“CÂU CHUYỆN THỜI HOA LỬA”
Có những số phận không cần một trang giấy nào ghi danh, bởi họ đã tự viết nên cuộc đời mình bằng máu và lửa, bằng những đêm trường bom đạn và những bình minh thức giấc giữa điêu tàn. Họ bước ra từ chiến tranh như những bức tượng tạc bằng tro tàn và dũng khí, đôi mắt có thể đã mờ vì mảnh đạn, nhưng tâm hồn thì vẫn còn nguyên vẹn một thời hoa lửa. Và giữa dòng chảy êm đềm hôm nay của sông nước Đồng Tháp, giữa những rặng tràm xanh ngắt và những con đường trải nhựa phẳng lì, vẫn còn đó một người lính già chú Tư Đẹp, tên thật là Nguyễn Văn Đẹp như một chứng tích sống động, một “trầm tích lịch sử” còn vương mùi khói súng. Gặp chú, ta không chỉ gặp một con người, ta gặp cả một thế hệ đã gửi tuổi xuân của mình cho đất nước, gặp cả một thời đại mà lòng yêu nước được đo bằng từng giọt máu đổ, bằng từng tiếng B40 gào thét bên dòng sông chiến lược. Chính những con người như chú Tư Đẹp đã làm nên sức nặng của hai chữ “hòa bình” hôm nay một thứ hòa bình không phải là sự ban phát, mà là một thứ vàng mười được tôi luyện qua hàng vạn đêm mất ngủ, hàng nghìn trận phục kích và những cái ôm cuối cùng với đồng đội. Bài viết này không chỉ là lời kể về một con người, đó là một nén tâm hương thành kính dâng lên những ký ức đã ngủ yên trong sâu thẳm thời gian, là một tiếng thét nhỏ giữa ồn ào hôm nay để nhắc nhở rằng: đất nước này đã được sinh ra từ lửa, và có những người lính vẫn mãi trẻ trung bởi họ đã sống trọn vẹn những ngày “một đi không trở lại”.
Nguyễn Văn Đẹp, cái tên giản dị như chính con người ông, sinh năm 1953 tại vùng quê Long Thắng, Lai Vung, Đồng Tháp nơi ngày nay là xã Hòa Long, một miền quê nổi tiếng với những vườn xoài, những con rạch nhỏ và những con người chất phác, kiên cường. Nhưng năm 1953, khi chú vừa chào đời, bầu trời quê hương đã không còn trong xanh. Những cơn mưa bom của thực dân Pháp vừa lui bước thì ngay sau đó, đế quốc Mỹ tràn lên như một cơn lốc xoáy. Tuổi thơ của chú không phải là những cánh diều, những chiều đi bắt cá, mà là những tiếng gầm rú của máy bay, những loạt đại bác dội xuống mái nhà tranh, và những đêm dài co ro trong hầm trú ẩn, lắng nghe nhịp tim của đất mẹ rung lên vì đau thương. Chính giữa những mất mát, bất công và chết chóc ấy, ý chí cách mạng đã nảy mầm trong cậu bé Nguyễn Văn Đẹp không phải bằng những bài học đạo đức khô khan, mà bằng chính máu xương của người thân, bằng nước mắt của xóm làng. Có lẽ chú đã sớm hiểu một điều: hòa bình không phải là thứ người ta cầu xin, mà là thứ người ta phải giành lấy bằng mọi giá.
Không có trường lớp đào tạo bài bản, không có những cuốn sách dày cộm về chiến thuật, chú Tư Đẹp bước vào quân ngũ như một cây tre cắm mình vào đất phèn cứng cỏi, thẳng đứng và không chịu khuất phục. Chú được biên chế vào Tiểu đoàn Công binh huyện Cái Bè, một đơn vị đặc thù chuyên phụ trách những nhiệm vụ nguy hiểm nhất: phá hủy cầu đường, bố trí mìn, tập kích tàu chiến địch và mở đường cho bộ đội chủ lực. Điều đặc biệt, chú Tư Đẹp không biết chữ một người lính chân đất, không biết đọc, không biết viết, nhưng lại thuộc làu từng thông số của súng B40, B41, từng cung đường, từng khúc quanh của con sông, từng thói quen tuần tra của địch. Với chú, chiến trường chính là cuốn sách giáo khoa, máu của đồng đội là những bài học đắt giá nhất, và từng trận đánh thắng lợi là những tấm bằng danh dự mà không trường đại học nào có thể cấp được. Những tháng ngày trong rừng tràm, dưới mưa bom bão đạn, chú và đồng đội đã luyện rèn bản lĩnh, tập bắn, tập ẩn nấp, tập nhảy xuống dòng nước đen ngòm để phục kích hàng giờ liền. Cái lạnh cắt da, cái đói cồn cào, những cơn sốt rét rừng tất cả như những thước đo lòng can đảm. Và chú Tư Đẹp đã vượt qua tất cả, không phải bằng sự anh hùng thêu dệt, mà bằng một sự kiên gan lạ thường, như chính chú kể: “Hồi đó không có gì ngoài quyết tâm. Đã đi là không lùi.”
Sẽ là một thiếu sót lớn nếu không nhắc đến giây phút đỉnh cao nhất trong cuộc đời quân ngũ của chú Tư Đẹp một chiến tích mà ngay cả những nhà quân sự dày dạn cũng phải nể phục. Đó là một trận đánh trên đoạn sông thuộc huyện Cái Bè, tỉnh Tiền Giang (nay thuộc tỉnh Đồng Tháp), nơi dòng nước chảy xiết, hai bên bờ lau sậy um tùm một địa hình lý tưởng cho phục kích nhưng cũng cực kỳ rủi ro. Hải quân Mỹ, với những tàu chiến cao lớn, trang bị hỏa lực tối tân, hùng hổ tuần tra trên sông, tưởng chừng như không thể bị xâm phạm. Thế nhưng, trong một đêm trăng mờ, khi những chiếc tàu địch lầm lũi tiến vào khu vực cài bẫy, từ bờ lau sậy, tiểu đội của chú đã bất ngờ nổ súng. Với hai loại vũ khí thô sơ nhưng thần thánh súng B40 và B41 chú Tư Đẹp, đôi mắt lóe sáng trong bóng tối, từng nhịp thở nín lại, từng cử chỉ dứt khoát. Tiếng nổ đầu tiên xé toạc không gian đêm yên tĩnh, quả đạn B40 cắm phập vào thân tàu địch, biến nó thành một ngọn đuốc khổng lồ giữa dòng sông. Chưa dừng lại, chú tiếp tục lấy đà, điều chỉnh góc bắn, một quả thứ hai lại trúng, một chiếc tàu nữa bốc cháy. Rồi quả thứ ba liên tiếp ba chiếc tàu chiến của Mỹ, những cỗ máy khổng lồ tượng trưng cho sức mạnh công nghệ, đã bị hạ gục bởi hỏa lực thô sơ của một người lính không biết chữ. Cả dòng sông như bừng sáng bởi lửa đạn, bởi những cột khói đen kịt, và bởi tiếng reo hò thầm lặng trong tim mỗi người lính. Trận đánh ấy đã phá sản hoàn toàn ý đồ của đối phương trên tuyến sông chiến lược, mở ra một hướng tấn công mới cho quân ta. Hình ảnh chú Tư Đẹp với bộ quần áo nhuộm khói súng, khuôn mặt đen nhẻm, đôi mắt sáng quắc trong đêm đen, đã trở thành một biểu tượng biểu tượng của trí thông minh, lòng dũng cảm và ý chí sắt đá của người lính Việt Nam. Họ không có tàu chiến, nhưng họ có con sông; họ không có radar, nhưng họ có trái tim; họ không có không quân yểm trợ, nhưng họ có tất cả sự oán hận và khát khao tự do của cả dân tộc.
Không có chiến thắng nào không trả giá, và cái giá của chú Tư Đẹp chính là một phần cơ thể. Trong một lần tập kích đồn Mỹ, giữa lúc chiến sự diễn ra ác liệt, một quả đạn pháo từ địch bất ngờ nổ gần vị trí của chú. Mảnh đạn vỡ văng cắt xuyên qua bóng tối, một mảnh găm vào vùng bụng, một mảnh khác văng trúng vùng mắt. Cơn đau như xé xác, máu chảy ướt đẫm chiếc áo trấn thủ, nhưng chú vẫn cố bình tĩnh băng bó tạm, lết vào ổ phục kích, chờ lệnh rút lui. Vết thương ấy không chỉ để lại một vết sẹo trên cơ thể, nó để lại một di chứng suốt đời: đôi mắt của chú bắt đầu mờ dần, và cho đến tận hôm nay, khi đã ở tuổi xế chiều, đôi mắt ấy vẫn còn vương bóng đêm chiến tranh. Nhưng có lẽ, cái vết thương lớn nhất không nằm ở thể xác – nó nằm ở những lần nửa đêm chú giật mình tỉnh giấc, tưởng như còn nghe tiếng kêu gào của đồng đội ngã xuống, tưởng như còn thấy bóng dáng những người bạn ngày ấy cùng ăn cùng ngủ trong hầm. Chú Tư Đẹp không than vãn, không đòi hỏi, bởi với chú, được sống đến hôm nay, được nhìn thấy quê hương hòa bình, đã là một món quà quá lớn. Đôi mắt mờ kia không ngăn cản chú nhìn thấy những điều tốt đẹp: những đứa trẻ cắp sách đến trường, những bà mẹ già không còn lo tiếng bom, những cánh đồng lúa chín vàng trải dài tít tắp. Vết thương của chú như một “tấm bản đồ nhân văn” vẽ lên thân thể mình lịch sử một dân tộc một dân tộc mà mỗi tấc đất đều thấm máu xương, mỗi bình minh đều được đánh đổi bằng một đêm mất ngủ.
