“CÂU CHUYỆN THỜI HOA LỬA” ANH HÙNG LAO ĐỘNG VŨ VĂN CƯƠNG

Mùa đông năm ấy, vùng than Quảng Ninh chìm trong mưa rét. Những dãy núi đá đen sẫm như phủ một lớp tro than khổng lồ, còn dưới lòng đất, hàng nghìn công nhân vẫn ngày đêm đào sâu vào mạch núi để giữ nhịp sống cho đất nước.

Trong tiếng còi ca ba vang lên giữa đêm khuya, người ta thường thấy một người đàn ông dáng chắc khỏe, chiếc đèn mũ hắt ánh sáng vàng nhạt trên gương mặt rám than. Đó là Vũ Văn Cường - người thợ lò mà anh em vẫn gọi bằng cái tên thân mật: “Cường thép”.

Anh sinh ra trong một gia đình nghèo ven biển. Tuổi thơ của anh gắn với những bữa cơm độn khoai và những ngày theo cha ra bến than nhặt từng mẩu đá đen sót lại. Năm mười tám tuổi, anh xuống mỏ. Người ta bảo nghề lò là nghề ăn cơm dương gian làm việc âm phủ. Nhưng anh chỉ cười:

- Than nằm dưới đất. Muốn đất nước sáng đèn thì phải có người xuống lấy than lên.

Những năm đầu làm thợ, anh từng nhiều lần ngất vì thiếu dưỡng khí, từng bị đá rơi sượt qua vai, từng có hôm vừa lên khỏi cửa lò thì trời đã sáng trắng. Nhưng chưa bao giờ anh xin nghỉ việc.

Có lần, một trận bục nước bất ngờ xảy ra trong hầm sâu. Tiếng còi báo động vang lên dồn dập. Nước từ khe đá phun ào như thác. Nhiều công nhân hoảng loạn tìm đường chạy.

Giữa khung cảnh hỗn loạn ấy, Vũ Văn Cường lao ngược vào trong.

- Còn mấy anh em ở gương lò phía Bắc!

Người quản đốc giữ tay anh:
- Nguy hiểm lắm! Không được quay lại!

Anh gạt mạnh:
- Nếu tôi không vào, họ không ra được.

Rồi anh biến mất trong màn nước đục và bụi than đặc quánh.

Hơn một giờ sau, khi lực lượng cứu hộ gần như tuyệt vọng, từ cuối đường lò vang lên tiếng người gọi khản đặc. Vũ Văn Cường xuất hiện, lưng cõng một công nhân bị thương, phía sau là ba người khác bám theo.

Đêm ấy, cả phân xưởng lặng đi khi thấy đôi bàn tay anh bật máu vì bám đá kéo người vượt dòng nước xiết.

Sau vụ việc ấy, anh được đề nghị nghỉ dưỡng dài ngày. Nhưng chỉ một tuần sau, anh lại xuống lò.

- Ở trên mặt đất tôi thấy nhớ tiếng máy chạy - anh nói.

Không chỉ giỏi nghề, anh còn là người nghĩ ra nhiều sáng kiến cải tiến chống bục khí, vận chuyển than và gia cố đường lò. Những sáng kiến ấy giúp sản lượng tăng lên, tai nạn giảm xuống. Nhiều kỹ sư trẻ tìm đến học hỏi kinh nghiệm từ người thợ chỉ học hết phổ thông nhưng hiểu từng mạch đá như hiểu chính bàn tay mình.

Năm đất nước bước vào thời kỳ đổi mới, ngành than đối diện muôn vàn khó khăn. Máy móc thiếu thốn, đời sống công nhân chật vật. Có người bỏ nghề. Nhưng Vũ Văn Cường vẫn đứng giữa sân mỏ, nói với anh em:

- Lửa trong lò có thể yếu đi, nhưng lửa trong lòng người thì không được tắt.

Câu nói ấy lan truyền khắp vùng than.

Rồi một ngày, tại hội trường lớn ở Hà Nội, tên anh được xướng lên trong lễ tuyên dương Anh hùng Lao động. Khi bước lên bục nhận danh hiệu, bộ comple mới vẫn không che được những vết chai dày trên tay người thợ mỏ.

Phóng viên hỏi:
- Điều gì khiến anh tự hào nhất?

Anh nhìn thật lâu rồi đáp:

- Không phải huân chương. Điều tôi tự hào nhất là mỗi đêm nhìn thành phố sáng đèn, tôi biết trong ánh sáng ấy có giọt mồ hôi của anh em thợ mỏ.

Nhiều năm sau, khi đã nghỉ hưu, Vũ Văn Cường vẫn thường trở lại vùng than. Ông đứng lặng nhìn những băng tải chạy dài như dòng sông đen dưới ánh hoàng hôn.

Những người thợ trẻ chào ông bằng ánh mắt kính trọng.

Bởi họ hiểu rằng, có một thế hệ đã sống như ngọn lửa trong lòng đất - âm thầm, nóng bỏng và không bao giờ tắt.