CÂU CHUYỆN TÂM GIAO

Không biết ai gọi cho mình sớm thế! Nghĩ thầm trong bụng, tôi vội mở máy và nhận ra: a… anh Kỳ (Anh Hà Lâm Kỳ hội viên Hội Nhà văn Việt Nam- Chi hội trưởng chi hội Văn xuôi Yên Bái)

- Dạ em đây- Tôi vội trả lời!

- Chú có bận không? Nếu không bận thì đến nhà anh uống cà phê, anh muốn trao đổi với chú một số vấn đề về cuốn sách, chiều nay anh có việc phải đi Hà Nội gấp.

Nhận được cú điện, tôi như mở cờ trong bụng- Dạ! Em đến luôn, anh đợi em nhé! Trả lời song, tôi vội vàng phóng xe máy đi luôn.

Chuyện là như thế này! Để chuẩn bị kỷ niệm 30 năm thành lập câu lạc bộ, ngày 30/10/2021, Ban chủ nhiệm đã quyết định thành lập Ban biên tập biên soạn cuốn sách “30 năm xây dựng, phát triển Câu Lạc bộ truyền thống Bộ đội địa phương tỉnh Yên Bái”, giao cho tôi và anh Nguyễn Văn Mạc có trách nhiệm khảo cứu, sưu tầm và biên tập.

Loay hoay mãi gần một năm, cuốn sách mới chỉ là “đề cương”; kiểu này khó có thể hoàn thành được cuốn sách! Tuy nhiên giữa lúc khó khăn thì đúng như lời “các cụ dạy”: “Trong cái khó, có cái may”. Cái may ấy là ngày 20 tháng 10 năm 2022, Chủ nhiệm Lý A Sáng cử tôi đại diện cho câu lạc bộ đi dự Đại hội đại biểu Hội truyền thống Trường Sơn- Đường Hồ Chí Minh tại Trung tâm Hội nghị tỉnh. Khi bước vào tiền sảnh tầng 2 của Trung tâm Hội nghị, người đầu tiên tôi cần gặp Ban tổ chức Đại hội lại là anh Kỳ đang làm nhiệm vụ đón tiếp khách mời. Nhìn thấy anh, tôi mừng lắm. Sau mấy câu xã giao chào hỏi, tôi đong đưa:

- Anh ạ! Em biết Đại hội của các anh lần này ngoài việc tổ chức, đón tiếp các anh làm rất hoành tráng; Đại hội còn tặng cho các đại biểu cuốn sách “Trường Sơn- Yên Bái Việt- Lào” do anh làm chủ biên. Câu lạc bộ Truyền thống bộ đội địa phương chúng em cũng đang xây dựng một cuốn sách như thế. Nhưng anh biết đấy! Về kinh nghiệm, cấu trúc, văn phong của ban biên tập chúng em hầu như không có gì, chỉ ngoài trách nhiệm và tình cảm với 30 năm của Câu lạc bộ; rất mong anh tham gia góp ý cho ban biên tập chúng em để hoàn thiện cuốn sách v..v.. đại loại tôi nói như thế.

Sau một phút đắn đo, anh nói - Việc xây dựng một cuốn sách của Câu lạc bộ rất có ý nghĩa, nhưng để hôm nay bọn tớ tổ chức Đại hội xong, anh mời chú đến nhà, mình cùng trao đổi. Nghe anh nói, ngay ngày hôm sau tôi mang tập bản thảo mới chỉ là dạng đề cương đến nhà anh, anh nói- Cậu cứ để đấy, để mình xem, rồi tham gia cùng các cậu. Tôi mừng, rồi xin phép anh, tôi ra về.

Tất cả ban đầu chỉ tưởng như chỉ có thế, ai ngờ sáng nay anh điện!

…Khi vào đến sân nhà anh, không thấy đâu? Tôi ngó quanh thì thấy anh đang đi nhanh từ quán cà phê về nhà, đi sau là cô chủ quán “Mũn mĩnh” bưng theo 2 phin cà phê, thấy tôi anh cười và nói nhẹ nhàng:

- Chú vào nhà đi.

Sau khi chủ và khách đã yên vị, nhấp một chút cà phê thơm ngát, anh nói:

- Này Sơn: Tớ đã xem kỹ đề cương cuốn sách (anh hay dùng từ “tớ” khi nói chuyện thân mật với người ít tuổi hơn). Ý tưởng cuốn sách được đấy (tôi thở phào nhẹ nhõm)… Nhưng để cuốn sách có tính logic thì các cậu nên sắp sếp lại cho chặt chẽ.

- Vâng em nghe. Tôi vội vàng lôi cuốn sổ mang theo để ghi, thì anh nói:

- Không phải ghi chép gì đâu, anh đã chuẩn bị đây rồi- Rồi anh đưa cho tôi tờ giấy A4 viết tay và nói tiếp:

- Theo anh, cuốn sách chỉ nên cấu trúc hai phần. Phần một: Nên có những bài viết thể loại như thế này…như thế này; nhưng phải hết sức chú ý, cần những bài có tính chủ đạo, xuyên suốt toàn bộ nội dung của cuốn sách và có ảnh tư liệu để phục vụ nội dung trong bài. Ảnh tư liệu chú có không- Anh hỏi?

- Dạ cũng có, nhưng hơi ít anh ạ. Chúng em sẽ sưu tầm thêm. Tôi vội trả lời.

- Nếu các cậu cần, tớ cung cấp, tớ còn lưu được nhiều lắm- Ở phần một nên viết khoảng….trang bản thảo là được, nhưng viết gì thì viết, đã viết sự kiện, nhân vật là phải đúng, phải chính xác.

- Còn phần hai: Nên có số lượng… bài viết. Các cậu sắp sếp sao cho hợp lý, nhưng phải có sự chọn lọc, vừa đảm bảo tính lịch sử, tính chân thật, tính tuyên truyền và đừng nặng văn học hoá các nội dung bài viết- Rồi anh cười.

Nghe anh nói, tôi như mở lòng- Việc khó nhất của chúng em bây giờ là làm trong cuốn sách phải khắc hoạ đúng chân dung của các “cụ” tiền bối lão thành cách mạng, các “cụ” tiền bối của lực lượng vũ trang tỉnh nhà anh ạ. Nhưng em thấy khó quá, sợ viết không đủ tầm!

Thấy tôi nói vậy, anh nói luôn:

- Nếu cậu cần, thì tớ sẽ cung cấp cho một số bài, tớ đang lưu trong máy. Nghe anh nói thế, tôi mừng thầm:

- Vâng! Nếu được anh giúp thì tốt quá rồi- em xin cảm ơn!

- Ơn với huệ gì. Anh nói- chúng mình đã từng là người lính, đều biết rõ thế nào là sự cống hiến, hy sinh, thế nào là sự đau thương, mất mát. Mình viết gì thì viết, những đã viết thì phải “Chắc” như cầm súng, để về sau con cháu nó đọc, nó sẽ hiểu và trân trọng hơn những gì mà các thế hệ ông cha đã làm.

Nói đến đây giọng anh chùng xuống:

- Sơn này! Từ lâu tớ đã ấp ủ sẽ viết một cuốn sách, nhằm khắc hoạ chân dung của bộ đội địa phương tỉnh mình qua các thời kỳ, nếu mình không viết bây giờ thì e rằng người sau khó tìm kiếm tư liệu.

Nghe anh nói đến đây, một cảm giác xúc động cứ dâng đầy, len lỏi trong tôi.

Hà Lâm Kỳ! tôi biết anh từ những năm 1992. Anh đã từng là giảng viên trường Cao đẳng sư phạm, Phó Bí thư tỉnh đoàn Hoàng Liên Sơn, chuyên viên cao cấp văn phòng Tỉnh uỷ, Phó Giám đốc Sở Văn hoá- thông tin tỉnh Yên Bái. Nhưng mãi đến những năm 1999, tôi mới có dịp tiếp xúc với anh, khi đó anh làm Hiệu Trưởng trường Trung cấp Văn hoa Nghệ thuật của tỉnh (Sau này là Trường cao đẳng Văn hoá Nghệ thuật và du lịch) để mượn một số đạo cụ sân khấu và mời sinh viên của trường tham gia giao lưu với Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh dịp kỷ niệm 55 năm ngày thành lập Quân đội nhân dân. Có thể vì có “Máu cán bộ đoàn”, nên anh vui vẻ đồng ý. Đêm đó chương trình liên hoan, giao lưu văn nghệ thành công mỹ mãn với sự có mặt của anh và hơn 40 cán bộ, giảng viên, sinh viên nhà trường

