cục bộ”. Huyện ủy chỉ đạo xã Ngũ Lạc thành lập “Chi bộ tự động”- đó là: Tự động xây dựng, củng cố về mặt chính trị, tư tưởng, tổ chức, tự động xây dựng Nghị quyết vận dụng chủ trương đường lối của Đảng phù hợp với thực tế địa phương; Tự động tổ chức vận động Nhân dân thực hiện Nghị quyết của “Chi bộ tự động”. Hình thức xây dựng “Chi bộ tự động” này, đã củng cố vững chắc lòng tin chiến thắng không chỉ trong nội bộ lãnh đạo của xã mà Nhân dân trong xã cũng đã có chỗ dựa vững chắc về lòng tin chiến thắng. Mặc dù mức độ ác liệt của chiến tranh diễn ra tại xã ngày càng gay go. Trong lúc này, phong trào bao vây đánh lấn cũng đang diễn ra sôi nổi tại xã Long Hữu lân cận. Quân và dân xã Long Hữu bao vây quyết tâm bức rút tề xã Long Hữu tại Bến Giá. Để phối hợp mặt trận bao vây đánh lấn 2 xã Long Hữu và Ngũ Lạc, Huyện ủy chỉ đạo Chi bộ xã Ngũ Lạc mỗi đêm huy động trên 800 lượt dân công, trong đó có cả chư tăng các chùa, đào một chiến hào ngoằn ngoèo dài hàng 7.000 mét từ ấp Lạc Thạnh A, qua Sóc Ruộng, Trà Khúp, Sóc Ớt đến Đường Liếu có chiều ngang 3 mét, sâu 1,8 mét, chỉ trong vòng mấy đêm. Đất đào hào được đắp thành chiến lũy. 17 Tiểu đội du kích của xã, ấp có thể ở dưới chiến hào và chiến lũy này đánh địch suốt ngày mà hạn chế được thương vong. Xe cơ giới địch gặp chiến lũy, chiến hào của Nhân dân cũng rất sợ vì trước đây hai xe bọc thép M.113 của địch đã từng bị du kích bắn hư bên bờ hào tại ấp Sóc Ruộng. Và chiến hào này cũng đã trở thành con kênh thủy lợi xổ úng khi mùa mưa cho bà con trong xã thâm canh sản xuất lúa.

Không đẩy lùi được du kích Ngũ Lạc ra khỏi địa bàn bằng bộ binh và xe cơ giới, Tiểu khu Trà Vinh cho máy bay ném bom một số ấp trong xã, uy hiếp lực lượng ta. Những trận đầu máy bay ném bom đã gây thiệt hại lớn cho sinh mạng và tài sản đồng bào. Lúc này, bộ binh và tề xã ngụy đóng ở Cây Da xã Ngũ Lạc cũng có dịp tận mắt chứng kiến du kích xã Ngũ Lạc ở dưới các lũy tre xanh đánh nhau với máy bay Mỹ ở trên trời để bảo vệ xóm làng. Ngày 16/4/1965, tiểu đội du kích ở ấp Lạc Sơn dùng súng trường bắn rơi 1 máy bay khu trục AD6 đang ném bom, được Tỉnh đội Trà Vinh thưởng 5 khẩu súng trường. Ngày 10/5/1965, Tiểu đoàn 501 của tỉnh cùng 1 bộ phận bộ đội Quân khu (Mật danh RV5) đi công tác từ huyện Trà Cú sang. Sáng sớm, đơn vị dừng chân đóng quân tại ấp Lạc Thạnh A. Địch phát hiện cho máy bay lên thẳng đổ quân bao vây. Ta và địch đánh nhau suốt ngày. Một Tiểu đoàn của lực lượng địch bị tiêu hao, ta thu 7 súng, bắn rơi 01 máy bay lên thẳng. Quá cay cú, sau khi rút quân, Mỹ cho máy bay khu trục AD6 ném bom san bằng nhà lồng chợ Thị Ròn, đánh hư nặng chùa Lạc Thạnh A.

Mặc dù chiến tranh ác liệt, nhưng vùng giải phóng xã Ngũ Lạc từ năm 1963 đến năm 1965 vẫn được giữ vững. Tề xã Ngũ Lạc ở Cây Da và Tổng đoàn Dân vệ địch ở Rọ Say không lấn chiếm thêm được vùng giải phóng nào của xã Ngũ Lạc. Nhân dân vừa cùng du kích đánh địch giữ làng vừa đẩy mạnh tăng gia sản xuất đảm bảo đời sống gia đình và đóng đảm phụ lạc quyên, xây dựng đời sống văn hóa, chăm sóc sức khỏe, xã có tổ y tế, mỗi ấp có tổ cấp cứu, hướng dẫn nhân dân cứu thương, trị bệnh bằng phương pháp tây y kết hợp với đông y và thuốc nam. Do điều kiện địch càn quét liên tục, ta không thể cất trường dạy học nên chỉ dựa vào các chùa để dạy các em học chữ. Các em thiếu nhi trong các phum - sóc được các anh chị Tuyên huấn xã dạy cho bài hát dí dõm dễ thương: “Nếu tăng gia mà không đánh giặc thì thằng giặc nó cướp của ta. Nếu đánh giặc mà không tăng gia lấy gì đâu nuôi quân đánh giặc Hò… ơ…”. Hàng năm, Nhân dân trong xã đóng góp cho kháng chiến hơn 12.000 giạ lúa. Thanh niên các ấp trong xã đều tham gia lực lượng vũ trang, du kích ấp, xã. Hơn 3 năm (1965 –1968), có 116 thanh niên tham gia lực lượng vũ trang từ huyện trở lên. Gia đình ông Thạch Có ở ấp Lạc Hòa, có 5 người con đều tham gia lực lượng vũ trang và cả 5 người đều đã hy sinh. Nhiều học sinh rời ghế nhà trường và sư sãi hoàn tục lên đường tòng quân giết giặc.

