CÂU CHUYỆN THỜI HOA LỬA

Tôi năm nay cũng ngoài bảy mươi rồi… cái tuổi mà người ta hay ngồi nhớ chuyện cũ nhiều hơn là nghĩ chuyện mai sau. Mấy đứa cháu trong nhà thỉnh thoảng lại hỏi: “Ông ơi, ngày xưa đi bộ đội có sợ không?” Tôi chỉ cười… rồi lại nhớ.

Tôi sinh ra ở xã An Ninh, huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam. Cái vùng chiêm trũng ấy mà, chắc ai từng sống rồi thì không quên được. Mùa cấy thì bùn lút chân, mùa gặt thì nắng cháy lưng. Hồi ấy nghèo lắm… nhưng mà vui. Chiều chiều trẻ con tụ tập ở sân đình, người lớn ra bến nước rửa chân, nói với nhau vài câu chuyện ruộng đồng, chuyện trong làng.

Ngày đó… chưa có chiến tranh như sau này đâu. Yên bình lắm.

Rồi khoảng năm 1965… bắt đầu có tiếng máy bay. Ban đầu còn lạ, ngẩng lên nhìn. Sau thì quen dần với tiếng còi báo động. Cứ nghe “u… u…” một cái là người đang làm đồng cũng bỏ cuốc chạy, trẻ con đang chơi cũng chui xuống hầm. Hầm đào ngay cạnh bờ ruộng, có nhà đào cả dưới gốc tre sau vườn.

Tôi lúc ấy ngoài hai mươi… đang cái tuổi sung sức. Bạn bè cùng lứa, đứa thì tính chuyện cưới vợ, đứa thì đi làm hợp tác xã. Nhưng rồi… chiến tranh đến, nghĩ khác đi.

Năm 1967, tôi viết đơn đi bộ đội.

Không phải mình tôi đâu… cả đám thanh niên trong làng đi gần hết. Có thằng hôm trước còn ngồi câu cá ở mương sau đình, hôm sau đã khoác ba lô. Có đứa vừa ăn hỏi xong, chưa kịp cưới.

Ngày tiễn… nhớ lắm. Sân đình đông kín người. Cờ treo đỏ cả một góc. Mẹ tôi sáng hôm ấy dậy sớm, nắm cơm cho tôi, thêm ít muối vừng. Bà không nói nhiều… chỉ bảo: “Đi thì giữ lấy thân.”

Tôi “vâng”… rồi đi. Lúc quay đi… không dám nhìn lại lâu. Sợ mềm lòng.

Đi rồi mới biết… chiến tranh nó khác xa mình nghĩ.

Hành quân hết đồng bằng, lên trung du, rồi vào rừng. Rừng Trường Sơn ấy… ban ngày còn đỡ, ban đêm nằm nghe tiếng côn trùng, tiếng gió, nhiều khi nhớ nhà không ngủ được. Mà có phải chỉ có nhớ đâu… còn đói, còn rét, còn ốm nữa.

Có lần… chắc khoảng năm 1968… đơn vị tôi đang di chuyển thì máy bay đến. Không kịp nghĩ gì, chỉ biết lao xuống tìm chỗ nấp. Bom nổ… đất rung lên, tai ù đi. Tôi nằm ép xuống hố bom cũ, chỉ nghe tim mình đập.

Bom dứt… tôi gọi mấy anh em. Có tiếng trả lời… có tiếng không.

Một thằng cùng làng với tôi… nó không còn nữa.

Sáng hôm ấy nó còn nói: “Sau này về, tao thả cá cái ao nhà tao, mày sang câu.” Nghe thì đơn giản thế thôi… mà không làm được nữa.

Chiến tranh… nó lấy người ta đi nhanh lắm. Không kịp nói gì.

Những lúc như thế… buồn chứ. Nhưng không được dừng. Lại đứng lên, lại đi tiếp. Không ai bảo ai, nhưng trong lòng đều nghĩ: mình phải sống… sống thay cả phần của người đã mất.

Ở chiến trường… quý nhất là tình đồng đội. Có gì ăn cùng ăn, có gì uống cùng uống. Có hôm khát quá, hứng từng giọt nước mưa mà chia nhau. Có người sốt rét, run cầm cập… anh em thay nhau ngồi cạnh, đắp cho cái áo.

Tôi cũng từng bị sốt rét. Người lúc nóng, lúc lạnh… tưởng không qua được. Trong cơn mê, cứ thấy mình đang đi trên con đường làng An Ninh… thấy mẹ đứng ở cửa gọi. May mà anh em chăm… chứ không thì chắc tôi không ngồi đây kể chuyện nữa.

Càng trong cái khó… người ta càng thương nhau. Không ai tính toán gì.

Đến năm 1972… nghe tin ngoài Bắc bị đánh ác lắm. Sau này về mới biết, quê mình ở Bình Lục cũng không yên. Cả làng phải sơ tán, trẻ con đưa đi nơi khác. Bến nước đầu làng vắng hoe… sân đình không còn tiếng cười như trước.

Nghe mà xót.

Rồi… năm 1975. Ngày 30 tháng 4.

