Câu chuyện thời hoa lửa (10)

LỜI MỞ ĐẦU

Có một miền quê yên ả nằm bên bờ biển Đông, nơi những con sóng vẫn ngày đêm vỗ về bờ cát trắng. Ít ai biết rằng, sâu thẳm trong lòng đất mẹ ấy, trong từng tán rừng, từng con sóng, từng hạt cát, vẫn âm ỉ một thứ "lửa" – thứ lửa của một thời máu lửa oai hùng. Tôi lớn lên trên mảnh đất Bà Rịa – Vũng Tàu, nơi tuổi thơ tôi gắn với những câu chuyện kể của bà, của mẹ bên bếp lửa chiều đông. Nhưng phải đến hôm nay, khi đứng trước các bậc nhân chứng lịch sử – những con người đã sống, đã chiến đấu và viết nên những trang sử bằng chính dòng máu của mình – tôi mới thực sự cảm nhận hết được độ "cháy" của "ngọn lửa" ấy.

Đối với tôi, "thời hoa lửa" không chỉ là một giai đoạn lịch sử, mà là những tháng năm rực rỡ nhất của một thế hệ "quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh". Đó là khi những chàng trai, cô gái tuổi mười tám, đôi mươi tạm biệt mái trường, làng quê, lên đường với một trái tim đầy nhiệt huyết và một khát khao duy nhất: độc lập, tự do cho dân tộc. Họ ra đi, để lại sau lưng những lời hẹn ước, những mái tranh nghèo, những giọt nước mắt của mẹ già, em nhỏ. Và trên mảnh đất Bà Rịa – Vũng Tàu anh hùng này, "hoa" đã nở trên "lửa" đạn, nở trên những cánh rừng già Minh Đạm – Đất Đỏ, nở trên những dòng sông Chà Và, trên những con đường Trường Sơn huyền thoại.

Bài viết này không chỉ đơn thuần là một bài dự thi. Với tôi, đó là một cuộc hành hương trở về với lịch sử, với cội nguồn. Là một người trẻ, tôi khao khát được lắng nghe, được ghi lại và truyền tải những câu chuyện có thật, giản dị mà hào hùng từ chính những nhân chứng đã đi qua cuộc chiến. Đó là những câu chuyện về lòng yêu nước, về sự hy sinh, về tình đồng chí, đồng đội và cả những mất mát không gì bù đắp được. Qua lăng kính sáng tạo của thế hệ hôm nay, tôi muốn thắp lên ngọn lửa tri ân, để thế hệ trẻ chúng tôi thêm hiểu, thêm tự hào và thêm yêu mảnh đất, con người Bà Rịa – Vũng Tàu, những người đã góp phần làm nên lịch sử hào hùng của dân tộc Việt Nam.

"Người con gái trẻ măng
Giặc đem ra bãi bắn
Đi giữa hai hàng lính
Vẫn ung dung mỉm cười
Ngắt một đóa hoa tươi
Chị cài lên mái tóc."

Những vần thơ ấy của nhà thơ Phan Thị Thanh Nhàn đã theo tôi suốt từ thuở ấu thơ, khi lần đầu được nghe bà kể về người con gái Đất Đỏ - Võ Thị Sáu. Nhưng phải đến hôm nay, khi đã trưởng thành và viết những dòng này, tôi mới thực sự cảm nhận hết được vẻ đẹp bi tráng của khoảnh khắc ấy.

Một cô gái mười bảy tuổi, ở cái tuổi "trẻ măng" nhất của cuộc đời, bước giữa hai hàng lính với những họng súng chĩa thẳng về phía mình. Thế nhưng, giữa ranh giới mong manh giữa sống và chết, giữa không khí căng thẳng tột cùng của pháp trường, chị vẫn giữ được nụ cười ung dung trên môi. Và hành động đẹp nhất, cũng là hành động khiến kẻ thù phải khiếp sợ nhất: chị ngắt một đóa hoa tươi bên đường, nhẹ nhàng cài lên mái tóc.Khoảnh khắc ấy, cái đẹp đã chiến thắng bạo tàn. Sự sống đã vượt lên trên cái chết. Tình yêu quê hương, đất nước đã hóa thân thành một đóa hoa mong manh nhưng bất diệt.

Mảnh đất Bà Rịa - Vũng Tàu, nơi có huyện Đất Đỏ quê hương chị, nơi có Côn Đảo - mảnh đất thiêng nơi chị nằm xuống - xin được viết về chị. Không phải bằng những con số khô khan hay những sự kiện lịch sử xa vời, mà bằng tất cả tình yêu và sự ngưỡng mộ dành cho một con người đã dùng cả tuổi thanh xuân để yêu nước, và dùng cả cái chết để khẳng định lẽ phải.

