Câu chuyện thời chống Pháp

Một chiều cuối tháng Tư, theo chân Chủ tịch Hội Cựu chiến binh xã Tả Phời (thành phố Lào Cai), chúng tôi đến thôn Lắp Máy thăm ông Phạm Văn Ngạn, cựu chiến binh thuộc Sư đoàn Pháo binh 254 từng tham gia Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954.

Năm nay ông Ngạn đã bước sang tuổi 81, trong gian nhà nhỏ cấp 4 được xây từ năm 1986, điều tôi thật sự ấn tượng là những giấy khen, huân chương, huy chương kháng chiến và những bức ảnh lưu niệm chụp tại chiến trường xưa... được treo trang trọng trên tường. Mắt ông sáng lên khi giới thiệu với chúng tôi những kỷ niệm gắn liền với từng phần thưởng cao quý ấy. Trở lại ký ức về cuộc kháng chiến trường kỳ của dân tộc cách đây hơn nửa thế kỷ, đặc biệt là thời gian tham gia Chiến dịch Điện Biên Phủ, giọng ông xúc động: “Khi vào bộ đội, tôi mới 17 tuổi, đến lúc được tham gia chiến dịch, tôi chưa đầy 22 tuổi. Trong 5 năm khoác áo lính, có 4 kỷ niệm làm tôi nhớ nhất và là niềm tự hào của cuộc đời tôi. Đó là những ngày tháng gian khổ khi nhận lệnh chuyển pháo từ vùng xuôi lên Mường Phăng (Điện Biên) phục vụ chiến dịch. Rồi việc được Bác Hồ tặng ca nước cho bộ đội pháo binh và giây phút nghe tin chiến thắng; được tham gia trong đội quân diễu hành báo công tại Hà Nội”.

Ông kể, không thể tả hết được sự vất vả, khó khăn khi vận chuyển những vũ khí nặng, kéo pháo đại liên, trung liên đi bộ vượt hàng trăm km lên Điện Biên. Những khẩu đội pháo chia nhau từng chút lương thực, chia sẻ từng viên thuốc để chống chọi với những cơn sốt rét rừng. Tất cả những người tham gia chiến dịch đều cố gắng chấp hành nghiêm mệnh lệnh của chỉ huy với sự quyết tâm giành chiến thắng. Trong suốt những ngày hành quân, bộ đội Việt Minh đi đến đâu đều được dân quý, dân tin đến đấy, bởi họ luôn thể hiện phẩm chất tốt đẹp của “Bộ đội Cụ Hồ”. Đơn vị của cựu chiến binh Phạm Văn Ngạn đóng ở Mường Phăng, có nhiệm vụ hỗ trợ chiến đấu và bảo vệ đồng chí Võ Nguyên Giáp (chỉ huy chiến dịch). Trước đó, ông cùng đồng đội được Bác Hồ gửi tặng chiếc ca uống nước, một bên ghi dòng chữ: “Ca Bác Hồ tặng”, một bên ghi: “Quyết tâm giành chiến thắng”. Vật kỷ niệm giản dị này là niềm khích lệ to lớn đối với những người lính pháo binh khi ấy, giúp họ hăng hái, sẵn sàng bước vào chiến dịch. Người cựu chiến binh già cũng không thể quên giờ phút nhận được tin chiến thắng, cờ của bộ đội Việt Minh tràn ngập Mường Thanh, quân và dân ta nô nức, vui sướng nhường nào. Nâng niu chiếc huy hiệu kỷ niệm chiến sỹ Điện Biên đã bạc màu được cài ngay ngắn trên bộ quân phục, người cựu chiến binh hào hứng hồi tưởng: “Sau chiến thắng Điện Biên Phủ, tôi được chọn tham gia đội quân diễu hành báo công ở Điện Biên và Hà Nội. Kỷ niệm đáng nhớ này diễn ra gần 60 năm, nhưng tôi vẫn cứ ngỡ như hôm qua”. Có lẽ vì thế, khi thấy phóng viên có nhã ý muốn chụp hình ông tại gia đình, ông đã không ngần ngại “diện” lại những bộ quân phục đã gắn huân, huy chương... Chúng tôi nhận thấy rõ niềm hạnh phúc, tự hào trong ánh mắt của ông.

Năm 1958, cùng với hàng nghìn người lính trở về sau cuộc kháng chiến, cựu chiến binh Phạm Văn Ngạn đã cùng đồng đội tiếp tục hành trình xây dựng đất nước. Những đồng hương Thái Bình quê ông, người thì ở lại Điện Biên để cùng nhân dân các dân tộc địa phương bước vào công cuộc dựng xây, kiến thiết, còn ông nhận nhiệm vụ lên xây dựng vùng mỏ, làm công nhân trắc địa. Ông được chứng kiến chặng đường nửa thế kỷ phát triển của vùng mỏ khi tham gia nhiều vị trí công tác. Một vinh dự lớn đối với ông Phạm Văn Ngạn là chính ở vùng mỏ Cam Đường, ông được tham gia bảo vệ Bác Hồ khi Bác lên thăm Lào Cai, thăm vùng mỏ vào tháng 9/1958. Trong cuộc chiến chống Mỹ và bảo vệ Tổ quốc, ông cũng nằm trong lực lượng sẵn sàng trực chiến bảo vệ nhà máy. Ông khoe trong số mấy người con trai của ông, có 3 người đi bộ đội. Sau khi nghỉ hưu, ông cùng gia đình phát triển kinh tế đồi rừng, chăn nuôi gia súc, gia cầm, đào ao thả cá.

Chỉ tay lên những giấy khen, huân chương kháng chiến, cựu binh Phạm Văn Ngạn ngậm ngùi: Trong hơn 10 cựu chiến binh thời kỳ Chiến dịch Điện Biên Phủ lên mỏ đợt ấy, nay chỉ còn vài người. Điều tôi mong muốn bây giờ là được gặp lại những đồng đội cũ để giao lưu, trò chuyện với thế hệ trẻ về Chiến dịch Điện Biên Phủ, về Hồ Chủ tịch và Đại tướng Võ Nguyên Giáp... Chia tay cựu chiến binh Phạm Văn Ngạn, tôi cảm nhận rõ hơn mong ước tuy giản dị nhưng cũng thật lớn lao của ông.