câu chuyện số 14

Cuối năm 1974, trong xu thế phong trào Cách mạng trên toàn miền Nam diễn ra thuận lợi. Vùng giải phóng trên toàn miền Nam liên tiếp được mở rộng, tạo thành bàn đạp chiến lược cho các cuộc tiến công như vũ bão của quân và dân ta hướng vào sào huyệt địch ở Sài Gòn. Huyện ủy triệu tập hội nghị đánh giá tình hình ta, địch tại huyện và bổ sung kế hoạch đánh bình định 6 tháng đầu năm 1975, với quyết tâm mới là: Phấn đấu giải phóng huyện nhà. Quyết tâm giải phóng huyện đã được Quyền Bí thư Huyện ủy Đào Minh Huấn truyền đạt đến Bí thư Chi bộ các xã, chỉ huy các đơn vị vũ trang trong huyện. Đồng thời, Huyện ủy cũng điều động đồng chí Mai Văn Cổn (Hai Nghệu), Ủy viên Thường vụ Huyện ủy, đây là đồng chí có kinh nghiệm chỉ huy bao vây đánh lấn giải phóng xã Long Hữu tháng 8/1974, cùng đồng chí Nguyễn Ngọc Ẩn (Út Ẩn) Huyện ủy viên, về xã Ngũ Lạc cùng đồng chí Thạch Khanh, Phó Bí thư Chi bộ, đồng chí Thạch Cơl và đồng chí Nguyễn Văn Lên giữ chức Ủy viên thường vụ Chi ủy xã Ngũ Lạc, đã bao vây,trong năm 1974 đã đuổi chạy 07 đồn địch.

Hợp đồng chiến dịch toàn tỉnh, chiều ngày 8/12/1974, đơn vị 501, địa phương quân tỉnh đánh cường tập tiêu diệt đồn tề xã Long Sơn; Đại đội du kích xã Ngũ Lạc, Long Hữu bí mật phục kích từ giữa ấp Lạc Thạnh A tới đầu Giồng Cà Mum, vì theo dự đoán của Ban Chỉ huy chiến dịch thì khi đồn tề xã Long Sơn bị tiêu diệt, tàn quân địch sẽ chạy qua đây. Đúng như dự đoán, khoảng 4 giờ chiều khi đồn tề xã Long Sơn bị đơn vị 501 đánh tiêu diệt, số địch còn sống sót chạy qua Lạc Thạnh A, Lạc Thạnh B, lọt vào ổ phục kích quân ta, ta nổ súng diệt 10 tên, thu 06 súng.

Sau khi đuổi chạy một loạt 4 đồn trên tuyến Hương lộ 21, quân địch kéo về tề xã Ngũ Lạc tại Cây Da ấp Mé Láng, hình thành cụm 7 đồn cố thủ. Ban chỉ huy xã đội Ngũ Lạc gồm các đồng chí Bùi Văn Đình (Hai Đình), Nguyễn Văn Tốt (Hai Tốt), Thạch Cơl (Hai Tà Cây) chỉ huy đơn vị du kích xã bao vây bọn địch không cho chúng ra khỏi đồn tề xã và tìm cách gây thương vong cho địch đến mức cao nhất. Đối với cán bộ, đảng viên các ngành xã và ấp, huy động toàn bộ du kích ấp, lực lượng thanh niên trong Nhân dân toàn xã tập trung làm các công việc như đào chiến hào, công sự, tấn công vào đường tiếp tế lương thực, vận tải chiến thương của địch và cả việc sẵn sàng bổ sung hoặc tăng cường lực lượng cầm súng khi cần, để phục vụ cho mặt trận bao vây tề xã Ngũ Lạc ở ấp Cây Da với quyết tâm cao nhất là đuổi chạy cụm đồn này, giải phóng xã.

