Câu chuyền thời hoa lửa

Sương Mù Trên Biên Giới (1950) – Khai Thông Con Đường Cách Mạng

Bước sang năm 1950, cuộc kháng chiến trường kỳ của nhân dân Việt Nam đã có những chuyển biến mang tính bước ngoặt trên bàn cờ địa chính trị thế giới. Sự kiện nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa ra đời vào cuối năm 1949 và nhanh chóng thiết lập quan hệ ngoại giao với Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã mở ra một hành lang chiến lược vô cùng quan trọng, nối liền căn cứ địa Việt Bắc với toàn bộ hệ thống các nước xã hội chủ nghĩa. Đứng trước nguy cơ bị cô lập và sa lầy ngày càng sâu, thực dân Pháp, dưới sự hậu thuẫn mạnh mẽ về tài chính và vũ khí của đế quốc Mỹ, đã triển khai "Kế hoạch Revers". Tâm điểm của kế hoạch này là xây dựng hệ thống phòng ngự bêtông cốt thép cực kỳ dày đặc dọc theo tuyến đường thuộc địa số 4 (Đường số 4), chạy qua các thị xã trọng điểm như Cao Bằng, Đông Khê, Thất Khê, Lạng Sơn. Mục tiêu của địch rất rõ ràng: thiết lập một "bức màn sắt" khóa chặt biên giới phía Bắc, ngăn chặn triệt để mọi nguồn chi viện từ bên ngoài, đồng thời thắt chặt vòng vây nhằm bóp nghẹt cơ quan đầu não kháng chiến của ta tại chiến khu Việt Bắc.

Nhận thấy thời cơ chiến lược ngàn năm có một để thay đổi cục diện chiến tranh đã đến, Bộ Chính trị và Trung ương Đảng, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đã đưa ra một quyết định lịch sử: Mở Chiến dịch Biên giới Thu Đông 1950 (mật danh là Chiến dịch Lê Hồng Phong II). Đây là chiến dịch quy mô lớn đầu tiên mà quân đội ta chủ động chuyển từ hình thái chiến tranh du kích, phân tán sang đánh tập trung quy mô lớn, tiến công trực diện vào hệ thống phòng ngự kiên cố, hiện đại của một đội quân viễn chinh sừng sỏ. Tầm quan trọng của chiến dịch này lớn đến mức Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trực tiếp ra mặt trận. Hình ảnh vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc mặc bộ quần áo nâu sờn, giản dị, trèo lên đỉnh núi báo Đông hoang vu để quan sát trận địa bằng ống nhòm, động viên các chiến sĩ trước giờ nổ súng đã trở thành biểu tượng bất tử, truyền đi một luồng sức mạnh tinh thần to lớn cho toàn quân.

Sáng sớm ngày 16 tháng 9 năm 1950, tiếng súng tấn công cụm cứ điểm Đông Khê chính thức vang lên, mở màn cho chiến dịch lịch sử. Trận đánh diễn ra trong điều kiện thời tiết vô cùng khắc nghiệt, sương mù dày đặc của vùng núi cao Đông Bắc che phủ toàn bộ tầm nhìn, khiến việc liên lạc và định hướng trở nên vô cùng khó khăn. Đông Khê là một vị trí chiến lược trọng yếu, được Pháp xây dựng như một cụm cứ điểm phòng ngự kiên cố với hệ thống hỏa lực đan xen, nhiều lô cốt ngầm và hàng rào dây thép gai bùng nhùng bao quanh. Quân ta đã anh dũng, kiên cường đánh chiếm từng tấc đất, tiến hành chiến thuật đánh lấn chiếm, áp sát bẻ gãy từng ổ đề kháng của địch. Tiếng súng đại bác, tiếng bộc phá nổ rền vang rung chuyển cả thung lũng. Sau hai ngày đêm chiến đấu liên tục không nghỉ, đến ngày 18 tháng 9, quân ta đã cắm ngọn cờ chiến thắng lên nóc dinh quan đại lý Đông Khê, triệt hạ hoàn toàn cụm cứ điểm này.

Thắng lợi tại Đông Khê đã làm rung chuyển toàn bộ hệ thống phòng ngự của Pháp trên Đường số 4, chặt đứt mạch máu giao thông và cô lập hoàn toàn cánh quân Pháp ở Cao Bằng. Hoang mang cực độ, bộ chỉ huy Pháp lập tức ra lệnh tháo chạy khỏi Cao Bằng, đồng thời điều động binh đoàn tinh nhuệ của quan năm Lepage từ Thất Khê đánh ngược lên nhằm chiếm lại Đông Khê, tạo thế gọng kìm đón binh đoàn của quan năm Charton từ Cao Bằng rút về. Nắm chắc quy luật và ý đồ của địch, Bộ chỉ huy chiến dịch của ta đã sáng suốt quyết định không đánh Thất Khê ngay mà tập trung lực lượng bám sát, tổ chức vận động chiến phục kích dọc đường. Trong các thung lũng hiểm trở, rậm rạp xung quanh khu vực Cốc Xá và núi Quang Liệt, quân ta đã bao vây chặt, chia cắt và đánh vỗ mặt vào cả hai binh đoàn tinh nhuệ bậc nhất của Pháp. Giữa màn sương mù mịt mùng và những cơn mưa rừng đổ xuống, quân giặc hỗn loạn tháo chạy nhưng đều bị các chiến sĩ ta chặn đánh quyết liệt.

Đến ngày 22 tháng 10 năm 1950, Chiến dịch Biên giới kết thúc với thắng lợi hoàn toàn thuộc về quân và dân ta. Toàn bộ hai binh đoàn Lepage và Charton bị xóa sổ, ta bắt sống hơn 8.000 tên địch, trong đó có cả hai bộ chỉ huy binh đoàn Pháp. Tuyến biên giới Việt - Trung dài 750 kilômét được giải phóng hoàn toàn, mở toang cánh cửa liên lạc giữa Việt Nam với thế giới. Thắng lợi vĩ đại này không chỉ đập tan hoàn toàn "Kế hoạch Revers" mà còn đánh dấu một bước ngoặt căn bản trong tiến trình lịch sử kháng chiến: Quân đội ta giành quyền chủ động chiến lược trên chiến trường chính Bắc Bộ, đẩy quân đội viễn chinh Pháp vào thế phòng ngự bị động, sa lầy trầm trọng và báo hiệu ngày tàn của chủ nghĩa thực dân.

Nguồn: "Chiến dịch Biên giới Thu - Đông 1950: Bước ngoặt lịch sử", Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, 2000.