CÂU CHUYỆN THỜI HOA LỬA (16)
CÂU CHUYỆN THỜI HOA LỬANgười ta thường nói chiến tranh là những bản anh hùng ca. Nhưng nếu nhìn thật gần, thật sâu, chiến tranh không chỉ có ánh hào quang. Nó là những khoảng lặng kéo dài, là những mất mát không thể gọi tên, là những con người đã đi qua tuổi trẻ mà không kịp sống trọn vẹn một lần cho riêng mình.Tôi biết về “thời hoa lửa” không phải qua sách giáo khoa, mà qua một chiếc hộp gỗ cũ đặt nơi góc tủ nhà. Chiếc hộp ấy không khóa, nhưng chưa bao giờ ai trong nhà mở ra một cách tùy tiện. Nó như một vùng ký ức – lặng im nhưng nặng trĩu.Một lần, vào một buổi chiều mưa, tôi hỏi mẹ:— Trong đó có gì vậy?Mẹ nhìn tôi rất lâu rồi nói:— Là tuổi trẻ của ông con.Tôi mở chiếc hộp. Không có huân chương lấp lánh như tôi tưởng. Chỉ có một cuốn sổ đã sờn gáy, vài lá thư không còn nguyên vẹn, và một mảnh vải màu xanh đã bạc.Trang đầu tiên của cuốn sổ, nét chữ nghiêng nghiêng:“Ngày rời nhà. Không dám quay đầu lại.”Chỉ một câu thôi, nhưng tôi bỗng hiểu: có những chia ly không cần nước mắt, vì nước mắt khi ấy là thứ xa xỉ.Ông tôi ra đi khi mới mười tám tuổi. Cái tuổi đáng ra phải là những buổi chiều đá bóng, những lần rung động đầu đời, những ước mơ chưa định hình. Nhưng chiến tranh không hỏi ai đã sẵn sàng. Nó gọi tên, và người ta phải đi.Những trang sau, không phải là chiến công. Không có những dòng mô tả trận đánh oai hùng. Chỉ là những điều rất nhỏ:“Hôm nay ăn sắn thay cơm.”“Đồng đội bị sốt, không có thuốc.”“Đêm mưa, rừng lạnh.”Đọc đến đó, tôi mới hiểu: chiến tranh thật ra được cấu thành từ vô số những điều bình thường bị đẩy đến tận cùng.Có một trang bị gạch đi nhiều lần, nhưng vẫn đọc được:“Nhớ nhà. Nhớ một người.”Tôi hỏi bà:— Hồi đó bà có đợi ông không?Bà cười, nụ cười rất nhẹ:— Không phải đợi. Là tin.Niềm tin ấy không có lời hứa chắc chắn, không có đảm bảo. Chỉ là mỗi ngày sống tiếp, mỗi ngày hy vọng người kia vẫn còn đâu đó trên đời.Có một lá thư chưa kịp gửi. Góc giấy đã úa vàng:“Nếu anh không về, em đừng buồn lâu quá…”Tôi dừng lại rất lâu ở câu này. Không phải vì nó bi lụy, mà vì nó quá bình thản. Bình thản đến đau lòng. Người viết câu đó chắc đã hiểu rất rõ rằng, cái chết luôn ở rất gần, gần đến mức phải chuẩn bị trước cả cách người ở lại sẽ sống tiếp.Nhưng điều khiến tôi ám ảnh nhất không phải là nỗi sợ chết, mà là cách họ sống.Giữa chiến tranh, ông vẫn ghi lại những điều đẹp đẽ:“Hôm nay thấy một bông hoa lạ trong rừng.”“Trăng sáng.”“Nghe tiếng suối, nhớ quê.”Giữa bom đạn, con người vẫn nhận ra hoa nở, vẫn nhìn trăng, vẫn nhớ về những điều dịu dàng. Có lẽ chính những điều đó đã giữ họ không trở thành những cỗ máy chiến đấu vô cảm.Rồi đến một trang cuối cùng:“Chiến tranh rồi sẽ qua. Chỉ mong mình còn đủ nguyên vẹn để trở về làm một người bình thường.”Tôi gấp cuốn sổ lại. Bỗng thấy “bình thường” là một ước mơ lớn đến mức nào.Ông đã trở về. Nhưng “nguyên vẹn” thì không.Ông ít nói. Đôi khi ngồi rất lâu trước sân, nhìn ra con đường làng như thể đang chờ ai đó. Mỗi lần nghe tiếng pháo giao thừa, ông giật mình rất khẽ – phản xạ của một thời chưa kịp rời khỏi cơ thể.Có lần tôi hỏi:— Ông có sợ không?Ông không trả lời ngay. Rồi ông nói:— Có. Ai cũng sợ. Nhưng nếu ai cũng sợ mà không đi, thì lấy ai để sau này con được ngồi đây hỏi ông câu đó?Tôi không biết nói gì.Hóa ra, lòng dũng cảm không phải là không sợ. Mà là vẫn bước tiếp, dù biết rất rõ mình có thể không quay về.Bây giờ, khi đứng giữa cuộc sống yên bình, tôi thường nghĩ về những con người của “thời hoa lửa”. Họ không phải là những bức tượng, không phải những cái tên khắc trên bia đá. Họ là những con người rất thật – biết yêu, biết nhớ, biết sợ, biết đau.Chỉ khác một điều: khi thời đại gọi tên, họ đã không quay lưng.Chiếc hộp gỗ vẫn ở đó. Tôi không mở nó thường xuyên nữa. Vì tôi hiểu, ký ức không cần phải lật ra mỗi ngày. Nó cần được giữ bằng một cách khác.Bằng cách sống.Sống sao cho những năm tháng rực lửa ấy không trở thành vô nghĩa.Sống sao cho sự hy sinh không chỉ nằm lại trong quá khứ.Và đôi khi, giữa một buổi chiều yên tĩnh, khi gió thổi qua hàng cây, tôi lại nghĩ:Có thể “thời hoa lửa” chưa bao giờ kết thúc.Nó chỉ chuyển từ chiến trường sang trong mỗi con người –thành trách nhiệm, thành ký ức,và thành cách ta lựa chọn sống cuộc đời mình.