Đêm 10/12/1974, đồn Cây Nam Vồ tiền tiêu xã Ngũ Lạc bị tập kích. tề xã Ngũ Lạc hoang mang dữ dội. Thấy cụm tề xã Ngũ Lạc bị bao vây uy hiếp, Tiểu khu Quân sự Trà Vinh đưa Tiểu đoàn Bảo an 472 đến can viện tiếp tế lương thực, vũ khí đạn dược. Khi quân can viện địch đến, lực lượng bao vây của ta tạm thời dạt ra, giả vờ lặng yên để cho quân can viện trấn an quân chiếm đóng. Hai ngày tiếp sức hà hơi, thấy tình hình yên ắng, Tiểu đoàn 472 địch kéo theo Hương lộ 21 rút quân. Đến cánh đồng Bàu Ha cách tề xã gần 3 cây số, tiểu đoàn Bảo an ngụy 472 bị lọt vào ổ phục kích của du kích xã Ngũ Lạc với sự hiệp lực tài tình của Đại đội 509, 512, địa phương quân tỉnh. Trận quyết chiến diễn ra. Cánh đồng Bàu Ha phơi thây 30 quân địch của Tiểu đoàn Bảo an 472.

Ngày hôm sau, Tiểu đoàn Bảo an 404 khét tiếng ác ôn của Tiểu khu Trà Vinh, do Thiếu tá Ngô Gia Tri chỉ huy đang giải tỏa cho Chi khu Long Toàn tại Long Khánh, được lệnh của Tiểu khu Trà Vinh lội băng đồng láng theo sự hướng đường của 1 máy bay trinh sát L.19 do Tiểu khu điều xuống qua can viện giải toả tề xã Ngũ Lạc. 11 giờ trưa Tiểu đoàn Bảo an 404 tiếp cận ấp Mé Láng đốt mấy dãy nhà đồng bào rồi triển khai chiếm cả con giồng. Đồng chí Mai Văn Cổn, Ủy viên Thường vụ Huyện ủy chỉ đạo xã, chỉ đạo Ban chỉ huy xã đội, chỉ huy lực lượng bao vây bí mật rút quân theo kế “Tránh voi chẳng xấu mặt nào”. Bọn lính đóng giữ cụm tề xã Ngũ Lạc lại một lần nữa được “Tiểu đoàn đàn anh” trấn an, trợ lực. Mặt trận bao vây rần rần rộ rộ của du kích xã Ngũ Lạc ngày nào vẫn cứ lặng yên không một tiếng súng trả lời. Trong khi đó thì các gánh cơm từ các ấp vẫn được chị em phụ nữ gánh đến chiến hào. Vậy mà bọn tề xã nào hay biết, chúng cứ ngỡ rằng lực lượng bao vây của du kích đã bị “Tiểu đoàn đàn anh” 404 đẩy lui.

Sau 2 ngày giải vây cho tề xã Ngũ Lạc, Tiểu đoàn Bảo an 404 lại rút quân theo Hương lộ 21 về Tiểu khu. Các chiến sĩ du kích ví von như chuyện “lịch sử lập lại”. Khi Tiểu đoàn Bảo an 404 kéo đến đoạn Bến Trại ấp Sóc Ruộng lại lọt vào ổ phục kích của Tiểu đoàn 501 và 512 địa phương quân Tỉnh. Trận quyết chiến diễn ra. 36 tên Bảo an 404 phơi thây trên cánh đồng Bến Trại. Chỉ trong vòng không đầy 1 tuần, 2 Tiểu đoàn Bảo an Tiểu khu can viện giải vây cho tề xã Ngũ Lạc đều bị lọt vào ổ phục kích của ta trên Hương lộ 21. Hơn 70 tên địch phơi thây trên cánh đồng Bàu Ha - Bến Trại.

15 giờ chiều ngày 10/1/1975, một bộ phận Trung đoàn 1, bộ đội chủ lực của ta đánh đồn Tiền Tiêu ở Cây Xoài, bọn địch hoang mang chạy dồn vào đồn tề xã. Ta giết chết và làm bị thương trên 30 tên địch, tạo thế cho du kích xã Ngũ Lạc tiếp tục bao vây. Số lính bị chết hôm trước địch chôn tại đồn. Số bị thương không thuốc men băng bó được, chúng la khóc inh ỏi. Ngày 12/1/1975, Tiểu khu Trà Vinh huy động 1 Chi đoàn xe bọc thép M.113 đến can viện đẩy lực lượng du kích ra xa đồn. Chiều ngày 13/1/1975, Chi đoàn xe bọc thép M.113 rút đi, Phân chi khu tề xã Ngũ Lạc và hàng trăm lính đang giữ đồn cũng chạy theo. Xã Ngũ Lạc được giải phóng.