Trước tình hình chiến tranh hết sức ác liệt, tháng 6/1966, Huyện ủy phân công đồng chí Phan Thành Công (Sáu Thợ), Phó Ban Tuyên huấn Huyện về làm Bí thư Chi bộ xã Ngũ Lạc, thay đồng chí Kim Tốt tiếp tục cùng Chi bộ lãnh đạo Nhân dân chống càn và bao vây đánh lấn địch.

Đi đôi với hoạt động vũ trang chống càn quét bảo vệ vùng giải phóng, bảo vệ sản xuất, và bao vây đánh lấn tề xã địch, các hoạt động chính trị, binh vận cũng được Chi bộ xã hết sức chú trọng. Xã tổ chức cho chư tăng và đồng bào liên tiếp mở các cuộc đấu tranh chính trị với bộ máy chính quyền Nguỵ ở huyện lỵ Cầu Ngang và tỉnh lỵ Trà Vinh với các yêu sách: Không được bắt thanh niên đi lính làm bia đỡ đạn cho Mỹ. Không được càn quét bắn phá vùng giải phóng để cho đồng bào, con sóc yên ổn làm ăn, ta đưa trên 30 cuộc có 750 lực lượng tham gia. Tại đồn Tổng đoàn Dân vệ địch đóng tại ấp Rọ Say, gia đình binh sĩ vào tận nơi đóng quân lôi kéo chồng, con bỏ súng về nhà làm ăn. Chư tăng đem áo cà sa cho binh sĩ người Khmer muốn xuất gia đầu Phật để khỏi bị chết chóc. Kết quả, có 10 binh sĩ đi tu, có 01 binh sĩ mang súng ra cho Cách mạng. Bộ máy chính quyền địch từ tỉnh đến huyện, xã luôn ở trong trạng thái bất ổn định. Phong trào toàn dân đánh địch bảo vệ vùng giải phóng của Nhân dân sôi động khắp cả xã. Anh Cao Văn Chánh ở Mé Láng theo dõi nắm vững quy luật địch lên kế hoạch đưa xã đội trưởng Ngũ Lạc Trang Trung Kiên vào chợ Cây Da phối hợp với du kích mật Nguyễn Thị Liên (Tư Liên) đánh diệt một nhóm ác ôn thường hay tụ tập đánh bài - Trận đánh diễn ra tóm tắt như sau: Chị Nguyễn Thị Liên mang bộc phá đốt dây cháy chậm đến đặt sát vách nhà bọn địch đang đánh bài. Đúng giờ hẹn nhưng trái bộc phá chưa nổ, chị Tư Liên quay lại hiện trường định sửa lại dây cháy chậm cho bộc phá nổ. Khi chị Tư Liên đến nơi đặt bộc phá, thì quả bộc phá bất ngờ phát nổ. Nghe trái nổ, du kích do xã đội trưởng Trang Trung Kiên (Ba Kiên) chỉ huy ập vào nổ súng diệt địch theo hợp đồng. Chị Tư Liên bị bộc phá nổ hất văng ra 4 mét nằm bất tĩnh bên sàn nước kế nhà bên. Địch biết chúng bị chị Tư Liên đánh mìn hẹn giờ nhưng khi hoàn hồn lại đi tìm bắt chị thì chị đã được đồng bào gần đó đưa chị đi đến nơi an toàn. Trận này, du kích xã Ngũ Lạc thu được 1 súng địch.

Đêm 4/3/1967, đồng chí Nguyễn Văn Mực (Hai Mực), Ủy viên Ban Binh vận Huyện, đồng chí Hà Văn Suông (Ba Suông) đảng viên Chi bộ xã lãnh đạo anh Kiên Đớm cơ sở ta trong lòng tề xã địch phối hợp với một bộ phận địa phương quân tỉnh dưới sự chỉ huy trực tiếp của đồng chí Tỉnh đội phó Ngô Quốc Trị, đánh tiêu diệt tề xã Ngũ Lạc. Trận này, anh Kiên Đớm - cơ sở nội ứng của ta đã anh dũng hy sinh giữa 2 làn đạn. Mấy ngày sau, Tiểu khu Trà Vinh đưa quân tái chiếm lại đồn Tề xã Ngũ Lạc ở Mé Láng vừa bị san bằng và tiếp tục đưa bảo an đánh bung ra các ấp Cây Xoài, Đường Liếu phá thế bao vây của ta. Xã đội Trưởng Ngũ Lạc Trang Trung Kiên hạ quyết tâm với Bí thư Chi bộ xã Phan Thành Công là đơn vị du kích xã thà hy sinh tất cả, kiên quyết bám chiến hào bao vây địch đến mục tiêu cuối cùng là giải phóng cho được xã Ngũ Lạc.

Chiến lược “Chiến tranh cục bộ” của đế quốc Mỹ gần 3 năm thực thi ở miền Nam, bọn địch ở Trà Vinh và vùng 4 Chiến thuật đã dùng đủ mọi phương tiện chiến tranh hiện đại của đế quốc Mỹ để đánh phá vùng giải phóng xã Ngũ Lạc. Vậy mà quân, dân xã Ngũ Lạc vẫn kiên cường bám đất sản xuất và chiến đấu bảo vệ vùng giải phóng, góp phần vào thắng lợi chung của cả nước trong cuộc tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 và giải phóng hoàn toàn xã Ngũ Lạc.