câu chuyện số 12

Sau các đợt tiến công nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, trên toàn miền Nam quân và dân ta đã làm cho chiến lược “Chiến tranh cục bộ” của đế quốc Mỹ hoàn toàn bị thất bại, buộc Mỹ phải ngồi vào bàn đàm phán Paris mong tìm cách rút quân khỏi Việt Nam trong danh dự. Cuộc chiến ở Việt Nam dần dần phải giao lại cho quân đội Việt Nam Cộng hoà với sự hỗ trợ và trang bị vũ khí của Mỹ. Do đó, Mỹ chuyển sang chiến lược “Việt Nam hóa chiến tranh”, nhằm từng bước chuyển giao cho quân ngụy tiếp tục cuộc chiến, dùng người Việt đánh người Việt, tháo gỡ vai trò trực tiếp của Mỹ. Trên cơ sở đó lấy cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam của Mỹ phát triển dưới dạng một cuộc nội chiến theo quỹ đạo của Mỹ.

Thực hiện chiến lược này, trong 4 năm 1969, 1970, 1971 và 1972, địch đã 2.165 lần dùng đại bác từ hạm đội 7 trên biển, từ 2 trận địa pháo Cầu Ngang, Long Khánh bắn 70.000 quả đại bác 105 ly,155 ly vào vùng giải phóng Duyên Hải, 931 lần cho máy bay ném bom trong đó 23 lần dùng máy bay B52 ném bom rải thảm, 10 lần dùng máy bay rải chất độc hóa học triệt phá cây rừng hoa màu của nhân dân mà di chứng của nó còn để lại những trường hợp di tật, quái thai của trẻ sơ sinh đến bây giờ. Dùng bộ binh mở 50 cuộc hành quân càng quét từ cấp đại đội đến cấp trung đoàn quân ngụy, gây cho ta tổn thất hết sức nặng nề, càng quét đến đâu, địch cho đóng đồn bót đến đó.

Để chuẩn bị cho việc bình định, đầu năm 1969 ở Ngũ Lạc chúng đánh gây cho ta một số thiệt hại lớn như: dùng trực thăng đổ quân theo lối cóc nhảy trong 1 trận càn chúng hốt quân đổ từ 2 đến 3 điểm. Ngày 5 tháng 4 năm 1969, theo lối đánh này chúng bắn ta hy sinh 23 cán bộ chiến sĩ và thanh niên ở cánh đồng láng thuộc ấp Đường Liếu. Ngày 08 tháng 5 năm 1969, địch từ Cây Da lên Đường Liếu cho máy bay bắn phá phía trước nhằm chặn đầu không cho ta rút lui, các đồng chí du kích chiến đấu rất dũng cảm cuối cùng ta hy sinh 3 đồng chí trong đó có đồng chí Nguyễn Văn Ba - Bí thư xã hy sinh, sau đó chúng chà đi xát lại nhiều lần, thường xuyên cho bọn biệt kích Long Khánh đánh sâu vào đồng láng của các ấp ven láng gây cho ta một số khó khăn nhất định. Thời điểm này, địch đã lấn chiếm các xã xung quanh như: Long Sơn (huyện Cầu Ngang), Đôn Châu, Long Hiệp (huyện Trà Cú).

Ngày 29/5/1969, Bộ Tư lệnh vùng IV Chiến thuật Ngụy huy động 1 Tiểu đoàn quân chủ lực thuộc sư đoàn 9, hai Tiểu đoàn Bảo an tỉnh có sự yểm trợ của 1 Chi đoàn xe bọc thép M.113, hộ tống cho 1 Đại đội Bản an Chi khu, 1 Tổng đoàn Dân vệ và 1 bộ máy tề xã do tên Bảy Huê làm xã trưởng dưới sự chỉ huy của 3 tên cố vấn Mỹ, từ Tân lập theo hương lộ 21 chúng đánh vào và cụm quân đóng đồn tại đầu lộ Lạc Thạnh. Chúng tiến hành đánh lấn từng bước theo lối “sâu đo”, sau khi bọn chủ lực và xe M113 hàng ngày đánh ra các ấp trong xã bảo vệ cho lực lượng đóng đồn, nhằm chiếm trở lại vùng giải phóng xã ngũ Lạc. Từ Lạc Thạnh (bị chiếm ngày 29/5/1969), rồi đến Chùa Lớn, Sóc Ruộng (ngày 6/6/1969), đến năm 1971 trong 17 ấp giải phóng của xã, địch chiếm đóng 24 đồn, quân số hơn 800 quân. Quanh cụm tề xã tại Cây Da, Mé Láng, địch đóng 7 đồn bảo vệ. Có ấp chúng đóng song song 2 đồn. Lính phòng vệ các đồn Sóc Ớt, Rọ Say địch trang bị cả đại liên, pháo tay XM79. Nâng bộ máy tề xã địch thành phân Chi khu. Thành lập “Cuộc” Cảnh sát của xã. Thiết lập bộ máy tề ấp, đưa một đoàn bình định 12 tên đến hàng ngày nắm tình hình mua chuộc, dụ dỗ gia đình Cách mạng, lừa gạt nhân dân, đưa bọn đầu hàng chiêu hồi từ nơi khác đến tìm cách thuyết phục cha, mẹ, vợ con cán bộ, tung gián điệp trà trộn vào khu vực căn cứ của ta để phục vụ đánh phá và nắm mọi hoạt động cơ sở tại chỗ. Gây nên tình hình hết sức phức tạp. Một chi đoàn xe bọc thép M.113 nằm túc trực tại xã hòng đè bẹp ý chí nổi dậy tiến công của Chi bộ Đảng và Nhân dân xã Ngũ Lạc.

Về ta: Sau khi xã được giải phóng, Chi bộ được củng cố, các phong trào quần chúng từng bước được nâng lên. Chi bộ có 64 đảng viên, Bí thư Chi bộ Phan Thành Công được Huyện ủy điều động về huyện nhận công tác khác, đồng chí Kim Tốt được Huyện ủy phân công tiếp tục giữ chức Bí thư Chi bộ xã ^(*), đồng chí Trang Trung Kiên, Năm Hiền được điều động về tỉnh. Lúc này, du kích xã có 1 trung đội, mỗi ấp có 1 tiểu đội du kích. Ban Chỉ huy xã đội có 3 đồng chí, do đồng chí Thạch Tuône làm xã đội trưởng, thường xuyên đưa 2 tiểu đội du kích xã đi hiệp đồng chiến đấu với huyện.