Câu chuyện về chị Võ Thị Sáu, với tôi, không chỉ là câu chuyện của quá khứ. Đó là câu chuyện của hôm nay, của mai sau. Bởi đóa hoa chị cài lên tóc năm ấy vẫn đang nở rộ trên mảnh đất quê hương, trong trái tim mỗi người dân Việt Nam yêu nước.

Nữ anh hùng Võ Thị Sáu sinh năm 1933 tại làng Phước Thọ, tổng Phước Hưng Hạ, tỉnh Bà Rịa (nay là xã Phước Long Thọ, huyện Đất Đỏ, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu). Chị lớn lên trong một gia đình nghèo: cha làm nghề đánh xe ngựa chở khách thuê đi Long Điền, Phước Hải; mẹ buôn bán bún bì chả tại chợ Đất Đỏ. Ngay từ nhỏ, chị đã phải phụ giúp cha mẹ để sinh kế

Ngôi nhà tuổi thơ của chị nằm ở dãy phố chợ do làng xây dựng để cho thuê, ngày nay thuộc thị trấn Đất Đỏ, đã được Nhà nước phục dựng làm nhà lưu niệm. Đó là căn nhà nhỏ với nền đất, xung quanh che ván gỗ, mái lợp ngói âm dương, dài 10m, rộng 3m gồm 2 phòng nhỏ. Phòng ngoài kê bộ đồ ván gỗ - nơi chị em chị thường nằm ngủ

Sau khi quân Pháp tái chiếm vùng Đất Đỏ vào cuối năm 1945, các anh trai của chị đã thoát ly gia đình, hoạt động kháng chiến cho phong trào Việt Minh. Chị bỏ dở việc học, ở nhà giúp mẹ cha và bí mật tiếp tế cho các anh .

Năm 1946, khi mới 12 tuổi -cái tuổi mà những đứa trẻ hôm nay còn loay hoay với bài tập, với những bộ phim hoạt hình - chị đã bước vào rừng, bước vào cuộc chiến. Bước chân nhỏ bé in dấu trên những con đường đất đỏ, mang theo những mật thư, mang theo cả trái tim chưa kịp lớn đã biết yêu nước thương nhà, chị theo anh trai là Võ Văn Me lên chiến khu và trở thành liên lạc viên của Đội Công an xung phong Đất Đỏ . Năm 14 tuổi, chị chính thức được kết nạp vào đội .

Hình ảnh cô bé Sáu những năm tháng ấy hiện lên trong ký ức của những người từng sống cùng thời: dáng nhỏ nhắn, nhanh nhẹn, đội nón lá, xách giỏ đi chợ hoặc gánh hàng rong. Đôi mắt sáng, tinh anh. Không ai ngờ rằng cô bé ấy chính là người đã tiếp tế lương thực, đưa tin tức, giúp đồng đội thoát khỏi vòng vây của giặc. Những chuyến đi thầm lặng ấy là những trang đầu tiên trong bản hùng ca về lòng dũng cảm của người con gái Đất Đỏ.

Trong vai trò liên lạc viên, chị Sáu được giao nhiều nhiệm vụ quan trọng: mua hàng tiếp tế cho các tổ chức cách mạng, chuyển công văn, tài liệu. Mỗi lần nhận nhiệm vụ, chị đều hoàn thành xuất sắc .

Điều đặc biệt là dù tuổi còn nhỏ, chị luôn tỏ ra chững chạc, bình tĩnh và mưu trí. Chị biết cách tránh sự theo dõi của địch, biết cách giấu tin trong những vật dụng quen thuộc hàng ngày. Những năm tháng ấy đã rèn luyện cho chị bản lĩnh kiên cường, sự nhạy bén và lòng trung thành tuyệt đối với cách mạng.

Tháng 7 năm 1948, Công an Đất Đỏ nhận được nhiệm vụ phá cuộc mít tinh kỷ niệm Quốc khánh Pháp do địch tổ chức. Đây là nhiệm vụ vô cùng gian nan, nguy hiểm bởi địch bố trí lực lượng canh gác dày đặc. Thế nhưng, chị Sáu - khi đó mới 15 tuổi - đã chủ động xin được trực tiếp thực hiện nhiệm vụ .

Giữa buổi mít tinh ồn ào của kẻ thù, một cánh tay nhỏ nhắn vung lên. Tiếng nổ vang lên không chỉ phá tan cuộc mít tinh, mà còn phá tan cái ý nghĩ rằng một cô gái nhỏ bé có thể bị khuất phục. Khi khói lựu đạn tan đi, kẻ thù nhận ra rằng họ đang đối mặt với một dân tộc mà ngay cả những đứa con gái mười lăm tuổi cũng sẵn sàng chiến đấu.Chị nhận lựu đạn, bí mật giấu vào góc chợ gần khán đài từ nửa đêm. Sáng hôm sau, khi xe của tỉnh trưởng vừa tới, chị tung lựu đạn về phía khán đài. Tiếng nổ vang lên uy hiếp toàn bộ cuộc mít tinh. Hai tổ công an xung phong ở gần đấy đồng loạt nổ súng yểm trợ, tạo áp lực giải tán cuộc mít tinh. Những người của Việt Minh được bố trí trong đám đông hô to "Việt Minh tiến công" và hướng dẫn người dân giải tán an toàn .Sau chiến công này, chị Sáu được tổ chức tuyên dương khen ngợi. Tiếng tăm về một cô gái nhỏ tuổi dám đương đầu với quân thù bắt đầu lan xa.

Không dừng lại ở đó, chị tiếp tục được giao nhiệm vụ diệt tề trừ gian, tiêu biểu là việc tiêu diệt tên cai tổng Tòng - một tên Việt gian bán nước, tay sai đắc lực của thực dân Pháp.

Tháng 11 năm 1948, chị Sáu mang theo lựu đạn, trà trộn vào đám người đi làm căn cước. Giữa buổi, chị ném lựu đạn vào nơi làm việc của Tòng, hô to "Việt Minh tấn công" rồi kéo mấy chị em cùng chạy. Lựu đạn nổ, tên Tòng bị thương nặng. Tuy không tiêu diệt được hắn, nhưng vụ tấn công khiến bọn lính đồn khiếp vía, không dám truy lùng Việt Minh ráo riết như trước .

Những trận đánh tiếp theo: phá cuộc mít tinh, tiêu diệt nhiều lính Pháp ở Vũng Tàu, diệt hai tên chỉ điểm Cả Suốt và Cả Đay... Tất cả đều được thực hiện bởi một thiếu nữ với trái tim đầy nhiệt huyết và lòng căm thù giặc sâu sắc .

Tháng 2 năm 1950, tại phiên chợ Tết Canh Dần ở Đất Đỏ, chị Sáu và đồng đội dùng lựu đạn tập kích, làm hai tên chỉ điểm viên của thực dân Pháp bị thương. Trong lần đó, chị không may bị địch bắt .

Khoảnh khắc ấy, người con gái 17 tuổi đã đứng trước sự lựa chọn: hoặc đầu hàng, hoặc đối diện với lao tù. Và chị đã chọn con đường gian khó, bước vào vòng lao lý với tư thế hiên ngang của một chiến sĩ cách mạng.

Sau khi bị bắt, chị Sáu lần lượt bị đưa đi thẩm vấn và giam giữ tại các nhà tù Đất Đỏ, khám đường Bà Rịa và khám Chí Hòa .

Trong hơn một tháng bị giam tại nhà tù Đất Đỏ, chị bị giặc tra tấn dã man. Chúng dùng mọi cực hình để moi thông tin về tổ chức, về đồng đội. Thế nhưng, chị vẫn kiên quyết không khai báo. Sự im lặng của chị là tiếng nói mạnh mẽ nhất của lòng trung thành .

Địch phải chuyển chị về khám Chí Hòa. Tại đây, dù trong cảnh tù đày, chị vẫn tiếp tục làm liên lạc cho các đồng chí trong khám, cùng chị em tại tù đấu tranh đòi cải thiện cuộc sống nhà tù .

Tháng 4 năm 1950, tòa án binh của quân đội Pháp đã đưa chị Sáu ra xét xử với tội danh làm chết một sĩ quan Pháp và 23 người Việt cộng tác với Pháp .

Tại thời điểm xét xử, chị chưa tròn 18 tuổi. Các luật sư bảo vệ đã dựa vào điểm này để tranh biện, mong đưa chị thoát khỏi án tử hình. Nhưng trước tòa, chị Sáu đã cất cao tiếng nói bất hủ:

"Yêu nước chống bọn thực dân xâm lược không phải là tội" .

Câu nói ấy vang lên giữa phòng xử án, như một lời khẳng định chân lý: yêu nước là lẽ phải, là quyền thiêng liêng của mỗi con người. Không một thế lực nào có thể biến lòng yêu nước thành tội lỗi.