Hơn năm mươi năm đã trôi qua kể từ ngày đất nước thống nhất. Dòng sông năm xưa từng chứng kiến những tàu chiến Mỹ bốc cháy, giờ đây trôi êm đềm, phẳng lặng đến nỗi tưởng như chưa từng có cuộc chiến nào. Những xóm làng bị bom đạn san bằng đã được dựng lại, những cánh rừng tràm lại xanh ngút ngàn. Chú Tư Đẹp, ở tuổi bảy mươi, sống lặng lẽ trong căn nhà nhỏ tại xã Hòa Long. Đôi tay chai sạn năm nào giờ đã run run khi cầm bát cơm, nhưng hễ nhắc đến những ngày tháng chiến trường, đôi mắt chú lại sáng lên một cách kỳ lạ, như thể ngọn lửa năm xưa vẫn chưa tắt hẳn. Chú không kể nhiều về chiến công của mình, không phải vì khiêm tốn, mà vì những ký ức ấy quá đỗi thiêng liêng, không thể phô bày với bất kỳ ai một cách dễ dàng. Khi được hỏi: “Chú có sợ chết không?” chú chỉ cười nhẹ, giọng trầm xuống: “Hồi đó không có thời gian để sợ. Sợ thì thua. Phải liều.” Câu nói giản dị ấy vang vọng cả một triết lý sống: đối diện với cái chết, con người chỉ có hai lựa chọn hoặc gục ngã, hoặc vùng lên. Và chú Tư Đẹp đã chọn vùng lên, không chỉ cho chính mình, mà cho cả một thế hệ. Chính những con người như chú là những “bảo tàng sống”, là những trang sử biết nói, là những ngọn đèn không bao giờ tắt giữa lòng thế hệ trẻ hôm nay thế hệ đang được sống trong hòa bình nhưng đôi khi lại quên mất rằng nền hòa bình ấy được đúc kết từ mồ hôi, nước mắt và máu xương của cha ông.
Cuộc đời chú Tư Đẹp - Nguyễn Văn Đẹp không phải là một câu chuyện được viết trên giấy trắng mực đen, mà là một câu chuyện được viết bằng những vết sẹo trên da thịt, bằng những mảnh đạn còn nằm lại trong cơ thể, bằng những giấc mơ trở về chiến trường xưa giữa đêm khuya thanh vắng. Ở chú, không có những hào quang phù phiếm, không có những danh hiệu đao to búa lớn, chỉ có một trái tim nguyên vẹn lòng yêu nước và một tâm hồn chất phác như đất phèn quê hương. Nhưng chính sự giản dị ấy lại tạo nên một vẻ đẹp lớn lao: đó là vẻ đẹp của những con người đã sống trọn vẹn cho lý tưởng, đã cho đi tất cả mà không tính toán thiệt hơn, đã nằm xuống hoặc đã đứng dậy từ những đống đổ nát để thế hệ mai sau có thể ngước nhìn lên bầu trời mà không thấy bóng máy bay ném bom. Gặp chú, ta như gặp lại cả một thời đại hào hùng thời đại của những con người “xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước”, của những bà mẹ già nua nhưng lưng còng vẫn gánh gạo tiếp tế, của những cô gái thanh niên xung phong nở nụ cười giữa bạt ngàn khói lửa. Chú Tư Đẹp là một giọt nước trong dòng sông lịch sử ấy, nhưng không có những giọt nước nhỏ bé, không thể có đại dương. Hôm nay, khi tôi viết những dòng này, ngoài kia đất trời đã vào thu, những đứa trẻ đang tung tăng cắp sách đến trường, những cánh đồng đang vào vụ mới. Và tôi chợt hiểu rằng, chúng ta đang sống trong một thế giới mà hòa bình đôi khi bị coi là hiển nhiên. Nhưng hãy nhìn vào đôi mắt mờ của chú Tư Đẹp, hãy nhìn vào những vết thương còn chưa liền sẹo trên thân thể ông, để nhận ra một sự thật: hòa bình không phải là một món quà rẻ tiền. Nó là kết tinh của những con người đã sống bằng lửa, đã thở bằng khói, đã khóc bằng máu. Và chúng con, những đứa trẻ sinh ra dưới nền trời hòa bình, chỉ xin phép được dùng những con chữ nhỏ nhoi, mài nó cho óng ả như tơ trời, để thử phác họa lại cái bóng của một vĩ nhân thầm lặng. Để giữa cuộc đời xuôi ngược này, vẫn còn đó một "bông hoa lửa" đang âm thầm khoe sắc, nhắc nhở chúng con về cái giá của những ban mai yên bình mà đôi