Nắm được kế hoạch bình định lấn chiếm của địch và tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng trong chiến tranh, thi hành sự chỉ đạo của Huyện ủy, Bí thư Chi bộ Kim Tốt lãnh đạo Chi bộ chuyển từ xây dựng củng cố Chi bộ tự động sang xây dựng Chi bộ 4 tốt. So với Chi bộ tự động trước đó, Chi bộ 4 tốt được nâng lên và cụ thể hơn - Đó là, tất cả cấp ủy, đảng viên của Chi bộ đều thực hiện cho được 4 tốt.

Mặc dầu ta đã biết trước kế hoạch lấn chiếm, vị trí chiếm đóng đồn của địch nên đã chuẩn bị trước một số mặt, nhất là bố trí một bãi đầu đạn, mìn, đạp lôi nhưng khi chúng cắm quân đóng đồn chúng dùng máy dò mìn phát hiện lấy một số mìn, đầu đạn nên bãi mìn thô sơ chỉ làm cho địch chết và bị thương 6 tên.

Bước đầu lấn chiếm, Chi bộ gặp một số khó khăn nhất định, cụ thể như: Do công tác điều động của Huyện ủy, Chi bộ xã còn lại có 04 đồng chí Chi ủy. Bí thư, Phó Bí thư Chi bộ xã được Huyện ủy phân công công tác khác. Đồng chí Lâm Văn Phận (Tư Phận), Ủy viên Thường vụ Chi ủy được Huyện ủy phân công giữ nhiệm vụ thường trực Chi ủy xã. Chi bộ từ lúc có 64 đảng viên (1968) đến khi địch tái chiếm đóng đồn (1969), chỉ còn lại 24 đồng chí đảng viên và một số cán bộ ban ngành xã, ban ngày nằm ở ấp Đường Liếu, ấp 15 của xã Long Hữu nếu địch có càn quét thì xuống rừng, ban đêm trở lại ấp nắm tình hình.

Ngày 12/6/1969, Huyện ủy phân công đồng chí Phan Văn Trường là Huyện ủy viên về giữ chức vụ Bí thư Chi bộ xã Ngũ Lạc. Ngay sau khi nhận nhiệm vụ Bí thư Chi bộ xã, đồng chí Phan Văn Trường tổ chức ngay cuộc họp Chi bộ với 2 nội dung chính:

1. Xây dựng kế hoạch chống lấn chiếm.

2. Củng cố lại Ban Chấp hành cấp ủy, Chi bộ đưa cán bộ về bám dân. Ban Chấp hành cấp ủy có 7 đồng chí, do đồng chí Phan Văn Trường (Năm Ký) giữ chức Bí thư, đồng chí Lâm Văn Phận (Tư Phận), Phó Bí thư, đồng chí Lâm Văn Nhàn (Năm Nhàn) phụ trách chính trị viên xã đội, đồng chí Phạm Thị Đoạn (Tư Ky), Chi ủy viên, Trưởng Ban cán sự Phụ nữ; đồng chí Mai Văn Khuội (Ba Khuội), Chi ủy viên, phụ trách an ninh; đồng chí Phạm Văn An (Tư An), Chi ủy viên, phụ trách Chính trị viên xã đội; Đồng chí Sơn Mong (Ba Mông), Ủy viên Thường vụ, giữ chức Xã đội trưởng. Qua thời gian chiến đấu, đồng chí Phạm Văn An được bổ sung Thường vụ Chi ủy, đồng chí Sơn Mong được phân công giữ chức Phó Bí thư Chi bộ xã; Đồng chí Kiên Kene cấp ủy về xây dựng lại căn cứ lõm rừng chồi khu vực Thủy Triệu, Tầm Vu, Đục Chồn, cải trang thành nông dân ban ngày mốc nối với số em nhỏ đi giữ trâu không cho trâu vào phá rừng và nắm tình hình, liên hệ cơ sở, khoảng 6 tháng sau căn cứ tạm thời che chở được cho cán bộ hoạt động. Ngày 8/11/1969, Chi bộ được đồng chí Dương Chí Hòa - Bí thư Huyện ủy trực tiếp củng cố và học Nghị quyết 9 của Trung ương Đảng làm cho từng cán bộ vững lòng tin, củng cố thêm cho mình một lập trường vững chắc và cũng từ đó mọi hoạt động của Chi bộ chuyển biến rõ rệt. Ngày 14/02/1971, Chi bộ tiến hành Đại hội Chi bộ để bầu Ban Chấp hành mới, địa điểm tại ấp Giồng Trôm xã Long Toàn, đây là Đại hội Chi bộ đầu tiên trong thời kỳ chống Mỹ cứu nước, qua Đại hội nhiều cán bộ, đảng viên rất vững vàng thể hiện trong việc bám dân và chiến đấu với địch, quán triệt tinh thần chỉ đạo của Đảng là tập trung tấn công địch giành thắng lợi ở chiến trường, nâng cao vị thế chính quyền ta tại hội nghị Pari về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam diễn ra từ năm 1968.

Trong thời gian lấn chiếm, chúng truy quét cán bộ đảng viên và lực lượng vũ trang ta, nhưng Chi bộ vẫn bám chặt vào dân để lãnh đạo Nhân dân đối phó với địch, ta đưa cán bộ bám được các ấp Mé Láng, Đường Liếu, Cây Xoài, Trà Khúp, Bổn Thanh, Thốt Lốt, Sóc Chuối, Lạc Sơn, Lạc Hòa. Trong quá trình chống lấn chiếm xã xây dựng được các căn cứ lõm ở ven láng ấp Đường Liếu, Mé Láng, Cây Xoài, Thủy Triệu, Lạc Hòa, Trường Bắn. Các căn cứ lõm đã hình thành gần như bao quanh xã tạo được thuận lợi trong tiếp xúc cơ sở ở các ấp và hoạt động của du kích xã. Đặc biệt 1/3 ấp Lạc Hòa, cấp ủy dựa vào đây để chỉ đạo đến cuối năm 1971 địch mới đóng đồn được. Nhờ bám được dân, xây dựng được căn cứ lõm trong thời gian chống phá bình định mà ta đã tiêu hao diệt nhiều sinh lực địch.

Chi bộ phát động phong trào 3 mũi giáp công - cụ thể như:

Mũi quân sự: Bằng mọi cách, tiêu diệt, tiêu hao thật nhiều sinh lực địch bằng năng lực vũ khí thô sơ hiện có như đạp lôi, lựu đạn, đầu đạn 105 ly, 155 li do công trường chế tạo lại từ đầu đạn địch bắn vào vùng giải phóng bị lép. Củng cố lực lượng du kích xã, ấp đủ mạnh để hỗ trợ cán bộ chính trị bám ấp, bám dân.

