Câu chuyện thời hoa lửa (143)
Anh hùng Nguyễn Khắc Nhu và Cuộc khởi nghĩa Yên Bái rực lửa khí phách yêu nước tiền khởi nghĩa năm 1930
Trước khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời và lãnh đạo cách mạng đi đến thắng lợi cuối cùng, lịch sử dân tộc đã ghi nhận những phong trào yêu nước vô cùng oanh liệt của các bậc tiền bối, tiêu biểu là cuộc khởi nghĩa Yên Bái do Việt Nam Quốc dân Đảng tổ chức đầu năm 1930. Nguyễn Khắc Nhu (thường gọi là Xứ Nhu) — một nhà nho yêu nước, một trí thức mang chí lớn cứu nước cứu dân — là phó thủ lĩnh của cuộc khởi nghĩa, người trực tiếp vạch kế hoạch và chỉ huy mặt trận tấn công các đồn binh Pháp tại vùng trung du và thượng du Bắc Bộ nhằm lật đổ ách thống trị tàn bạo của thực dân.
Đêm ngày 9 tháng 2 năm 1930, tiếng súng khởi nghĩa đồng loạt nổ vang tại Yên Bái, Sơn Tây và Hưng Hóa. Nguyễn Khắc Nhu trực tiếp chỉ huy một cánh quân gồm những nông dân, thợ thuyền yêu nước mang theo dao mác, súng kíp tấn công vào đồn Hưng Hóa. Cuộc chiến diễn ra vô cùng khốc liệt, quân khởi nghĩa với vũ khí thô sơ đã dũng cảm xông lên, phá tan cửa đồn, tiêu diệt tên sỹ quan chỉ huy Pháp và làm chủ trận địa trong vài giờ đồng hồ.
Tuy nhiên, do sự chuẩn bị chưa chu đáo trên toàn quốc và bị lộ bí mật, thực dân Pháp đã điên cuồng huy động máy bay và quân chủ lực đến đàn áp dã man. Trong một trận chiến phòng ngự không cân sức tại làng Lâm Thao, Nguyễn Khắc Nhu bị trúng nhiều vết đạn, bị thương nặng và rơi vào tay giặc. Chúng đưa anh về nhà giam, dùng mọi ngục hình tra tấn tàn khốc hòng ép anh khai ra tung tích của lãnh tụ Nguyễn Thái Học và các đồng chí khác. Để giữ trọn lòng trung thành với tổ chức và giữ vững khí phách của một nhà nho yêu nước, Nguyễn Khắc Nhu đã đập đầu vào tường phòng giam tự sát, quyết không chịu nhục trước họng súng quân thù. Sự hy sinh lẫm liệt của anh cùng câu nói bất hủ "Không thành công cũng thành nhân" đã nhen nhóm ngọn lửa yêu nước sâu sắc, chuẩn bị một mảnh đất tâm lý sục sôi cho các phong trào cách mạng về sau.
Nguồn: "Lịch sử cận đại Việt Nam (1858 - 1945)", Viện Sử học — Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Nhà xuất bản Khoa học xã hội, 2002.
