CÂU CHUYỆN : "THẦN ĐÈN" ĐÚC KHUÔN ĐẠN BA-ZÔ-KA NƠI ĐẦY NƯỚC BẠC CHỢ ĐỒN

Để khắc chế xe tăng và xe bọc thép của Pháp trên đường số 4, các xưởng quân giới tại ATK Chợ Đồn được giao nhiệm vụ sản xuất khẩn cấp đạn Ba-zô-ka theo mẫu thiết kế của Giáo sư Trần Đại Nghĩa. Việc đúc đầu đạn đòi hỏi độ chính xác cực cao về mặt cơ khí. Ông Ma Văn Sần, thợ cả đúc đồng người Tày, được anh em gọi là "Thần đèn khuôn đúc" nhờ tài chế tạo khuôn đất sét chịu nhiệt siêu bền.

Thiếu hóa chất tạo độ kết dính cho khuôn, ông Sần đã lội rừng tìm kiếm một loại đất sét đặc biệt bên bờ các con suối sâu, đem về giã mịn rồi trộn với mật mía đường và lông lợn rừng để tạo độ dẻo dai, không bị nứt toác khi đổ gang lỏng vào. Để kiểm tra độ chuẩn xác của tâm đầu đạn, ông dùng một sợi chỉ mảnh buộc viên đá cuội làm quả dọi thủ công.

Một đêm tháng 10 năm 1949, một mẻ gang lỏng chuẩn bị ra lò thì bấy giờ trời đổ mưa giông lớn, nước mưa từ kẽ hang đá dột xuống chực rơi vào lò nung, có thể gây ra một vụ nổ lò kinh hoàng. Bất chấp hiểm nguy, ông Sần dũng cảm cởi áo, dùng một tấm phên tre lớn che chắn ngay phía trên đỉnh lò, hứng trọn những giọt nước mưa nóng rát phả ra từ lò gang. Sự gan dạ của ông đã bảo vệ an toàn cho mẻ gang. Hàng trăm đầu đạn Ba-zô-ka xuất xưởng từ tay ông Sần đã ra mặt trận, góp phần bẻ gãy các đoàn xe cơ giới của giặc trên đường bông lau lịch sử.