Mũi chính trị: Vận động Nhân dân không để cho địch bắt con, em thanh niên đi lính. Vận động thanh niên vào chùa tu. Vận động sư cả các chùa không cho địch bắt chư tăng đi lính, không cho địch lấy chùa làm đồn bót.

Mũi Binh vận: Vận động Nhân dân toàn xã làm công tác binh vận. Nếu gia đình có con, em thanh niên bị địch bắt đi lính thì tổ chức thành cơ sở Cách mạng ngay; Sau đó, kết hợp với lực lượng binh vận bên ngoài, tạo thời cơ đánh lấy đồn địch. Ấp nào khi bị địch chiếm đóng thì tác động làm cho binh sĩ địch hoang mang, bỏ hàng ngũ địch, dần nâng lên thành binh sĩ yêu nước, quay súng cùng Nhân dân chống Mỹ cứu nước.

Ngay trận đầu chống lấn chiếm, đêm 9/6/1969, du kích xã phối hợp địa phương quân huyện đánh địch tại chợ Chùa Lớn, diệt 26 tên, có 1 tên cố vấn Mỹ và tên Xôm tổng đoàn trưởng tổng đoàn dân vệ chỉ huy cuộc hành quân. Ngày 10/6/1969, gia đình binh sĩ kéo đến điểm đóng quân địch lôi kéo chồng, con, em bỏ ngũ để khỏi bị chết vô ích. Bối rối trước tình hình này, địch phải để cả đội xe chiến đấu bọc thép M.113 tại ấp Lạc Thạnh A, phòng thủ. Ngày 27/7/1969, du kích dùng mìn đánh tan xác 1 xe vận tải quân sự GMC và diệt 31 tên lính khi chúng đóng đồn tại Đường Liếu. Ngày 30/7/1969, du kích Ngũ Lạc dùng mìn đánh diệt 1 xe Jeep và 4 tên địch ở ấp Đường Liếu. Đêm 8/11/1969, các anh Thạch Tong, Thạch Sia cơ sở binh vận của ta phục vụ cho địa phương quân huyện do Huyện đội Trưởng Trần Văn Đệ chỉ huy, đánh địch lấy đồn phòng vệ Lạc Sơn, thu 18 súng. Đêm 19/5/1970, cơ sở nội ứng ta gồm: Anh Lê Văn Sù, anh Nguyễn Văn Thôi, anh Nguyễn Văn Hùm (Năm Hùm), và anh Vệ, phục vụ địa phương quân huyện do Huyện đội trưởng Trần Văn Đệ (Tư Gào) chỉ huy đánh lấy đồn Dân vệ Cây Điệp, thu 14 súng, 01 cơ sở nội ứng của ta, (anh Lê Văn Sù) hy sinh.

Hai năm đầu lấn chiếm xã Ngũ Lạc (1969- 1970), quân ngụy đã vấp phải sự đánh trả quyết liệt của du kích xã Ngũ Lạc, gây cho chúng rất nhiều thiệt hại. Tháng 2/1970, đồng chí Dương Chí Hòa, Bí thư Huyện ủy họp và trao đổi với đồng chí Dương Văn Lăng, Bí thư Chi bộ xã Long Hữu, đề nghị xã Long Hữu cho xã Ngũ Lạc chọn địa bàn 02 ấp 14 và 15 xây dựng căn cứ làm chỗ dựa tấn công địch trên địa bàn xã Ngũ Lạc. Thời điểm này, Chi bộ xã Ngũ Lạc có đến 03 căn cứ lõm tạm thời tại 02 ấp 14 và 15, xã Long Hữu, rừng chồi Thủy Triệu, Đục Chồn, Tầm Du, nơi giáp ranh 03 xã Ngũ Lạc, Hiệp Mỹ và Long Sơn. Ngày 20/6/1970, địch đưa một trung đội dân vệ ra đóng đồn tại vàm Lương Sen cắt đứt quan hệ lực lượng du kích xã từ ấp Giồng Ổi, xã Long Toàn về xã Ngũ Lạc. Ở các ấp vùng trong (vùng ruột) của xã, hàng ngày tề xã địch cho mật thám, gián điệp, đi tìm kiếm manh mối cán bộ ta bám trụ, nằm vùng. Tháng 4/1970, địch phát hiện và khui (phá) hầm bí mật do dân làm che giấu cán bộ ta ở ấp Thốt Lốt, bắn đồng chí Thạch Long, Huyện ủy viên, đồng chí Thạch Đuynh, Phó Ban Tuyên huấn xã Ngũ Lạc hy sinh.

Tháng 2/1971, địch dùng 02 đại đội bảo an bí mật biệt kích vào căn cứ Chi ủy xã Ngũ Lạc tại ấp 14. Phát hiện địch, bà Dương Thị Bế mưu trí, khéo léo báo tin cho Văn phòng Chi ủy Ngũ Lạc. Đồng chí Cao Văn Thế, chỉ huy 01 tổ 04 chiến sĩ du kích có 2 súng tiểu liên và 3 súng trường đánh nhau suốt ngày với một đại đội địch, đến chiều tối buộc chúng phải rút quân. Căn cứ Chi ủy xã Ngũ Lạc tại ấp 14 được bảo vệ an toàn. Lực lượng ta không ai bị thương.

Trước tình hình đó, Chi bộ xã Ngũ Lạc chỉ đạo cho đơn vị du kích xã bằng mọi giá phải đánh địch gây cho chúng thiệt hại đến mức cao nhất để chúng không còn ý chí giữ đồn. Ngày 13/2/1970, đồng chí Xã đội trưởng Phạm Văn An (Tư An) chỉ huy du kích xã đánh diệt một tiểu đội Bảo an tại đường sông đầu Giồng Ổi khi bọn này từ Long Khánh qua Ngũ Lạc bằng ghe 09 lá, thu 4 súng và 1 máy truyền tin vô tuyến điện PRC 25. Đêm 21/6/1070, hai tổ du kích Ngũ Lạc dưới sự chỉ huy của đồng chí Xã đội trưởng Phạm Văn An, dùng lựu đạn tập kích bức rút đồn Lương Sen mở đường cho du kích xã trở về bám trụ lại ấp, đóng quân xen kẽ với đồn bót địch mà người ta so sánh bằng một cụm từ quen thuộc rất hình tượng là:“Cài răng lược” với địch. Ngày 16/9/1970, du kích xã phục kích đánh diệt 1 tiểu đội dân vệ đóng giữ đồn Đường Liếu, thu 4 súng. Đêm 21/10/1970, một bộ phận địa phương quân tỉnh do đồng chí Nguyễn Văn Kía (Hai Tôn) chỉ huy phối hợp du kích xã đánh tập kích cụm quân bảo vệ tề xã Ngũ Lạc tại chợ Cây Da (ấp Mé Láng), thu 2 súng địch. Ngày 10/4/1971, đồng chí Xã đội trưởng Phạm Văn An cùng 1 tổ du kích cải trang, ém quân tại nhà chị Nguyễn Thị Kinh (Năm Kinh) ấp Mé Láng để đánh bọn ác ôn thường ngày tại khu vực này. Anh Trần Văn Quới là cơ sở trong lòng địch lừa 4 tên ở đồn tề xã lên, khi du kích đang triển khai chiến đấu. Có 01 tên lính quen phát hiện đồng chí Trần Văn Cừ (Năm Cừ) là chiến sĩ cách mạng nên lấy súng chuẩn bị đối phó,. Anh Trần Văn Quới nhanh trí vững vàng bắn chết tên này tại chỗ. Lực lượng du kích bắn chết thêm 1 tên nữa, 2 tên còn lại chạy thoát thân về đồn. Trận này, ta diệt được 2 tên thu 2 súng. Anh Trần Văn Quới rời hàng ngũ địch tiếp tục tham gia vào du kích ở các ấp ven trong. Cán bộ chính trị đã bám được dân. Cơ sở được củng cố, khôi phục và hoạt động trở lại có hiệu quả.