Từ sau lần ấy mối quan hệ giữa tôi và anh càng trở nên mật thiết hơn, nhưng mãi sau này khi được nhiều người nói về anh qua các cuộc hội thảo, qua thông tin của báo, Đài truyền hình Yên Bái, tôi mới cảm nhận hết về anh. Với Hà Lâm Kỳ, anh không chỉ là một nhà giáo, một nhà quản lý văn hoá mà ở anh khi ta đọc những tác phẩm của anh, đằng sau những áng văn của anh, tôi luôn cảm nhận ở anh luôn có chất “thép” của người lính đã từng trải qua 5 năm chiến đấu ở chiến trưởng Tây Nguyên và Trường Sơn nên không ngạc nhiên khi anh đã viết rất nhiều về đề tài chiến tranh, về người lính.

Là người dân tộc Tày, sinh ra và lớn lên ở xã Đại Lịch, Văn Chấn, nhưng từ khi còn nhỏ anh đã đam mê văn học, lịch sử. Khi trở thành sinh viên văn khoa của trường Đại học Sư phạm Việt Bắc, cũng là lúc anh cùng với thế hệ sinh viên ngày ấy gác bút nghiêm lên đường “xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước”. Từ một chiến sỹ, được đào tạo trở thành thầy thuốc trong quân đội, trực tiếp tham gia chiến đấu, rồi trở thành nhà giáo; Hà Lâm Kỳ đã tự nguyện trở thành “thư ký của thời đại” như cái nghiệp của đời mình. Tôi được biết từ năm 1991 đến nay, anh đã cho xuất bản trên 25 đầu sách với trên 5000 trang in về các lĩnh vực: Sáng tác văn học, sưu tầm khảo cứu văn hoá dân gian, nghiên cứu khoa học, tiểu luận văn học, truyện ngắn, tiểu thuyết; đặc biệt những bộ sách viết về đề tài chiến tranh ở địa phương Yên Bái giành giải thưởng cao của Trung ương. Nhưng điều muốn nói hơn cả ở anh chính từ vốn sống, vốn kiến thức bảo tồn di sản văn hoá. Nhiều năm qua anh đã dày công nghiên cứu các đề tài lịch sử, đề nghị chính quyền địa phương xem xét công nhận hàng loạt Di tích: Di tích trận đánh Đèo Din, Di tích kháng chiến làng Khe Liền, Di tích chiến thắng Lũng Bũm, Di tích lán Gốc hồng, Nhà lưu niệm Anh hùng Liệt sỹ Hoàng Văn Thọ…không chỉ góp phần khôi phục các giá trị văn hoá vật thể, mà còn góp phần quan trọng giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ tỉnh nhà. Nói về anh, tôi chỉ có thể mượn lời văn của đồng chí Hoàng Thị Hạnh, nguyên Uỷ viên Ban Thường vụ Tỉnh uỷ- Phó chủ tịch UBND tỉnh tại hội thảo Hà Lâm Kỳ - Nhà văn quê hương (tháng 9/2015). “…Với cách nhìn của một người lính đã từng đi qua chiến tranh và người làm văn chương, cảm hứng với lịch sử và văn hóa, lại có nhiều kinh nghiệm và vốn sống thực tế, anh luôn canh cánh với sự kiện, sự việc, con người gắn với chính quê hương mình, mong muốn chuyển tải đến thế hệ sau những sự thật lịch sử sống động. Hà Lâm Kỳ đã khéo léo gọi đấy là “Gặp và ghi”, là “Một góc nhìn”. Chính nhờ cái chất lịch sử được bao bọc trong chất văn học mà ghi chép của anh được xã hội và bạn đọc quan tâm nhiều hơn…”

Trở về với những trang bản thảo, trong đầu tôi vẫn văng vẳng lời nói của anh “nếu mình không viết bây giờ thì e người sau khó tìm kiếm tư liệu”, và tôi hy vọng một ngày gần đây anh sẽ ra mắt bạn đọc cuốn sách “Khắc hoạ chân dung bộ đội địa phương Yên Bái” mà anh gọi đó là “người trong cuộc”