Câu chuyện tâm đắc của hai cụ đồ nho ở huyện Nam Đàn
Cụ Giáp cầm bát nƣớc chè xanh lên môi rồi đặt xuống, gật gù bảo bạn: - Bác ạ! Câu sấm ngày xƣa ý chừng đã hiệu nghiệm rồi đấy. Càng nghiệm thì càng vinh cho huyện Nam Đàn ta. - Bác bảo câu sấm nào? Chứ bác không nhớ câu: Đàn Sơn phân giải, Bò Đái nhớ thánh Nam Đàn sinh thánh .. à? Bây giờ rú Đụn ta cũng chỉ giới rồi, mà khe Bò Đái thì không chảy nữa. Đất ta có thánh là phải. Cụ Ất gật đầu: - Phải đấy, nhƣng theo bác thánh Nam Đàn là ai? Bác còn phải hỏi làm gì. Chính Cụ Hồ Chí Minh chứ ai? Cụ Giáp trầm ngâm: - Nói Cụ Hồ thì đúng. Nhƣng tôi nghe câu sấm truyền đã lâu. Mà câu chuyện rú Đụn và khe Bò Đái cũng đã xảy ra từ đạo đầu thế kỷ này cơ. Cho nên có ngƣời nói thánh Nam Đàn là cụ Phan Bội Châu kia. Cụ Ất cƣời: - Tôi cũng đã nghe giải thích nhƣ thế rồi. Mà cụ Phan Bội Châu quê ta cũng là một lãnh tụ xuất sắc, là ngƣời đƣợc quốc dân ngƣỡng mộ một thời. Xem cụ là thánh nhƣ Cụ Hồ cũng xứng đáng thôi! Có điều, tôi tin câu sấm truyền nói về Cụ Hồ hơn vì tôi đƣợc một câu thần mộng, bác ạ! Cụ Giáp trố mắt nhìn bạn một phút rồi hỏi dồn: - Thế à? Chuyện thần mộng nào lại liên quan đến vị thánh Nam Đàn? Bác kể lại cho tôi nghe chuyện đi! Thú vị đấy. - Thế này bác ạ. Chính tôi cũng có một hôm bỗng nhiên cứ suy nghĩ về câu sấm nói đến thánh nhân xuất hiện ở Nam Đàn ta. Tôi cứ nghĩ đi nghĩ lại không biết câu sấm chỉ vào Cụ Hồ hay cụ Phan là đúng. Thế rồi ngay giữa trƣa hôm ấy, nằm thiu thiu ở chính giữa phản này, tôi bỗng thấy có một vị thần đập vào vai tôi. Tôi nghe rõ ràng và nhớ nhƣ in lời ngƣời phán bảo: ''Có gì mà suy nghĩ nhiều. Hãy nhớ lấy câu này suy ra thì biết''. Thế rồi vị thần đó đọc cho tôi hai câu lục bát: Trăng xưa dọi tỏ lòng người Treo gương nhớ nguyệt cho đời soi chung. Đọc xong là ngài biến mất! Tôi giật mình tỉnh dậy, cứ đi quanh, đi quẩn lại lẩm nhẩm đọc câu thơ, lâu rồi cũng vỡ nghĩa ra. Bác thử đoán xem có đúng không? Cụ Giáp đọc lại câu thơ nôm. Tiện tay cụ vóc lấy giấy bút để trên án thƣ viết “đằng tả” hẳn hoi, rồi bóp trán suy nghĩ. Bỗng cụ vỗ đùi đánh đét rồi reo lên: - Thôi phải rồi! Thật quý báu! Bác đƣợc câu thần mộng quý giá vô cùng. Câu chiết tự bác ạ! Phải! Phải! Chiết tự! Cụ Ất nheo mắt mỉm cƣời: Bác quả là tinh thông. Tôi cũng nhƣ bác cho đây là câu chiết tự. Thần nhân đã dạy quả không sai. Chàng con trai cụ Giáp ở dƣới nhà mang tiếp ấm nƣớc sôi lên. Anh thấy hai cụ có phần đắc ý thì cũng vui lây, mạnh dạn đến gần: - Hai ông có điều gì thích thú vậy, có cho con nghe đƣợc không ? Cụ Ất gọi anh lại, chỉ vào trang giấy: - Đây này, hai câu lục bát nguyên là câu thần mộng ban cho tôi. Chúng tôi đều nhất trí câu ngƣời phán cho ngƣời trần mắt thịt biết Cụ Hồ là bậc thánh nhân rạng rỡ muôn đời. Anh có hiểu không? Anh con trai nhìn vào mảnh giấy. Vì là con cụ đồ nên anh cũng lõm bõm đƣợc vài từ chữ Hán, chữ Nôm. Nhƣng anh lắc đầu: - Thƣa bác, cháu chẳng thấy câu nào nói đến Cụ Hồ cả. Cụ Ất cƣời: - Các anh không đƣợc học chữ Hán thì thấy ấm sao đƣợc. Lại đây tôi giảng rõ cho nghe. Cụ chỉ vào từng chữ, ôn tồn phân tích: - Đây nhé: Câu này có hai chữ “trăng xƣa”, dịch ra chữ Nho là “cổ nguyệt”, hai chữ cổ nguyệt ghép với nhau thành chữ “Hồ”. Lại có hai chữ “lòng ngƣời” dịch ra chữ Nho là “sĩ tâm”, mà chữ ''sĩ'' ghép với chữ “tâm” thành ra chứ “Chí”. Còn đây, rõ hơn nữa: hai chữ “nhật nguyệt” ghép với nhau thành chữ “Minh”. Vậy rõ ràng câu thơ có ba chữ Hồ Chí Minh. Hồ Chí Minh ''treo gƣơng sáng cho đời soi chung''. Thế là bậc Thánh. Thánh của nƣớc ta và của cả loài ngƣời, cả các thế hệ nữa. Đời soi chung kia mà! Anh hiểu chƣa?