Bước sang năm 1971, Huyện ủy phân công đồng chí Phan Văn Trường (Năm Ký) trở lại giữ chức Bí thư Chi bộ xã, truyền đạt quyết tâm của Huyện ủy đánh “bình định cấp tốc” thời điểm này với khẩu hiệu: Du kích bám địch; Cán bộ bám dân; Dân bám đất; Cán bộ phải xây hầm bí mật bám trụ trong dân. Nơi nào chưa bám được trong dân thì dựa vào rừng chồi như các ấp Lạc Hòa, Lạc Thạnh, Lạc Sơn, Bổn Thanh, Trường Bắn, Sóc Chuối hoặc rừng Thủy Triệu như các ấp Bổn Thanh, Sóc Ruộng, Thốt Lốt, Sóc Ớt, Trà Khúp. Văn phòng Chi ủy xã xây dựng ấp chiến đấu, bám trụ, đứng chân tại ấp 14, xã Long Hữu với hơn 30 cán bộ, chiến sĩ. Thời gian này, Nhân dân khu vực Đầu Giồng và Giồng Nổi, thuộc ấp 14 hết lòng nuôi dưỡng, đùm bọc, bảo vệ cán bộ xã Ngũ Lạc, coi như người thân trong gia đình. Đặc biệt, có một số gia đình như gia đình mẹ Nguyễn Thị Én, gia đình mẹ Nguyễn Thị Chính, gia đình bà Nguyễn Thị Cụt, lo cho cán bộ xã Ngũ Lạc từng bữa ăn. Tết đến, các mẹ, các chị chăm lo cho cán bộ xã Ngũ Lạc ăn tết tươm tất.

Tháng 4/1971, bọn địch ở Long Khánh, tập trung quân cùng lính dân vệ, thám báo xã Ngũ Lạc đánh chiếm và đóng đồn tại ấp 14. Sau khi căn cứ ấp 14 bị địch chiếm đóng, Chi bộ Ngũ Lạc quyết định xây dựng căn cứ lõm tại ấp Lạc Hòa. Khoảng 8 tháng sau, địch đưa quân đánh chiếm ấp Lạc Hòa. Đồng chí Kiên Rene, Chi ủy viên cùng tiểu đội du kích xã, dựa vào ấp chiến đấu, đánh nhau suốt ngày với địch, bảo vệ cho cơ quan Chi ủy xã Ngũ Lạc đến chiều tối di chuyển ra đến ấp 15, xã Long Hữu an toàn.

Ngày 14/2/1971, tại rừng ấp Giồng Trôm, xã Long Toàn, Chi bộ Ngũ Lạc họp thống nhất ý kiến và hành động đánh phá “Bình định cấp tốc” trong chiến lược “Việt Nam hóa chiến tranh” của Mỹ - Ngụy. Phát động phong trào rèn luyện đảng viên, cấp ủy viên 4 tốt. Xây dựng Chi bộ 4 tốt. Trong cuộc họp này, Chi bộ tiếp tục xác định nhiệm vụ tấn công địch bằng 3 mũi giáp công: quân sự, chính trị, binh vận với quyết tâm cao nhất là: giải phóng xã.

Ngày 25/7/1971, đồng chí Xã đội trưởng Phạm Văn An (Tư An) chỉ huy du kích đánh diệt một tiểu đội địch trên thuyền máy tại khúc sông Giồng Ổi. Cuối năm 1971, Chi bộ xã chỉ đạo huy động lực lượng đào chiến hào bao vây đồn Đường Liếu nhằm thu hẹp vùng kiểm soát của địch.

Để đối phó lại lực lượng vũ trang của ta, bọn tề xã thành lập một trung đội thám báo do tên Thạch Phác chỉ huy, bọn này rất hung hăng, ác ôn, hoạt động của chúng chủ yếu vào ban đêm, phục kích các đường chúng nghi có cán bộ và du kích ta thường qua lại, có đêm chúng phục kích nhiều điểm, cũng gây cho ta một số khó khăn và thiệt hại; Đáng kể nhất như 02 lần phục kích tại ấp Mé Láng, làm ta hy sinh 6 đồng chí trong đó có đồng chí Năm Đèo, Sáu Công xã đội phó. Phục kích tại Sóc Ông Cui, bắn ta hy sinh 1 du kích. Thời gian này, địch kiểm soát đường sông từ Long Khánh qua Ngũ Lạc rất chặt chẽ. Bọn lính từ Long Khánh qua Mé Láng, Cây Da ăn nhậu thường xuyên như chốn không có du kích. Trong lúc đơn vị đi điều nghiên trận đánh trung đội dân vệ, đồng chí Sơn Mong (Ba Mong), Phó Bí thư Chi bộ, Chính trị viên trưởng, xã đội, đồng chí Phạm Văn An, xã đội trưởng, đồng chí Phạm Văn Mới (Năm Mới), xã đội phó, được cơ sở ta báo có một nhóm lính từ Long Khánh qua đang ăn nhậu tại nhà bà Năm Truyền, chỗ bến xuồng xếp Xăm. Các đồng chí tổ chức đánh tập kích, khi vừa tiếp cận thì những tên lính bên ngoài phát hiện, các đồng chí nổ súng diệt 2 tên và bắn bị thương một số tên khác. Bọn địch bỏ chạy, du kích đuổi đánh địch băng đồng láng chạy về đồn Lương Sen. Đồng chí Sơn Mong, Phó Bí thư Chi bộ, Chính trị viên trưởng, xã đội bị địch đánh trả, hy sinh tại bến xuồng, gây tổn thất lớn cho Chi bộ và đơn vị du kích xã.

Hợp đồng tấn công địch trong chiến dịch tháng 12 năm 1971: một tiểu đội du kích xã do đồng chí Xã đội trưởng Phạm Văn An (Tư An) chỉ huy cùng cán bộ ấp Lạc Sơn đứng chân tại ấp Lạc Sơn thuộc vùng ruột, xung quanh đều là đồn bót địch chiếm giữ. Một tiểu đội địa phương quân huyện, đứng chân tại giồng Ông Cút, ấp Thốt Lốt nhằm kềm địch, để cho lực lượng của tỉnh đánh những điểm trọng điểm ở huyện Càng Long, Cầu Kè. Đêm 16/12/1971, ta đưa lực lượng và vũ trang tuyên truyền và đào công sự đứng tại chỗ để ngày hôm sau đánh phản kích.

Sáng ngày 17/12/ 1972, tại mũi Lạc Sơn, chúng đưa một đại đội Bảo an quận Cầu Ngang đánh vào đội hình du kích, các đồng chí chiến đấu quyết liệt, đồng chí Cao Văn Đực (Mười Đực) bị thương. Vì lực lượng địch quá đông, hỏa lực lớn nên ta tạm rút xuống gần chùa Lạc Sơn, định xuống 03 hầm bí mật mà ta đã đào trước đó khoảng 01 tuần lễ. Khi đến hầm bí mật, các đồng chí nghi ngờ hầm này bị lộ vì nắp hầm và miệng hầm bị mất giấu ngụy trang cũ. Đồng chí Phạm Văn An, xã đội trưởng quyết định đưa lực lượng sang ấp Sóc Chuối. Đúng như dự đoán của đồng chí Phạm Văn An, khi địch đến khu vực hầm bí mật của ta bên cạnh chùa Lạc Sơn, địch đã phát hiện hầm bí mật của ta, chúng dùng lựu đạn đánh tan tành các hầm bí mật, nhưng rất may là đồng chí Phạm Văn An đã chỉ huy đơn vị rút quân trước đó. Cũng trong ngày 17/12/1972, tại ấp Trà Khúp, địch khui hầm bí mật của ta, bắn hy sing 07 đồng chí cán bộ, chiến sĩ xã Ngũ Lạc.

Tháng 2 năm 1972, đồng chí Phạm Văn An (Tư An) được phân công với đồng chí Kha Lăng, cán bộ binh vận huyện vào ấp chiến lược công tác tại ấp Lạc Hòa. Không may hai người bị lọt vào ổ phục kích của địch, đồng chí Kha Lăng hy sinh. Đồng chí Phạm Văn An “giả chết” sau đó chủ động đánh bất ngờ với 1 tiểu đội địch diệt 3 tên, bị thương 2 tên số còn lại bỏ chạy vào đồn. Đồng chí ém lại và tìm mang thi hài đồng chí Kha Lăng về hậu cứ ở ấp 15, xã Long Hữu. Cũng trong thời gian này, được cơ sở ta phục vụ là chị Huỳnh Thị Đẹp, 04 đồng chí du kích: Bùi Văn Đình và Lê Văn Xế (Tư Xế), Cao Văn Đực (Mười Đực), Cao Văn Thế (Chín Thế) cải trang ém quân trong nhà dân diệt tên chủ ấp Vịnh ác ôn thu một khẩu súng R15 tại ấp Lạc Hòa.

Được sự thống nhất của Ban Thường vụ Huyện ủy, đồng chí Dương Phú Hải, Nguyễn Văn Công (Hai Công) Huyện đội phó, đồng chí Phạm Văn An, Nguyễn Văn Lên (Sáu Lên) cán bộ xã Ngũ Lạc trực tiếp gặp anh Hà Văn Huynh là cơ sở của ta trong lòng địch, lúc này địch đưa anh Huynh đến trấn giữ đồn Lạc Hòa. Ông Mai Văn Thia, nhà ở ngay cửa đồn làm mật giao giữa trong và ngoài cho ta ém quân trong nhà để gặp anh Huynh bàn kế hoạch đánh tiêu diệt đồn.

Đêm 21/3/1972, đồng chí Dương Chí Hòa, Tỉnh ủy viên, phụ trách Cầu Ngang trực tiếp chỉ đạo, đồng chí Nguyễn Văn Công, Huyện đội phó, đồng chí Huỳnh Trọng Nghĩa, Phó Chính trị viên huyện đội, đồng chí Nguyễn Văn Ba (Ba Phinh) đại đội trưởng chỉ huy kết hợp cùng du kích xã và cơ sở nội ứng Hà Văn Huynh làm binh biến, tiêu diệt hoàn toàn đồn Lạc Hòa, ta thu 12 súng. Trận đánh này diễn ra rất nhanh chóng; Khi lực lượng vũ trang bên ngoài cắt rào kẽm gai đến lô cốt cơ sở nội ứng Hà Văn Huynh gát đêm thì tên trưởng đồn phát hiện. Cơ sở nội ứng Hà Văn Huynh lập tức nổ súng diệt tên trưởng đồn, đưa lực lượng bên ngoài vào lấy đồn chỉ trong vòng 05 phút. Sau khi đồn bị tiêu diệt, địch cho đại bác 155 ly từ Chi khu quân sự Cầu Ngang bắn xuống hủy diệt đồn và đưa một trung đội thám báo bí mật đánh chiếm lại đồn. Trên đường ta rút quân về căn cứ, địch cho bọn đồn Bào Bèo ra phục kích tại Sông Lưu để đánh ta, nhưng bọn này vừa bị ta phát hiện và nổ súng, chúng hốt hoảng bỏ chạy. Đầu năm 1973, đồng chí Nguyễn Văn Tốt (Hai Tốt) chỉ huy tổ du kích gồm Trần Văn Công (Sáu Công), Nguyễn Văn Đen (Tư Đen) và Thạch Cua; Bốn đồng chí cải trang cùng hai cơ sở của ta là đồng chí Nguyễn Thị Kinh và đồng chí Lý Thị Mười, ém quân trong nhà đồng chí Nguyễn Thị Kinh phục kích các tên lính thường xuyên tới lui ấp Mé Láng truy lùng cơ sở cách mạng, ta nổ súng diệt 03 tên, là hai trưởng, phó đoàn bình định và 01 tên trưởng đồn, thu 2 súng (có 01 khẩu súng ngắn), 03 trái lựu đạn. Đây là lần thứ hai, chị Nguyễn Thị Kinh cho ta ém quân trong nhà phục kích tiêu diệt địch.

