câu chuyện số 20

Giữa năm 1950, một đại đội lính Léon Leroy đánh vào ấp Lạc Hòa, để phục vụ cho lấn chiếm các ấp ở xã Ngũ Lạc. Về ta du kích tuy ít, chỉ có súng trường với địa hình bất lợi nhưng vẫn dũng cảm dựa vào ấp chiến đấu đánh địch gây cho chúng nhiều thiệt hại, ta hy sinh 02 đồng chí, trong đó có đồng chí Lê Văn Tùng xã đội trưởng Ngũ Lạc.

Quân Pháp còn sử dụng lính Hòa Hảo từ Cái Vồn, cù lao Mây theo sông Hậu, Láng Sắc đánh chiếm Cồn Cù. Đến cuối năm 1951, quân của đội bảo vệ Thiên Chúa giáo (UMDC) dưới sự chỉ huy của Léon Leroy đã đóng trên 100 đồn lớn nhỏ trong toàn huyện Cầu Ngang. Xã Ngũ Lạc bị giặc Pháp chiếm đóng hai đồn Chùa Lớn và Cây Da. Lính Tây nghênh ngang cướp bóc. Chi bộ xã Ngũ Lạc liên tiếp được Huyện ủy củng cố bộ máy lãnh đạo cho phù hợp với tình hình. Nhân dân Ngũ Lạc phối hợp với quân và dân trong toàn huyện liên tục đẩy mạnh các hoạt động chống địch lấn chiếm đóng đồn, gây cho địch nhiều thiệt hại.

Đồng chí Mai Hữu Phước, Huyện ủy viên, Bí thư Chi bộ Ngũ Lạc, đồng chí Trịnh Thông Đạt, Phó Bí thư Chi bộ quyết định dời cơ quan thường trực cấp ủy về cánh đồng láng thuộc xã Long Toàn.

Đầu năm 1951, quân Pháp ồ ạt tiến công đánh chiếm lại nhiều vùng ở Trà Vinh dưới sự chỉ huy của Đại tá Le Dugue. Lữ đoàn quân Lê Dương (BDLE) đánh từ Trà Vinh xuống Cầu Ngang. Đội bảo vệ Thiên Chúa giáo dưới sự chỉ huy của Léon Leroy dùng tàu chiến đổ bộ vào Hiệp Thạnh và Trường Long Hòa.

Lúc này, cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp của Nhân dân Nam bộ bước vào thời kỳ quyết liệt. Pháp chiếm đóng toàn Nam bộ. Ngày 27/6/1951, Ủy ban Kháng chiến hành chính Nam bộ ban hành Nghị định số 147/NB - 51 thành lập tỉnh Vĩnh Trà. Toàn bộ cơ quan Tỉnh ủy Vĩnh Long di chuyển về rừng Trà Vinh họp nhất với Tỉnh ủy Trà Vinh thành Tỉnh ủy Vĩnh Trà. Ngày 17/7/1951, Ủy ban Kháng chiến hành chính Nam bộ tiếp tục ban hành Nghị định số 197/NB – 51 điều chỉnh địa giới hành chính tỉnh Vĩnh Trà. Theo Nghị định này, Ủy ban Kháng chiến hành chính Nam bộ thành lập huyện Duyên Hải thuộc tỉnh Vĩnh Trà trên cơ sở năm xã Hiệp Thạnh, Long Toàn, Trường Long Hòa, Dân Thành, huyện Cầu Ngang và xã Long Vĩnh, huyện Trà Cú. Ông Phạm Huy Luông, trưởng Văn phòng Tỉnh ủy Trà Vinh được Khu ủy chỉ định giữ chức Bí thư Huyện ủy Duyên Hải. Cơ quan Huyện ủy Duyên Hải xây dựng căn cứ tại khu rừng ấp Cái Cối, xã Long Vĩnh. Huyện Cầu Ngang lúc bấy giờ có 12 xã gồm: Hiệp Mỹ, Mỹ Long, Long Hữu, Ngũ Lạc, Long Sơn, Hiệp Hòa, Nhị Trường, Mỹ Hòa, Vinh Kim, Hưng Mỹ, Phước Hảo và Long Hòa. Ông Dương Minh Cảnh tiếp tục giữ chức Bí thư Huyện ủy Cầu Ngang. Cơ quan Huyện ủy Cầu Ngang dời về rừng Rạch Lầy (vùng rừng giáp ranh hai xã Long Hữu và Hiệp Thạnh) có nhiều cây lá dừa nước xây dựng căn cứ.

Đến năm 1953, du kích xã có 02 tiểu đội, tiểu đội 01 do đồng chí Lâm Văn Đáo làm tiểu đội trưởng, tiểu đội 02 do đồng chí Lê Văn Ngô làm tiểu đội trưởng. Ban Chỉ huy xã đội do đồng chí Lê Thọ Tường giữ chức xã đội trưởng, đồng chí Dương Công Sở làm xã đội phó, đồng chí Lê Văn Phải, phó ban công an, kiêm xã đội phó. Đồng chí Mai Hữu Phước, Bí thư Chi bộ, giữ chức chính trị viên xã đội.