Mặc dù vậy, tòa án binh Pháp vẫn tuyên án tử hình chị. Bản án này đã gây chấn động dư luận, gây ra sự phản đối mạnh mẽ cả tại Việt Nam và ngay tại nước Pháp. Chính vì vậy, chính quyền quân sự Pháp không thể công khai thi hành bản án .

Chị tiếp tục bị giam cầm tại khám Chí Hòa cho đến tận tháng 1 năm 1952. Trong thời gian này, chị vẫn giữ vững tinh thần, vẫn cười vẫn hát, vẫn động viên các bạn tù. Những câu nói của chị tiếp tục vang lên như những nhát dao đâm vào ý chí của kẻ thù:

Khi bị lục soát: "Tao còn mấy thùng rác ở khám Chí Hòa, tụi bây vô mà tịch thu!" .

Khi bị ép quỳ: "Tao chỉ biết đứng, không biết quỳ" .

Khi bị kết án: "Tôi không có tội. Chỉ có kẻ sắp hành hình tôi đây mới là có tội" .

Và câu nói thể hiện sự ân hận của một người chiến sĩ: "Tôi chỉ ân hận là chưa tiêu diệt hết bọn thực dân cướp nước và lũ tay sai bán nước" .

Đêm 22 tháng 1 năm 1952, trong xà lim cuối cùng ở Côn Đảo, chị Sáu đã giơ tay thề trước lá cờ Đảng và được kết nạp vào Đảng Lao động Việt Nam. Chị trở thành người nữ đảng viên trẻ tuổi nhất, được công nhận là Đảng viên chính thức ngay đêm trước khi hy sinh .

Đó là một đêm đặc biệt. Giữa chốn địa ngục trần gian, một trái tim trẻ vẫn đập những nhịp đập rực lửa niềm tin. Ánh sáng của lý tưởng đã soi đường cho chị bước qua ranh giới cuối cùng của cuộc đời.

Ngày 21 tháng 1 năm 1952, chính quyền quân sự Pháp bí mật chuyển chị Sáu ra Côn Đảo. Chị mang số tù 6267 và bị giam riêng ở Sở Cò. Chị Sáu là nữ tù nhân đầu tiên và trẻ nhất tại Côn Đảo .

Hòn đảo lúc bấy giờ được mệnh danh là "địa ngục trần gian", nơi giam giữ những người tù cách mạng kiên trung nhất. Và chị - một cô gái mười chín tuổi - đã bước vào địa ngục ấy với tư thế của một anh hùng.

Theo lời kể của ông Tám Vàng - một tù nhân chứng kiến giây phút cuối cùng của chị - được đại tá Lê Văn Thiện ghi lại trong cuốn "Tình đất đỏ":

Khoảng 4 giờ sáng ngày 23 tháng 1 năm 1952, giữa mùa gió chướng, những cơn sóng dữ ào ào đập vào bờ, bầu trời u ám. Có tiếng hô vang lên từ các trại giam vọng lại: "Phản đối xử bắn Võ Thị Sáu. Phản đối! Phản đối! Đả đảo thực dân Pháp". Tên chúa đảo và thuộc hạ hoảng hốt liền ra lệnh khóa chặt cửa các chuồng giam .Khoảng 5 giờ sáng, chị bị đưa đến văn phòng giám thị trưởng đặt trước sân Banh I để làm lễ rửa tội. Đến 7 giờ sáng, chị bị đưa đến sân Banh III phụ .

Họ trói chị vào gốc cây bàng, hướng về nghĩa địa Hàng Dương. Một tên lính lấy khăn định bịt mắt chị.

Và rồi, câu nói cuối cùng vang lên:

"Không cần bịt mắt tôi. Hãy để cho đôi mắt tôi được nhìn đất nước thân yêu đến giây phút cuối cùng và tôi có đủ can đảm để nhìn thẳng vào họng súng của các người!" .

Đôi mắt chị sáng rực, nhìn thẳng vào bọn lính sắp bắn. Chị bắt đầu cất cao tiếng hát. Giữa pháp trường, giữa tiếng gió gào sóng vỗ, tiếng hát của chị vang lên: "Chiến sĩ Việt Nam", "Lên Đàng"... .

Và rồi, những lời hô cuối cùng:

"Đả đảo thực dân Pháp! Việt Nam độc lập muôn năm! Hồ Chủ tịch muôn năm!" .

Tiếng hô ấy vang lên, át cả tiếng gió, tiếng sóng, át cả mệnh lệnh của kẻ thù. Tên lính Pháp run sợ, nhắm mắt bóp cò.