Tiếp tục hiệp đồng chiến đấu toàn tỉnh trong chiến dịch mùa khô năm 1972, để mở ra một vùng giải phóng liên hoàn với vùng căn cứ cũ; Tỉnh phân chia làm hai trọng điểm gồm: trọng điểm I các huyện vùng trên, trọng điểm II có Cầu Ngang, Trà Cú, Duyên Hải do đồng chí Lê Tấn Đạt (Tư Thi), Tỉnh ủy viên, phó chính trị viên Tỉnh đội trực tiếp chỉ đạo. Tỉnh thành lập 1 Ban Chỉ huy tiền phương gồm các đồng chí Nguyễn Văn Thìn (Năm Thanh), Trần Văn Nga (Bảy Căn), Lê Văn Nhứt (Năm Nhứt), Dương Văn Sao (Ba Sao) cùng một đại đội địa phương quân tỉnh 509 và một trung đội trinh sát, kết hợp với địa phương quân huyện Cầu Ngang, Trà Cú, Duyên Hải. Khi nổ ra chiến dịch, ta quyết sẽ giải phóng một số ấp. Ở trọng điểm II, Ban Chỉ huy thống nhất lấy xã Ngũ Lạc làm trọng điểm.

Theo kế hoạch hợp đồng chiến dịch, toàn bộ vũ khí, chất nổ, trong ngày 22/4/1972, phải tập trung về tại công trường xã Ngũ Lạc để đêm 24 tấn công địch. Sau khi chuyển toàn bộ số vũ khí, chất nổ về tại công trường thì ngày 23/4/1972, do sơ xuất về kỹ thuật, vũ khí bị nổ toàn bộ và ta hy sinh 3 đồng chí công trường, đây là sự tổn thất lớn trước khi ta bước vào chiến dịch.

Vẫn chấp hành mệnh lệnh chung của chiến dịch, đêm 24/4/1972, toàn bộ lực lượng được giao nhiệm vụ như sau: đơn vị 509 do đồng chí Nguyễn Văn Tiếp chỉ huy đánh kỳ tập tiêu diệt đồn dân vệ ngay đầu cầu Thị Ròn. Đơn vị 507 do đồng chí Võ Ngọc Chưởng chỉ huy đánh chiếm đồn phòng vệ đóng cặp bên đồn dân vệ, sau đó đơn vị 507 cùng du kích Ngũ Lạc tấn công xuống sát đồn đầu lộ Tha La, chuẩn bị sáng hôm sau đánh bọn phản kịch. Đơn vị 509 sau khi tiêu diệt đồn dân vệ, rút lên kinh Lạc Hòa, Mỹ Quý để chuẩn bị đánh phản kích của một đơn vị đại đội bảo an phiên hiệu 395 của địch đóng tại tề xã Hiệp Mỹ. Đơn vị 503 địa phương quân huyện Trà Cú, nằm dọc tuyến xóm Cầu Vĩ thuộc ấp Lạc Hòa, chuẩn bị đánh bọn phản kích từ hướng Sóc Ông Cuôi qua. Chỉ huy sở cùng một tiểu đội trinh sát đóng tại Chòm Xoài nhà ông Ba Dân, Tám Nguyệt.

Sau khi nghe bọn tề xã Ngũ Lạc báo cáo về tỉnh, là ta đã đánh tiêu diệt 2 đồn làm chủ 2 ấp, tên tiểu khu trưởng Trà Vinh chỉ đạo bằng mọi cách phải đánh chiếm lại, tập trung tiểu đoàn Bảo an 404 kết hợp xe nồi đồng đánh hướng Tân Lập xuống, đại đội 395 của địch đang đóng tại chợ Ô Lắc, xã Hiệp Mỹ đánh vào, tạo thành hai gọng kìm chia nhiều mũi đánh chia cắt quân ta để chiếm lại các đồn bót vừa bị quân ta đánh diệt trong đêm 24/4.

Cánh quân thứ nhứt của địch, khoảng 3 giờ sáng ngày 25/4/1972, bọn bảo an ở Hiệp Mỹ đi cặp mé đường rừng lội tắt qua kênh Lạc Hòa nhưng không đụng quân ta đang phục kích chúng đi thẳng xuống giữa ấp Lạc Hòa câu vào đánh ngay chỉ huy sở của ta. Tiểu đội trinh sát của sở chỉ huy ta chiến đấu quyết liệt, đẩy lùi nhiều đợt tấn công của địch, cuối cùng địch bí mật cho một mũi bò vào nhằm tiêu diệt sở chỉ huy, chúng đánh ta hy sinh gần một tiểu đội trinh sát 8 đồng chí. Trước tình thế đó, đơn vị 503 đưa một bộ phận lên chi viện để Chỉ huy sở rút xuống Cầu Vĩ. Quân ta đánh chặn bước tiến của địch và đẩy địch ra phía sau ấp Lạc Hòa.

Cánh quân thứ hai của địch gồm Tiểu đoàn bảo an cùng hai xe nồi đồng từ hướng Tân Lập theo hương lộ 21 đánh vào Lạc Thạnh, ngay tuyến phục kích của đại đội địa phương quân 507 và du kích xã Ngũ Lạc. Các đồng chí chiến đấu quyết liệt từ 8 giờ sáng đến 01 giờ chiều, vì địch đông và có xe cơ giới yểm trợ nên chúng đẩy ta vào vuông chùa Lạc Thạnh A. Lúc này tình hình gặp rất nhiều khó khăn, nên Ban Chỉ huy thống nhất cho rút quân tắt ngay qua đồng Sóc Ông Cuôi để bảo toàn lực lượng. Ban Chỉ huy phân công 01 chiến sĩ 507 cùng 01 dân công qua đầu sóc Ông Cuôi quan hệ cùng 503 trước. Nhưng, khi 02 chiến sĩ này từ ngoài đồng chạy vào thì gặp lính đồn Bào Cát phục kích tại đây bắt giữ lại. Khi lực lượng ta từ chùa Thị Ròn rút ngang qua đồng để về sóc Ông Cuôi, địch thấy quân ta đông, chúng không dám nổ súng mà lặng lẽ rút quân về đồn Bào Cát. Trận này, địch chết và bị thương trên 20 tên, ta hy sinh 12 đồng chí. Lực lượng xã Ngũ Lạc có 03 đồng chí Lâm Văn Kiệt, Phạm Văn Quy, Nguyễn Văn Oai, hy sinh. Sau khi ta rút quân qua sóc Ông Cuôi, chúng đánh thẳng lên chợ Thị Ròn và bắt tay với Đại đội bảo an 395. Chúng để lại một trung đội chiếm giữ đồn vừa bị ta tiêu diệt, đại bộ phận còn lại chúng rút theo đường cũ về chợ Hiệp Mỹ. Khoảng 17 giờ chiều, khi cánh quân đại đội bảo an 395 vừa đến cặp mé kinh Lạc Hòa, thì lọt vào ổ phục kích của đơn vị 509, địa phương quân tỉnh, ta tiêu diệt gần hết đại đội này, thu 12 súng có 1 đại liên, ta hy sinh đồng chí Dũng đại đội phó 509.

Ngày 26 tháng 4 năm 1972, Ban Chỉ huy tiền phương cùng huyện đội Cầu Ngang, Trà Cú, Duyên Hải, xã đội Ngũ Lạc họp tại ấp 15, xã Long Hữu để rút kinh nghiệm và quyết định sẽ đứng chân lại lần thứ hai, nhằm căn kềm địch, hỗ trợ cho trọng điểm I của tỉnh hoàn thành nhiệm vụ: Vị trí đứng chân cũng là ấp Lạc Hòa, đơn vị 509, địa phương quân tỉnh nằm từ ấp Lạc Hòa ra Mỹ Quý chờ đánh địch từ Hiệp Mỹ qua. Đơn vị 507, địa phương quân Cầu Ngang nằm sát đồn địch vừa chiếm lại. Đơn vị 503, địa phương quân Trà Cú nằm giữa ấp Lạc Hòa và du kích xã Ngũ Lạc bao vây đồn Lạc Hòa.

Đêm 26/4/1972, các đơn vị vào bám vị trí theo sơ đồ. Khoảng 8 giờ sáng ngày 27 tháng 4, địch cho máy bay L19 quần đảo và pháo binh 155 ly từ Cầu Ngang bắn xuống Lạc Hòa, chúng dùng 6 chiếc phi cơ F5 bỏ bom hủy diệt chùa Lạc Hòa làm cho ta mất chỗ dựa. Đến 9 giờ, chúng đưa tiểu đoàn Bảo an 404, từ hướng Lạc Thạnh đánh vào trận địa ta, các đồng chí đơn vị 507 chiến đấu rất kiên cường, giành từng vuông tre với địch, nhưng vì địch quá đông, hỏa lực mạnh, nên đơn vị 507 rút đến giữa ấp Lạc Hòa câu lưng với đơn vị 503, quyết giữ trận địa, lập phòng tuyến ngăn chặn địch tại đây.

Mũi khác, địch dùng 2 xe nồi đồng từ hướng sóc Ông Cuôi, băng đồng định vào bao vây ta. Đồng chí Hai Trường, chính trị viên đơn vị 503, dùng đại liên chặn đánh quyết liệt, không cho địch vào trong giồng tre, kết quả ta bắn hư 1 chiếc xe, buộc chiếc còn lại phải lôi vào xóm Ông Cuôi để sửa, đem đồ đến thay xong chạy thẳng vào cánh Mỹ Quý, chúng không đi can viện, nên khoảng 13 giờ đơn vị 509 vận động xuống chi viện cùng 507, đánh chặn bọn 404 cuối cùng ta giữ được trận địa. Trận này, mặt dù ta bị thiệt hại nhiều, hy sinh 8 đồng chí, nhưng cũng tác động mạnh đến tinh thần chiến sĩ, du kích địa phương và kềm chân bọn chủ lực cơ động tại đây, để trọng điểm I của tỉnh các huyện vùng trên hoàn thành nhiệm vụ.

Tháng 10 năm 1972, đồng chí Phạm Văn An (Tư An), chính trị viên xã đội cùng đồng chí Nguyễn Văn Mới (Năm Mới), xã đội trưởng Ngũ Lạc chỉ huy tiểu đội du kích xã phục kích đánh trung đội dân vệ của địch tại đồn La Bang đi tuần tra vào ban đêm. Cuộc chiến diễn ra rất ác liệt, vì khi đơn vị du kích ta đưa quân vào vị trí phục kích thì bị lọt vào ổ phục kích trước của địch và địch đã bất ngờ nổ súng, đồng chí Năm Mới hy sinh. Đồng chí Phạm Văn An đã bị địch bắn bị thương, vẫn tiếp tục chỉ huy tiểu đội du kích đánh trả làm địch chết 2 tên, bị thương 1 tên, ta làm chủ trận địa, đưa thương binh, về đến căn cứ thì đồng chí Tư An hy sinh trong sự thương tiếc của đồng đội.

Cùng với đấu tranh vũ trang, phong trào đấu tranh chính trị được Tỉnh ủy chỉ đạo toàn tỉnh biểu dương sức mạnh đoàn kết của chư tăng, của quần chúng Kinh - Khmer- Hoa, làm cho địch rúng động lúng túng.

Phong trào đấu tranh chống “Sắc luật tộc” đã nổ ra trên quy mô toàn tỉnh. Sư sãi và đồng bào Kinh - Khmer - Hoa các địa phương trong tỉnh tổ chức nhiều đoàn đấu tranh trực diện vào trung tâm thị xã Trà Vinh. Hàng ngàn lực lượng đấu tranh do các Chư tăng chỉ huy, trương băng cờ, khẩu hiệu và mọi người đều có khẩu hiệu bằng giấy các tông đóng vào khúc tầm vông có gài sẵn mũi đinh, làm vũ khí tự vệ. Đoàn biểu tình của quần chúng và chư tăng xã Ngũ Lạc kéo tới xã Phước Hảo, huyện Châu Thành thì gặp bọn lính ngăn chặn lại, nhưng đoàn đấu tranh vẫn tiếp tục tiến công qua mấy chặn xung đột với lính gác. Đến sáng hôm sau, đoàn đấu tranh đã đến Cầu Long Bình cùng phối hợp với lực lượng biểu tình của huyện Châu Thành kéo vào dinh Tỉnh trưởng. Tỉnh trưởng Trà Vinh đưa quân ra ngăn chặn, khủng bố. Cả đoàn người đấu tranh dùng tầm vông có đinh đánh địch mà vượt qua cầu. Trong khi 500 đó, lực lượng chư tăng đã có kế hoạch ém trước trong chùa Ông Mẹt thị xã Trà Vinh từ sau lưng địch đánh ra. Cuối cùng ta đánh lùi địch, tiến thẳng đến cổng tòa hành chính đúng vào lúc Tỉnh trưởng Vĩnh Bình Tôn Thất Đông đi giải quyết vụ cảnh sát bắn chết Sư Thạch Kim Nang ở Châu Thành về tới. Trước khí thế đấu tranh sôi sục của đồng bào và chư tăng, Tôn Thất Đông hoảng hốt bỏ xe Jeep lủi chạy vào tòa hành chính. Đồng bào đẩy lật xe, châm lửa đốt luôn. Một cánh khác của lực lượng đấu tranh tiến qua Tri Tân thì bị địch ngăn chặn. Các lực lượng đã đánh lại, đẩy lui địch. Quân địch kéo dây kẽm gai bao vây, lực lượng ta đánh phá rất quyết liệt mới tiến được về tòa hành chính tỉnh. Hướng Tri Tân, địch cho hai xe nồi đồng chặn đoàn đấu tranh ở rạp hát. Ông Kim Sô Phone, ông Thạch Chia, dùng lựu đạn cay lấy của địch ném vào xe nồi đồng. Bọn trên xe hoảng hốt sợ bỏ chạy. Xe chạy tới theo đà lật vào lề lộ.

