Câu chuyện thời hoa lửa (110)
Anh hùng Nguyễn Văn Trỗi và Trận tập kích bom cầu Công Lý năm 1964
I. Bối cảnh chiến lược và âm mưu của địch tại đô thành Sài Gòn những năm 1960
Bước sang giai đoạn 1963 - 1964, chiến lược "Chiến tranh đặc biệt" của đế quốc Mỹ áp dụng tại miền Nam Việt Nam đang đứng trước nguy cơ phá sản hoàn toàn dưới sức tàn phá của các làn sóng đồng khởi và những trận đánh du kích vang dội của quân và dân ta. Để cứu vãn tình thế và răn đe phong trào cách mạng, chính phủ Mỹ quyết định cử một phái đoàn quân sự và ngoại giao cấp cao sang miền Nam Việt Nam nhằm vạch ra những kế hoạch leo thang chiến tranh mới. Đứng đầu phái đoàn này là Robert McNamara - Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Mỹ, một trong những kiến trúc sư trưởng của cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam, cùng với đại tướng Maxwell Taylor. Sự kiện này được xem là một bước ngoặt nguy hiểm, đe dọa trực tiếp đến vận mệnh của hàng triệu đồng bào miền Nam. Đô thành Sài Gòn lúc bấy giờ được ngụy quyền tăng cường các biện pháp an ninh ở mức độ tối mật, biến thủ phủ này thành một pháo đài bất khả xâm phạm với hàng vạn cảnh sát, mật vụ và quân đội tuần tra ngày đêm khắp các ngõ ngách, đặc biệt là các tuyến đường huyết mạch nối liền sân bay Tân Sơn Nhất với trung tâm thành phố.
Trước tình hình đó, Bộ Tư lệnh Quân khu Sài Gòn - Gia Định đã nhận định: Cần phải giáng một đòn sấm sét ngay tại trung tâm đầu não của địch để bẻ gãy ý chí leo thang chiến tranh của Lầu Năm Góc, đồng thời vạch trần bộ mặt xâm lược của đế quốc Mỹ trước dư luận quốc tế. Nhiệm vụ tổ chức trận đánh tập kích, tiêu diệt Robert McNamara bằng chất nổ được giao cho Biệt động Sài Gòn - một lực lượng tinh nhuệ, mưu trí, hoạt động bí mật trong lòng địch. Địa điểm được lựa chọn là cầu Công Lý (nay là cầu Nguyễn Văn Trỗi, Thành phố Hồ Chí Minh), cây cầu độc đạo mà đoàn xe của Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ bắt buộc phải đi qua khi di chuyển từ sân bay về dinh Gia Long. Người được tin tưởng giao trọng trách trực tiếp thực hiện nhiệm vụ đặt bom đầy nguy hiểm này là chiến sĩ biệt động trẻ tuổi Nguyễn Văn Trỗi, thuộc tổ biệt động cánh Đông Sài Gòn.
Nguyễn Văn Trỗi sinh ra trong một gia đình nghèo giàu truyền thống yêu nước tại làng Thanh Quýt, xã Điện Thắng, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam. Sớm tận mắt chứng kiến cảnh quê hương bị tàn phá dưới gót giày viễn chinh, anh nung nấu một lòng căm thù giặc sâu sắc. Sau khi vào Sài Gòn làm thợ điện tại nhà máy điện Chợ Quán, anh đã bí mật tham gia tổ chức biệt động, dùng nghề nghiệp của mình để ngụy trang và thâm nhập vào các công trình ngầm của địch. Với tư duy nhạy bén của một người thợ điện và lòng quả cảm phi thường, Nguyễn Văn Trỗi đã nhanh chóng xây dựng một kế hoạch tác chiến táo bạo nhưng vô cùng tỉ mỉ để tiếp cận cầu Công Lý - nơi vốn được canh phòng cẩn mật bởi các mạng lưới mật vụ dày đặc.
II. Diễn biến chi tiết quá trình chuẩn bị vũ khí và thâm nhập trận địa ngầm
Trận đánh được lên kế hoạch nổ súng vào giữa tháng 5 năm 1964. Để đảm bảo sức công phá có thể tiêu diệt hoàn toàn đoàn xe bọc thép của phái đoàn Mỹ, Nguyễn Văn Trỗi cùng các đồng đội đã phải bí mật chế tạo một quả mìn định hướng có trọng lượng lên tới 8 kilôgam thuốc nổ mạnh, kết hợp với hệ thống kíp nổ điện tử phức tạp được điều khiển từ xa. Việc vận chuyển một khối lượng chất nổ lớn như vậy vào giữa trung tâm Sài Gòn là một bài toán sinh tử. Nguyễn Văn Trỗi đã dùng chiếc xe đạp cà tàng của mình, giấu thuốc nổ vào bên trong các hộp dụng cụ sửa chữa điện, cải trang thành một người thợ đi bảo trì đường dây để qua mặt các trạm kiểm soát nghiêm ngặt của cảnh sát ngụy.