Chị ngã xuống bên gốc cây bàng, dưới bầu trời Côn Đảo, trong tiếng sóng vỗ không ngừng. Đôi mắt chị vẫn mở, vẫn sáng rực, vẫn hướng về đất nước thân yêu. Thi hài chị được đưa ra Hàng Dương và được chôn tại huyệt đào sẵn .

Trong "Sổ giám sát tử vong 1947–1954" còn lưu tại Côn Đảo, có dòng chữ ghi bằng tiếng Pháp: "Le 23 Janvier 1952: 195 G.267 Võ Thị Sáu dite CAM mort 23/1/1952 7h P.Condor Par balles..." (Tù nhân số G 267 Võ Thị Sáu bị xử bắn vào ngày 23/1/1952) .

Điều đặc biệt là sự hy sinh anh dũng của chị Sáu đã gây xúc động cho nhiều tầng lớp, kể cả những người bên kia chiến tuyến và thực dân Pháp. Nhiều người Pháp đã tỏ ra kính phục trước tinh thần thép của người con gái Việt Nam nhỏ bé .

Theo lời kể, gia đình các công chức, giám thị ở Côn Đảo phần lớn có thờ cô Sáu trong nhà mình . Điều đó cho thấy sức mạnh của lòng yêu nước và chính nghĩa có thể cảm hóa được cả những trái tim vốn đứng về phía bạo tàn.

Sau khi chị hy sinh, Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã công nhận chị là liệt sĩ. Ngày 2 tháng 8 năm 1993, Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã ký Quyết định 149/KT/CTN truy tặng danh hiệu "Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam" cho chị Võ Thị Sáu .

Đặc biệt, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khen tặng chị 6 chữ vàng: "Sống anh dũng, chết vẻ vang" . Sáu chữ ngắn gọn nhưng đã khắc họa trọn vẹn cuộc đời và sự hy sinh của người con gái Đất Đỏ.

Khu mộ của chị Võ Thị Sáu tại Nghĩa trang Hàng Dương, Côn Đảo được tôn tạo nhiều lần và trở thành một trong những điểm tham quan nổi tiếng, một địa chỉ tâm linh thiêng liêng đối với người dân Việt Nam .Hàng ngày, hàng tháng, hàng năm, những dòng người vẫn lặng lẽ đến bên mộ chị. Có những cụ già chống gậy đi hàng ngàn cây số chỉ để thắp cho chị nén nhang. Có những em nhỏ còn thơ ngây, chưa hiểu hết chiến tranh là gì, nhưng đã thuộc tên chị qua lời ru của bà, của mẹ. Họ đến không chỉ để viếng một người đã khuất. Họ đến để tìm lại một phần ký ức của dân tộc, để thấy rằng trong những năm tháng tối tăm nhất, vẫn có những ánh sáng không bao giờ tắt.

Nhà lưu niệm Võ Thị Sáu tại xã Phước Long Thọ, huyện Đất Đỏ đã được Bộ Văn hóa Thông tin (nay là Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch) công nhận là Di tích cấp quốc gia theo Quyết định số 15/QĐ-BT ngày 27/01/1986 .

Cách nhà lưu niệm khoảng 100m là Công viên tượng đài và Đền thờ anh hùng Võ Thị Sáu. Tượng chị được đúc bằng đồng, cao 7m, tạo theo thế chị ung dung ra pháp trường, tà áo tung bay trong gió - một con người hiên ngang, bất khuất, kiên cường .

Tên chị Võ Thị Sáu đã trở thành tên trường, tên đường, tên đoàn, tên đội, tên quỹ học bổng... ở khắp mọi miền đất nước . Từ Bắc chí Nam, từ miền xuôi lên miền ngược, đâu đâu cũng thấy hình bóng chị trong những công trình mang tên chị.

Năm 1995, Hãng phim Truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh trình chiếu bộ phim "Như một huyền thoại" tái hiện cuộc đời chị Võ Thị Sáu .

Và hơn cả những công trình, những bộ phim, chị Sáu vẫn sống mãi trong trái tim người dân Việt Nam. Mỗi khi nhắc đến Đất Đỏ, mỗi khi nghe bài hát "Biết ơn chị Võ Thị Sáu", mỗi khi hoa Lê-ki-ma nở trên Côn Đảo, người ta lại nhớ về chị - người con gái bất tử của quê hương.

"Mùa hoa Lê-ki-ma nở, ở quê ta miền Đất Đỏ
Thôn xóm vẫn nhắc tên người anh hùng đã chết cho đời sau..."