Đồng bào thị xã hưởng ứng cuộc đấu tranh, tiếp tế thức ăn, nước uống cho lực lượng. Con sóc các chùa cũng gói bánh trái mang theo phục vụ. Lực lượng đấu tranh mỗi lúc càng đông, liên tục và sôi nổi suốt ba ngày liền. Cuối cùng, ngụy quyền ở tỉnh Vĩnh Bình phải chấp nhận yêu sách.

Sau ba ngày đấu tranh, đoàn biểu tình kéo về đồn tề xã Ngũ Lạc tiếp tục yêu sách tề xã Ngũ Lạc không được bắt người Khmer đi lính, chống bắn phá vào chùa chiềng, phum, sóc. Trước sức mạnh của quần chúng và cuối cùng xã trưởng xếp Chóc phải ra xoa dịu và chấp nhận yêu sách của đồng bào và chư tăng.

Không bắt được chư tăng tại chỗ, ngụy quyền ở tỉnh Vĩnh Bình chủ trương cho mời chư tăng ở các Chùa trong tỉnh lên tỉnh để chúng thực hiện ý định úp bộ bắt chư tăng đi lính. Biết được âm mưu thâm độc của ngụy quyền tỉnh Vĩnh Bình, Tỉnh ủy Trà Vinh chỉ đạo Ban Khmer vận tỉnh hướng dẫn đồng bào và chư tăng tiếp tục đấu tranh làm thất bại âm mưu bắt lính trong chư tăng của ngụy quyền địch.

Cuộc đấu tranh trực diện kết thúc trong tư thế chiến thắng. Nó biểu dương sức mạnh đoàn kết chiến đấu của đồng bào Kinh - Khmer –Hoa và là một đòn mạnh mẽ đánh vào âm mưu chia rẽ dân tộc để bình định của địch.

Tiếp tục phát huy thắng lợi ở Ngũ Lạc, nhân dịp làm lễ cầu siêu cho Hòa thượng Thạch Kha Mao tại chùa Lạc Hòa, Ban Khmer vận của tỉnh tổ chức vận động khoảng 3.000 người tham dự để phát động căm thù việc chính quyền Sài Gòn ban hành “Sắc luật tộc” để chia rẽ tình đoàn kết hai dân tộc Kinh - Khmer - Hoa trong tỉnh. Sư cả chùa Lạc Hòa bố trí phân công chư tăng canh gác không cho lính vào chùa.

Chiến lược “Việt Nam hoá chiến tranh” của Mỹ diễn ra trên đất Ngũ Lạc với mật độ chiến tranh cực kỳ ác liệt. Chi bộ và Nhân dân xã Ngũ Lạc phải đứng trước những khó khăn thử thách. Từ tháng 6/1969 đến đầu năm 1972, địch đóng 24 đồn tại 17 ấp giải phóng của xã. Tính chất khó khăn của cuộc chiến tranh càng cao thì khả năng chịu đựng vượt khó của Nhân dân Ngũ Lạc càng lớn. Cuộc chiến đấu không chỉ diễn ra ở vùng giải phóng mà còn diễn ra trong lòng địch, kết hợp quân sự, chính trị, binh vận. Thời gian này, Huyện ủy phân công đồng chí Nguyễn Minh Vĩnh – Huyện Ủy viên về làm Bí thư xã chỉ đạo đánh “bình định”, đồng chí Thạch Khanh giữ chức Phó Bí thư Chi bộ xã.

Tóm lại, 4 năm đầu chống địch bình định, lấn chiếm (1969-1972), đơn vị du kích xã Ngũ Lạc đánh nhau liên tục với địch. Các trận đánh liên tục diễn ra. Mặc dù địch chiếm lại xã, nhưng tổn thất của chúng cũng rất nặng nề.

Trong 6 tháng đầu năm 1969, đồng bào Kinh - Khmer xã Ngũ Lạc đóng đảm phụ lạc quyên cho kháng chiến 845.700 đồng, tương đương 7.500 giạ lúa. Đồng bào tích cực cung cấp lương thực cho du kích xã trong những ngày sống chết tại chiến hào bao vây đồn địch.

Cùng với hoạt động vũ trang của du kích, phong trào đấu tranh chính trị cũng được Chi bộ xã Ngũ Lạc liên tiếp tổ chức đưa vào tận xào huyệt địch bất chấp đàn áp. Trong phong trào này, nhà sư các chùa trong xã luôn là lực lượng trụ cột, dẫn đầu phong trào trước họng súng tàn bạo của quân thù.

Bước vào đầu năm 1972, trên chiến trường miền Nam, Quân ủy Miền đề ra kế hoạch tấn công cho tất cả các hướng chiến lược trên toàn miền, nhằm tiêu diệt một bộ phận quan trọng sinh lực địch, mở rộng vùng giải phóng, đánh bại chương trình bình định, thu hẹp vùng kiểm soát của địch, giành thắng lợi có ý nghĩa chiến lược trên toàn chiến trường, tạo thế cho ta giành thắng lợi tại Hội nghị Paris.

Trên chiến trường hai huyện Cầu Ngang, Duyên Hải, trong 5 năm 1969 –1973 đương đầu với “Việt Nam hoá chiến tranh” của đế quốc Mỹ, quân và dân trong hai huyện đã gây ra cho địch nhiều thiệt hại cả quân số và phương tiện chiến tranh. Cuộc chiến đấu không chỉ diễn ra trên mặt trận vùng căn cứ giải phóng của ta mà còn diễn ra ngay cả trong lòng địch, trong nội bộ hàng ngũ địch.

Từ trong cuộc chiến đấu gian khổ và hy sinh ấy, tình đoàn kết giữa ba dân tộc Kinh – Khmer - Hoa ở xã Ngũ Lạc gắn bó keo sơn hơn bao giờ hết. Nhân dân Kinh - Khmer - Hoa xã Ngũ Lạc cùng tham gia với Đảng bộ xã Ngũ Lạc chiến đấu chống kẻ thù chung trong những ngày gian khổ ấy.