Đêm ngày 9 tháng 5 năm 1964, trời Sài Gòn đổ những cơn mưa rào đầu mùa xối xả, đường phố vắng bóng người. Đây chính là thời cơ vàng để Nguyễn Văn Trỗi cùng đồng đội là Nguyễn Hữu Lời tiếp cận trận địa cầu Công Lý. Hai anh lặng lẽ dắt xe đạp tiến về phía chân cầu, giả vờ như xe bị hỏng xích. Trong màn đêm nhập nhẹm và tiếng mưa rơi rít qua những tán cây, anh Trỗi nhanh chóng trèo xuống mép nước dưới gầm cầu, cẩn thận tìm vị trí cố định quả mìn vào các thanh dầm thép chịu lực của cầu. Từng thao tác được thực hiện một cách cực kỳ chính xác và khẩn trương, bởi chỉ cần một tiếng động nhỏ hoặc một ánh đèn pin của toán lính gác tuần tra quét qua, toàn bộ kế hoạch sẽ tan thành mây khói.
Tuy nhiên, một tình huống bất ngờ nguy hiểm đã xảy ra. Do hệ thống mật vụ của địch đã tăng cường mạng lưới chỉ điểm từ trước, một toán cảnh sát ngụy ẩn nấp trong bụi rậm gần chân cầu đã phát hiện ra những bóng đen nghi vấn dưới gầm cầu. Khi Nguyễn Văn Trỗi đang chuẩn bị nối đường dây điện từ quả mìn dẫn vào bờ để thiết lập vị trí bấm nút kích nổ bí mật, toán giặc bất ngờ ập ra, nổ súng chỉ thiên và lao vào vây bắt. Bị đánh bất ngờ trong thế không có vũ khí tự vệ mạnh, Nguyễn Văn Trỗi và Nguyễn Hữu Lời đã chống trả quyết liệt bằng tay không, nhưng do lực lượng địch quá đông, các anh đã bị chúng khống chế, còng tay và áp giải về trung tâm tra tấn của Tổng nha Cảnh sát ngụy.
III. Tinh thần thép trong lao tù và khí phách hiên ngang trên pháp trường
Ngay sau khi bắt được Nguyễn Văn Trỗi, ngụy quyền Sài Gòn và các chuyên gia tình báo Mỹ hiểu rằng họ đang nắm trong tay một đầu mối quan trọng của mạng lưới Biệt động Sài Gòn. Chúng lập tức dùng những đòn tra tấn tàn bạo, dã man nhất của thời trung cổ kết hợp hiện đại: Từ chích điện vào thái dương, đổ nước xà phòng vào mũi, dùng kìm rút móng tay móng chân cho đến tra tấn tinh thần bằng cách đe dọa sát hại người thân. Thế nhưng, tất cả những đòn thù hiểm độc đó đều phải khuất phục trước chí thép rực lửa của người chiến sĩ 24 tuổi. Nguyễn Văn Trỗi không hé môi nửa lời, anh nhận hết mọi trách nhiệm về mình để bảo vệ an toàn cho các đồng đội và các cơ sở cách mạng bí mật trong nội đô. Khi đồng chí phản tỉnh hỏi anh vì sao lại làm vậy, anh thẳng thắn trả lời: "Chính nước Mỹ của các ông đã đem bom đạn đến tàn phá đất nước tôi, tôi có quyền đánh đuổi kẻ xâm lược".
Trước sự kiên trung của anh, kẻ thù bất lực và quyết định đưa anh ra tòa án quân sự đặc biệt, tuyên án tử hình hòng uy hiếp tinh thần của phong trào quần chúng. Sự kiện này đã gây phẫn nộ lớn trên toàn thế giới. Thậm chí, một tổ chức du kích cánh tả tại Venezuela có tên là Du kích chống Mỹ (FALN) đã tổ chức bắt cóc một trung tá không quân Mỹ là Michael Smolen để ra yêu sách đổi mạng cho Nguyễn Văn Trỗi. Tuy nhiên, bất chấp những thỏa thuận quốc tế, ngay sau khi Michael Smolen được thả tự do, chính quyền tay sai Sài Gòn dưới sự giật dây của Mỹ đã lật lọng, vội vã đưa Nguyễn Văn Trỗi đi thi hành án tử hình nhằm b bịt đầu mối và răn đe phong trào.
Sáng ngày 15 tháng 10 năm 1964, pháp trường tại khám chí hòa rực lửa một bầu không khí căng thẳng. Kẻ thù bố trí hàng trăm lính vũ trang đầy mình bao quanh bệ bắn. Khi bị dẫn ra pháp trường, Nguyễn Văn Trỗi không hề tỏ ra sợ hãi hay run rẩy. Anh hiên ngang bước đi, đầu ngẩng cao, ánh mắt rực sáng nhìn thẳng vào họng súng của quân thù. Khi lính hành hình tiến lại gần định bịt mắt anh bằng một tấm băng đen, anh đã kiên quyết giật phắt ra và dõng dạc nói: "Không, không cần bịt mắt tôi. Hãy để tôi được nhìn mảnh đất thân yêu của Tổ quốc tôi!". Khí phách hiên ngang của anh khiến những tên lính đao phủ phải run tay, sững sờ.