Tin báo về… chúng tôi đứng lặng. Có đứa cười, có đứa khóc. Còn tôi… tôi nghĩ đến những người đã không còn. Giá mà họ cũng được thấy ngày này.

Ngày tôi về lại An Ninh… con đường làng vẫn thế. Vẫn lối đất nhỏ, vẫn cây đa đầu làng. Nhưng người… thì thiếu đi nhiều.

Mẹ tôi già hẳn. Bà nhìn tôi lâu lắm… như không tin. Khi tôi gọi “mẹ”… bà khóc.

Trong làng… có nhà không còn con trai, có nhà không còn chồng. Những buổi tối đi qua sân đình… thấy vắng hơn xưa nhiều.

Sau chiến tranh… lại về làm ruộng. Lại cấy lúa, lại gặt. Cuộc sống không dễ… nhưng là sống trong hòa bình. Chiều đứng ngoài đồng Bình Lục, nhìn lúa xanh… thấy lòng nhẹ đi.

Nhiều người hỏi tôi: “Giá mà được chọn lại… ông có đi không?”

Tôi bảo: “Vẫn đi.”

Vì hồi ấy… mình không nghĩ gì to tát đâu. Chỉ nghĩ đơn giản: quê mình ở đây, nhà mình ở đây… mình không đi thì ai đi?

Giờ già rồi… ngồi kể lại, không phải để kể công. Chỉ muốn nói với con cháu sau này một điều thôi…

Những ngày yên bình bây giờ… không tự nhiên mà có.

Sáng hôm ấy nó còn nói: “Sau này về, tao thả cá cái ao nhà tao, mày sang câu.” Nghe thì đơn giản thế thôi… mà không làm được nữa.

Chiến tranh… nó lấy người ta đi nhanh lắm. Không kịp nói gì.

Những lúc như thế… buồn chứ. Nhưng không được dừng. Lại đứng lên, lại đi tiếp. Không ai bảo ai, nhưng trong lòng đều nghĩ: mình phải sống… sống thay cả phần của người đã mất.

Ở chiến trường… quý nhất là tình đồng đội. Có gì ăn cùng ăn, có gì uống cùng uống. Có hôm khát quá, hứng từng giọt nước mưa mà chia nhau. Có người sốt rét, run cầm cập… anh em thay nhau ngồi cạnh, đắp cho cái áo.

Tôi cũng từng bị sốt rét. Người lúc nóng, lúc lạnh… tưởng không qua được. Trong cơn mê, cứ thấy mình đang đi trên con đường làng An Ninh… thấy mẹ đứng ở cửa gọi. May mà anh em chăm… chứ không thì chắc tôi không ngồi đây kể chuyện nữa.

Càng trong cái khó… người ta càng thương nhau. Không ai tính toán gì.

Đến năm 1972… nghe tin ngoài Bắc bị đánh ác lắm. Sau này về mới biết, quê mình ở Bình Lục cũng không yên. Cả làng phải sơ tán, trẻ con đưa đi nơi khác. Bến nước đầu làng vắng hoe… sân đình không còn tiếng cười như trước.

Nghe mà xót.

Rồi… năm 1975. Ngày 30 tháng 4.

Tin báo về… chúng tôi đứng lặng. Có đứa cười, có đứa khóc. Còn tôi… tôi nghĩ đến những người đã không còn. Giá mà họ cũng được thấy ngày này.

Ngày tôi về lại An Ninh… con đường làng vẫn thế. Vẫn lối đất nhỏ, vẫn cây đa đầu làng. Nhưng người… thì thiếu đi nhiều.

Mẹ tôi già hẳn. Bà nhìn tôi lâu lắm… như không tin. Khi tôi gọi “mẹ”… bà khóc.

Trong làng… có nhà không còn con trai, có nhà không còn chồng. Những buổi tối đi qua sân đình… thấy vắng hơn xưa nhiều.

Sau chiến tranh… lại về làm ruộng. Lại cấy lúa, lại gặt. Cuộc sống không dễ… nhưng là sống trong hòa bình. Chiều đứng ngoài đồng Bình Lục, nhìn lúa xanh… thấy lòng nhẹ đi.

Nhiều người hỏi tôi: “Giá mà được chọn lại… ông có đi không?”

Tôi bảo: “Vẫn đi.”

Vì hồi ấy… mình không nghĩ gì to tát đâu. Chỉ nghĩ đơn giản: quê mình ở đây, nhà mình ở đây… mình không đi thì ai đi?

Giờ già rồi… ngồi kể lại, không phải để kể công. Chỉ muốn nói với con cháu sau này một điều thôi…

Những ngày yên bình bây giờ… không tự nhiên mà có.

Nó đổi bằng tuổi trẻ… bằng máu… bằng cả những người không bao giờ quay lại con đường làng nữa.

Nếu có dịp… cứ về mấy vùng như Bình Lục… đứng ở sân đình, nhìn ra cánh đồng… sẽ hiểu vì sao ngày xưa chúng tôi lại sẵn sàng đi như thế.

Còn tôi… chỉ là một ông già may mắn được trở về.

Kể lại… để người ta còn nhớ.

Vì còn nhớ… là còn có họ ở đâu đó, trong lòng mình.