câu chuyện thời hoa lửa (7)

Nguyễn Vĩnh Bảo (1918) Ông Nguyễn Vĩnh Bảo sinh năm 1918, quê làng Mỹ Trà, tổng Phong Thạnh, quận Cao Lãnh, tỉnh Sa Đéc (nay là thành phố Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp), trong một gia đình có truyền thống âm nhạc. Năm lên 6 tuổi, ông đã được một số bản văn bản đàn kìm và cổ Nam. Năm 10 tuổi, ông học đàn với nhạc sĩ Hai Long (Vĩnh Long), sử dụng được đàn kìm, tranh, cò, gáo. Lên 18 tuổi, ông học thêm đàn tranh với nhạc sĩ Sáu Tỵ (Nam Nghĩa – Trà Ôn). Năm 20 tuổi, ông cùng đệm đàn gáo cho cô Ba Thiết cao ca vọng cổ thu vào đĩa hát Béka của Đức đặt tại Sài Gòn. Sau khi học trường Trung học Lycée Sisowath (Nam Vang), ông đi làm ở hãng lúa gạo Đông Dương. Được 2 năm, ông đi dạy tiếng Pháp, tiếng Anh cho các trường tư thục ở Sài Gòn. Năm 1955, Trường Quốc gia Âm nhạc Sài Gòn thành lập, ông được mời dạy đàn tranh và được cử làm Trưởng ban cổ nhạc miền Nam. Ngón đàn “phong phú, bay bướm, sâu sắc” của ông được giới nghệ sĩ phong tặng Đệ nhất danh cầm. Trong thời gian giảng dạy, ông được mời tham dự Hội nghị Âm nhạc châu Á năm 1963 tại Tân Gia Ba (Singapore), Đài truyền hình NHK Nhật Bản mời sang Đông Kinh (Tokyo) nói chuyện về âm nhạc truyền thống Việt Nam (1969) và Trường Southern Illinois University (Hoa Kỳ) mời sang giảng dạy âm nhạc Việt Nam (1970–1972). Năm 1970, ông được Trung tâm nghiên cứu Âm nhạc Đông Phương tại Pháp mời sang cùng Tiến sĩ Vật lý Emile Leipp (chuyên gia violin và guitar) nói chuyện một buổi về nghệ thuật đờn ca tài tử. Ở đây, cùng Giáo sư Trần Văn Khê, ông được Viện Nghệ thuật và Khảo cổ mời nói chuyện và biểu diễn nhạc cổ dân tộc Việt Nam. Trong năm 1970, ông thực hiện 2 băng nhạc Nam Bình và Nam Ai. Năm 1972, ông cùng giáo sư Trần Văn Khê thực hiện cho Ocora (Radio – France) một đĩa nhạc tài tử Nam Bộ. Đĩa nhạc này khiến UNESCO chú ý và cơ quan này đã mời ông và giáo sư Trần Văn Khê thực hiện đĩa Collection UNESCO. Từ 1955, ông nghiên cứu cải tiến hình dạng, kích thước đàn tranh từ 16 lên 17, 19, 21 dây, thuận tiện cho việc thể hiện các hơi, điệu mà không cần sửa dây, lên nhanh. Ông còn là nghệ nhân đờn tranh, bầu, kìm, gáo nổi tiếng, được người trong nghề đặt mua, gửi trong và ngoài nước. Những năm 1960 – 1970, với vốn văn hóa sâu rộng, biết nhiều ngoại ngữ như Anh, Hoa, Nhật, Pháp, ông thường thuyết trình và biểu diễn âm nhạc dân tộc Việt Nam ở Trung tâm Văn hóa Pháp, Đức, Hội Việt – Mỹ ở Sài Gòn và nhiều nước ngoài. Tháng 2/1974, ông được mời tham dự Đại hội Âm nhạc tại Hoa Kỳ có 51 nước dự, nhưng chính quyền Sài Gòn không cho đi vì lý do chính trị. Sau ngày miền Nam giải phóng, dù tuổi cao ông vẫn say mê đàn tài tử tại nhà, dạy trực tiếp hoặc qua băng, đĩa cho nhiều học sinh nước ngoài như Úc, Pháp, Thụy Sĩ, Đức, Canada… Năm 1998 – 1999, Trường Cao đẳng Tôn Đức Thắng (TP. Hồ Chí Minh) mời ông dạy âm nhạc dân tộc Việt Nam cho sinh viên. Năm 1998, hai anh em Eric (nhạc sĩ guitar) và Laurent (nhà quay phim) từ Pháp sang học đàn tranh với ông. Sau đó họ xuất bản cuốn sách “Tự học đàn tranh” hơn 800 trang bằng tiếng Pháp và Anh cho người nước ngoài. Tuổi cao nhưng nhạc sĩ Vĩnh Bảo vẫn tâm huyết với việc nghiên cứu, truyền bá âm nhạc dân tộc Việt Nam, nhất là đờn ca tài tử. Ngày 26/02/2008, Bộ Văn hóa và Truyền thông Cộng hòa Pháp trao tặng ông Huân chương Nghệ thuật và Văn chương (Officier de l’Ordre des Arts et des Lettres). Ngày 02/10/2011, Thủ tướng Chính phủ Việt Nam tặng Bằng khen vì có thành tích bảo tồn và phát huy nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ, góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc.