câu chuyện số 15

Giặc Pháp đặt ách đô hộ lên tỉnh Vĩnh Long vào ngày 23/5/1862. Lúc ấy vùng đất Trà Vinh bây giờ chỉ mới là một huyện thuộc phủ Lạc Hóa, tỉnh Vĩnh Long. Ngày 21/6/1867, giặc Pháp đổ quân chiếm đóng phần đất Trà Vinh. Đây là phần đất cuối cùng của Nam Kỳ rơi vào tay giặc và trở thành thuộc địa của thực dân Pháp. Sau khi đặt ách đô hộ lên vùng đất Trà Vinh, công việc tiếp theo của thực dân Pháp là thực hiện các chính sách cai trị về chính trị, kinh tế, văn hóa xã hội.

Về chính trị:

- Tiến hành bình định về vũ trang, đàn áp các cuộc nổi dậy, điển hình là cuộc nổi dậy của nghĩa quân Đề Triệu (Thạnh Hòa Sơn - 1868); Trần Bình, Lê Tấn Kế (Ba Động 1875) ngõ hầu tạo sự ổn định cho tiến trình xâm lược của thực dân Pháp.

- Toàn quyền Đông Dương Paul Doumer ký Nghị định xóa bỏ thành quả dựng nước hàng ngàn năm của chính quyền phong kiến Việt Nam, thành lập bộ máy chính quyền thực dân từ tỉnh đến làng (1899). Bộ máy chính quyền của các cấp ở tỉnh Trà Vinh là 01 trong số 20 tỉnh của Nam Kỳ lục tỉnh cũng ra đời từ đó. Trong đó, có bộ máy chính quyền 5 làng: Lạc Hòa, Lạc Thạnh, Lạc Sơn, Lạc Thiện, Lạc Nghĩa (dân số 5.668 người) tiền thân xã Ngũ Lạc ngày nay.

Về kinh tế:

- Mở rộng giao thông, khai khẩn đất hoang, khai thác tiềm năng kinh tế, vơ vét tài nguyên bản xứ.

- Chế độ phong kiến và giai cấp địa chủ dựa vào thế lực thực dân Pháp bốc lột giai cấp nông dân: Ở Cầu Ngang lúc bấy giờ (bao gồm cả huyện Duyên Hải ngày nay) có khoảng 70 địa chủ và điền manh: ruộng đất của nông dân Khmer- Kinh ở Ngũ Lạc đều nằm trong tay địa chủ Trịnh Tào Phiện (Xã Còn); Lê Văn Giải ^(*), Hàn Có; Chủ Gồng, Giáo Ngợi… và một số điền manh khác.

Điền chủ này thâu tóm hơn 90% ruộng đất nông dân trong vùng rồi phát canh thu tô. Người dân Ngũ Lạc lúc bấy giờ phải sống kiếp tá điền, làm thuê cho địa chủ, đời sống rất cùng cực. Cá trên đồng không dám bắt ăn vì nhóm người trung thành của địa chủ (còn được tá điền gọi là tầng Khạo) cho rằng cá trên đồng là của địa chủ. Ai bắt cá sẽ bị nhóm người này đánh đập tàn nhẫn.

Về văn hoá – xã hội:

Ngoài các yếu tố văn hoá truyền thống của địa phương thuộc vùng đất Nam bộ, thêm vào đó là sự giao lưu văn hoá, kinh tế, huyết thống theo địa bàn cư trú giữa người Kinh, người Khmer.

Dân cư xã Ngũ Lạc lúc mới lập làng phân bổ không đồng đều. Thành phần địa chủ và người Hoa làm nghề mua bán thì ở khu vực Thị Ròn, ấp Lạc Thạnh, ấp Trường Bắn và ấp Bến Trại. 80% dân số sống rải rác trong xã là tá điền. Khu vực ấp Mé Láng, Đường Liếu bây giờ, lúc đó có không quá 20 gia đình mỗi ấp. Ruộng đất ở xã Ngũ Lạc đều nằm trong tay địa chủ Lê Văn Giải ^(*) và một số điền manh khác. Thành phần địa chủ và điền manh này phát canh, thu tô nông dân. Đời sống người nông dân tá điền vô cùng cơ cực.

Trong thời kỳ Pháp thuộc rồi trong hai cuộc kháng chiến trường kỳ, nhà cầm quyền thực dân không có sự đầu tư đáng kể về giáo dục cho nhân dân nơi đây. Cả xã Ngũ Lạc lúc bấy giờ chỉ có hai trường học ở chợ Thị Ròn và chợ Bến Trại và chỉ dạy hai lớp: lớp năm (nay là lớp một) và lớp bốn (lớp hai). Xã hội bao trùm sự dốt chữ, phó mặc cho số kiếp con người. Nhìn chung, mặt bằng dân trí của người dân xã Ngũ Lạc so với các địa phương khác rất thấp. Ý thức độc lập dân tộc, quyền áo ấm cơm no của con người không được xác lập.