Ngày 17/1/1975, Tiểu khu Trà Vinh huy động 2 Tiểu đoàn Bảo an, 1 Chi đoàn xe bọc thép M.113 tái chiếm lại xã Ngũ Lạc. Sau khi tề xã Ngũ Lạc chiếm lại được đồn tại Cây Da, Tiểu khu Trà Vinh ra lệnh cắm luôn Tiểu đoàn Bảo an số 472 đóng giữ. Địch cố giữ đồn tề xã Ngũ Lạc còn có ý nghĩa giữ giao thông đường bộ giữa Tiểu khu Trà Vinh với Chi khu Quân sự Long Toàn của địch tại Long Khánh bởi lẽ: khả năng tiếp tế cho Chi khu Long Toàn bằng đường không thông qua vùng IV Chiến thuật ngụy lúc này là không còn hy vọng. Tuy nhiên, Tiểu đoàn Bảo an 472 và bộ máy tề xã, Dân vệ xã Ngũ Lạc lại tiếp tục nằm trong vòng kềm tỏa, bao vây của du kích và Nhân dân xã Ngũ Lạc.

Sơ kết quí I/1975, bao vây đánh lấn, báo cáo của Huyện ủy Cầu Ngang gởi về TVKP36 (Mật danh Văn phòng Tỉnh ủy Trà Vinh) cho biết: Đánh tiêu diệt 6 đồn (có 2 đồn tề xã). Đuổi chạy 35 đồn (có 4 đồn Tề xã). Đánh thiệt hại nặng 3 Tiểu đoàn bảo an tiểu khu giải phóng hoàn toàn 6 trong 9 xã của Huyện. Bước vào đầu tháng 4/1975, huyện Cầu Ngang đã được giải phóng cơ bản. Địch còn 1 cụm Chi khu và 3 cụm Tề xã. Trong đó, cụm tề xã Ngũ Lạc do Tiểu đoàn Bảo an 472 đóng giữ.

Giữa tháng 4/1975, Huyện ủy hội nghị bất thường thành lập Ban Chỉ huy tổng công kích và nổi dậy do đồng chí Dương Chí Hoà - Tỉnh ủy viên - Bí thư Huyện ủy làm Trưởng ban. Ban Chỉ huy phân công đồng chí Mai Văn Cổn (Hai Nghệu) - Ủy viên Thường vụ Huyện ủy, chỉ đạo giải phóng xã Ngũ Lạc. Đồng chí Nguyễn Minh Vĩnh - Ủy viên Thường vụ Huyện ủy chỉ đạo giải phóng xã Hiệp Hoà. Đồng chí Đào Minh Huấn - Ủy viên thường vụ trực Huyện ủy, chỉ đạo giải phóng xã Long Sơn.

Đêm 29 rạng sáng ngày 30/4/1975, cụm tề xã Ngũ Lạc bị du kích Ngũ Lạc vây chặt và nổ súng tiến công. Tuy không bị thương vong lớn như trước, nhưng do tác động tình hình chung, thông qua sư sãi và đồng bào được Chi bộ đưa vào vận động, tuyên truyền giáo dục làm cho bọn lính đồn tề xã hoang mang cực độ. Cuối cùng, lực lượng địch trong tề xã Ngũ Lạc xin đầu hàng.

03 giờ chiều ngày 30/4/1975, đúng 285 tay súng địch gồm Tiểu đoàn Bảo an 472, Tổng đoàn Dân vệ, bộ máy tề xã địch, nhiều gấp 7 lần lực lượng du kích xã Ngũ Lạc, đã xếp thành hàng theo sự hướng dẫn và bảo lãnh của chư tăng kéo từ trụ sở tề xã tại Cây Da, ấp Mé Láng qua đầu ấp Rọ Say, gặp Ban Chỉ huy khởi nghĩa của xã để đầu hàng. Xã Ngũ Lạc được hoàn toàn giải phóng - Giải phóng lần thứ 07 trong 02 cuộc kháng chiến chống xâm lược.